Corruption do zawh hunah decentralisation
Corruption tih leh decentralisation hi sawifiah hmasa ta ila. Corruption tih chu hlemhletna rilru leh a rahchhuah eirukna tihna ni ta sela, decentralisation tih chu dan leh thuneihna leh hmasawnna atana sum leh pai hman theihna leh hmasawnna atana sum leh pai hman theihna tura thuneihna mi tam zawk hnena pek tihna a ni. Mipui sum hman chungchangah Drawing leh Disbursing power mi tam takin an neih dawn avangin corruption danna dan felfai tak hman a ngai dawn a ni. Mipui ban phak sawrkar chu tualchhung inrelbawlna Municipal Council/ Board/ Committee, Local Council leh Village Council te level-ah hmasawnna sum an duh anga an hman tura dah leh, chumi-ah chuan state sawrkar leh an kut leh ke te inrawlh vena tel lo tihna a ni.
Tun dinhmunah pawh Local Council/ Village Council te mawhphurhna lian hle mahse an chungah thuneitu leh tlawn lungawi tur an tam lutuk a, ruling tan lo phei chuan mitmei venna tur a tam; chuti chung pawhin dissolved an ni fo. A pawi ber pakhat chu village council leh state sawrkar inkarah District Council a awm tawh lova chu mi aiah sawrkar hnathawk leh ruling party mi leh sa ten karawl an hnawhkhat a ni ta ber a ni. Dik tak chuan state sawrkara politician tam tak te leh sawrkar official te hian village council thuneihna sang leh zau zawk pek an hreh ngawih ngawih a ni. Sawrkar lahin karawl hnawhkhah nan official a dah belh reng bawk a, chung zinga a te ber pawh ‘sir’ tia an tlawn lungawiin awmzia a nei zel bawk. Chutih karah Ruling VC leh Opposition VC kar chu hla tak a ni bawk si a. Mipui aiawh rorelna village council chu state sawrkar kut leh ke ber pakhat nichungin sawrkarin a en dan a hniam hle.
Tun dinhmunah village council/ local council te hian rorel theih chin bithliah sak an nei lova, budget an nei lova, an pualin sum leh pai hman tur ruahman theihna an nei lova, sawrkar laipuiin thingtlang hmasawnna sum a pekte pawh ruling party mi leh sa te duh danin official-te kaltlanga tih a ni ber a, VC te chu kut leh ke angin an lan tir mai chauh a ni.
Decentralisation policy tuipui an awm bawk a, henghoina an tinzawn ber pakhat chu Panchayati Raj system a ni. Amaherawhchu, Panchayati Raj hian tuna VC te thuneihna ang ram theh theihna te, huan leh inhmun pass pek theihna te, hnatlang koh leh tel lo chauitir theihna te, thubuai VC court-a ngaihtuah theihna te a nei lo thung a ni. He lama mithiam zawk ten ngaihtuaha siam rem hmasak tur a awm nual dawn niin a hriat theih a ni.
Hmantlak takzeta duanchhuah a nih chuan hmasawnna sum leh pai za zela 18% vel chauhin thingtlang mipui a thleng thin chu tihbo a ni thei ang. Hetih laiin Mizoram sawrkar pawhin political party aiawhte leh NGO aiawhte sawihona a lo neihpui tawh bawk. Amaherawhchu, hmai phih faina atan maia ti nge a nih hriat a ni lova, Opposition party MNF te an kal lova an tuipui lo pawh a ni thei. ZNP te pawhin tun dinhmunah chuan an tuipui lo tih a hriat ta bawk.
Decentralisation chu Mizote dinhmun leh ze mila siam rem theih a nih chuan thingtlang lam tan hmasawnna takzet a thlen thei ang. Kawng zawha nawr chhuah kher ngai lo tura sawrkar a inpuahchah a ṭha mai thei. Corruption venna ṭha tak a awm loh chuan a tiṭaidarhtu a ni thei bawk. Hei hian Panchayati Raj system hmanna apiangah VC etc. te thunun phak loh Vigilance Commitee a awm ve a ṭul mai thei.
Khaw tin mipuiten an hmasawnna tur chu an ta a ni tih an hriat hunah hmasawnna dik a awm tawh ang.
- C.L. Mawia, Luangmual