25th CHILDREN’S SCIENCE CONGRESS
‘Science’ a rik dek dek tawh chuan engemaw riau tura ngai Mizote zingah Children’s Science Congress hre lo awm nual pawh ni ila kan indem hauh lovang. Children’s Science Congress-a awm ṭhin tih hre lo na na na chuan eng lampang nge an tih ṭhin a, he Children’s Science Congress hi enge a ṭangkaina? tia kan lo ngaihtuah a nih pawhin kan inmawh love. He thuziaktu ngei pawh hian 2010 hma lam kha chuan Children’s Science Congress hi a awm ṭhin tih a hre ngai bik hauh lo a nia!
Enge a nih?: Kum 1993 aṭangin National Children’s Science Congress-hi khel lovin kum tin 27-31 December thla chhungin neih ṭhin a ni. He Congress hian a tum ber chu zirlai naupangte’n project (an zirbingna) mawlte hmanga intihsiakna neih a ni. India ramah hian project zali (400) chuang an nei ṭhin a, chutiang chuan Mizoram pawhin project 8 Mizoram aiawhin 1993 aṭangin kan tir ve ṭhin a ni.
Tute nge buaipui?: Zirlai naupangte’n Science hmanga intawhkhawmna ropui tak an neih ṭhin hi Department of Science & Technology, Govt. of India-in a buatsaih ṭhin a ni. Mizoramah chuan sawi tawh angin kum 1993 aṭangin Science Teachers’ Association Mizoram (STAM)-in a buatsaih ṭhin a. State Level Organizing Committee indinin, District tinah District Level Children’s Science Congress neih ṭhin a ni a, (District level hi District ṭhenkhatah chuan neih theih remchan loh kum a awm zeuh zeuh). District level-a project ṭhazual thlan chhuahten State Level Children’s Science Congress-ah intihsiakna an nei leh ṭhin. State level intihsiaknaa tiṭha zual project 8-te chu National level tel tura thlan chhuah leh ṭhin an ni. State aiawha kal mai ni lo, State Level CSC neiha tel chin pawh hian an ṭangkaipui/ hlawkpui thei hle.
Mizoram aiawhin kum 1993 aṭang 2016 thlengin Child Scientist 192 bawr vel STAM chuan an lo tir chhuak tawh a, heng a mi tirh chhuah tawhte hi mi ngaihtuah awm lo tak vek an ni.
Project hi engtin nge an siam ṭhin?: Kan sawi tawh angin Zirlai naupangte’n Scientific thingking an neih theih nana he Children’s Science Congress hi buatsaih a ni a, chutiang ang ngei chuan zirlai naupangin ama phak ang tawka project/ research a beihna kha an ngaipawimawh ber a ni.
Kum 2 chhung atan project theme thlan ṭhin a ni a, 2016-2017 atan hian Project Theme hi ‘Science Technology and Innovation for Sustainable Development’-tih a ni a. Nakumah project theme hi a dang hman leh a ni ang. Project presentation hi Chart leh Power Point Presentation hmang pawhin a tih theih ve ve a, write up (project ziah chhuah) hi kutziak (hand written) ngeia ziah loh chu pawm a ni lo chungin State Level CSC-ah chuan Computer hmanga print chhuah leh cheimawi pawh inhriatthiamna thui tak a awm ṭhin. Amaherawhchu, State aiawha thlan chhuah an nih chuan ziahṭhat tir (hand written) ngei ngei an ni ṭhin.
Tute nge tel ṭhin?: Children’s Science Congress-ah hian kum 10-17 an tel thei a, team work-a intihsiakna hi neih a ni tlangpui. Guide teacher kaihhruaina hnuaiah research project hi neih ṭhin a ni. Children’s Science Congress hi National event (hunpui) a nih avangin India President programme awmsa/ duanlawk a ni ṭhin a. India ram Scientist thiam ber ber te, ramdang (foreign) scientist hmingthang tak takte pawh an tel ṭhin. Child Scientist-te nen inhmelhriatna (interaction) te an nei ṭhin a, zirlai naupangte’n an hlawkpui ṭhin hle.
An hlawkpui em?: Child Scientist te’n Tuirial bawlhhlawh paihna an zirchianna te, an School Electric an hman dan an zirchianna te, motor workshop oil bua-in a nghawng an zirchianna te, street light off huna kan off loh vanga kan pawisa senral zat te, hostel tuizem tuifar aṭanga pawisa luangral zat te, Aizawl khawpui Restaurant changkang leh thianghlim anga kan ngaih lo thanghlim tawk loh dan, etc. te zirlai naupangin anmahni phak tawka an zirchianna hi a ngaihnawm a, ngaihnawm mai ni lovin naupangte pawhin an hlawkpui thei hle a ni.
Tin, an research project an neih chu thuhran nise, Children’s Science Congress tel tawh pakhat chuan, “Delhi University-ah luh ve tumin ka interview ve a, a vawikhatnaah chuan min hnawl a, beidawng takin ka let leh a. Mizorama ka haw hmain tiin vawikhat interview ka va bei leh a, a hmaa ka thil tel loh Children’s Science Congress ka tel tawhna certificate ka thil tel a, professor te chuan ‘engatinge Children’s Science Congress i tel tawhna certificate kha a hmasaah khan i rawn thil tel loh’ min lo ti a, admission chu min pe ta a ni” a ti.
Chutiang bawkin Science Congress kal tawh pakhat leh chuan “College ka kal hnu leh Ph.D ka tih thleng hian Children’s Science Congress ka lo tel kha ka
ṭangkaipui tulh tulh” tiin a sawi. Midang ṭangkaipui tak tak pawh tam tak an awm ngei ang. Kan sawi seng lovah ngai ila.
Eng school nge kal ṭhin?: State Level Children’s Science Congress-ah hian evaluator turin mithiam tak tak University leh College-a mite hman an ni a. An ni hian dik leh felfai takin an lo endik ṭhin. Entirnan: Naupang pakhat chuan project ṭha tak leh ropui tak, University level-ah pawh zahpuiawm loh khawpa ṭha a rawn nei a. Mahse, chu chu Children’s Science Congress hian a tum ber a ni lo.
Chu naupang chu evaluator te’n zawhna an han zawt a, a project tihdan te leh a project a hre fiah em tihte thlengin an han zawt a, a chhan mumal leh theih si loh chuan a project ṭha viau mah se an thlang lo. Chu ai chuan naupangin ama thiam tawkte leh hriat fiah theih ber tur anga project ṭha thei ang ber a rawn neih kha. Chutiang chu Children’s Science Congress-in a tum a nih avangin a kal tur bik school an awm chuang lo a, project nei ṭha school apiang an kal mai ṭhin.
Z. Rosanga Adhoc Aided School, Leite khua, Lunglei District naupang chu English thiam miah lovin an project ṭhat vang liau liau-in National Children’s Science Congress kal tura thlan an ni a, an khuaa an haw leh chu an khaw VC te’n pangparṭhi nen an lo hmuak a, ruaite an lo ṭheh hial a ni awm e. Zirna an ngaih pawimawh dan han hriat hian a lawmawm hle. Leite khua aṭang hian NCSC-ah mi pahnih an kal tawh a ni. Chutiang bawkin dap chhuah khua aṭangte pawhin state aiawha kal an awm tawh bawk.
Tin, National Children’s Science Congress kalte hi an kal man zawng zawng leh ei man zawng zawng, riahman zawng zawng tum sak vek an ni.
Mizoramah hian engtik hunah nge an buatsaih ṭhin?: District Level Teachers Sensitization Workshop hi District Education Officer kaihhruainain District ṭhenkhatah neih zawh tawh a ni a, ṭhenkhat erawh chuan an la nei lo. District Level Children’s Science Congress hi District hrang hrangah 18 & 20 September 2017 ruat chhin a ni a, District Level CSC
aṭanga thlan chhuah neih hnuah State Level Children Science Congress hi 5 & 6 October 2017 ruahman chhin a ni.
Lo tel ve ta che...: Zirlai naupang tan a ṭhatna hi fiah takin ka sawi thiam lo va, sawi thluaithluma fiah chi lah ni hek lo. Science Congress a nih angin tela a taka tawna fiah chi a ni. I lo tui zawng tak a nih chuan STAM Office Peter Street, Khatla-ah office hun chhungin a zawhfiah theih reng bawk.
Kumin hi Silver Jubilee kum a nih vangin kum dang aia danglam deuh hleka hman tum a ni a, National Children’s Science Congress lo tel tawhte leh Mizo Scientist thiam tak takte thusawi ngaihthlak tura ruahman niin, naupangte tana hlawkpui tur thil dang pawh ruahhmanna siam mek zel a ni.
- Ruata Samte, N.E. Tlangnuam