Leimin leh tuilian: Kan cho chhuah!
Khuarel chhiatna thleng avanga in leh lo chhiatna leh mihring nun hial channa hmun hrang hrangah kan hre chho ve ta mawlh mawlh mai a. Hei hian ngaihtuahna a ti vak thui thei viau mai. Khuarel chhiatna nge nia kan in siam chawp chhiatna? tih hi ngaihtuah a ngai tak zet a ni. Khuarel kalphung pangngai kan her danglam nasat avanga chhiatna tawk te pawh kan nihna chen a awm ve tho a ni.
Invenna lam leh a tih ziaawm dan turte mimal ṭhahnemngai leh sorkarten thawkin nasa taka hma lak a nih mek zel lai pawn chhiatna chuan ziaawm lam pan loin, a kum telin a tam tulh tulh emaw tih mai turin kan chanchinbute leh local channel news luahtu langsar tak an ni chho zel mai a nih hi. Hei hian kan hma lam hun tur thui takin a hril niin ka hria a, chuvang chuan kan ram, a bikin Aizawl leh a chhehvela leimin leh tuilian chanchin hi tlem azawng han thailan ve ka tum dawn a ni.
Leimin tih ṭawngkam hi chu kumtin fur ruah tlak laia thil thleng pangngai tura ngaihna kan ramah kan nei ta a. Tuilian erawh kan hmuhna ṭhin ni loah kan hmu chho ta nual mai a, ruahtui tlak tam kum ni lem loah pawh leimin leh tuilian hian min ti buai chho ve ṭan zel dawn niin alang. Heng chhiatnate hi khuarel chhiatna ni mah se kan ramah chuan a tam zawk hi mihringte siam kan ti thei ang!
Mihring pung chho zelin a tihtur pawimawh tak pakhat chu inbenbelna hmun ṭha zawn a ni a, chuvang chuan miin inhmun loram a neih dawnin hmun laili leh thiltih awlsamna hmun an thlang hram hram ṭhin. Chuvang chuan khawpuiah mihring an pung chak em em zel a, chu chuan khawpui a ti ṭhang a, a ti tawt bawk. Khawpui tihzauhin a nghawng lian tak chu kawngpui laih leh in sak belhna atana thing leh mau hmun ṭhiah te an ni. Chu tak mai chu tuna kan sawi tum chhiatna thlentu hi a lo ni daih mai a, chhiatna chu kan siam chawp a lo ni reng mai!
Ramgaw kan ṭhiah hian ruahtui hip kang tur lei kua te an lo te/ ping ṭhin a, an tui hip hul zung zung theihna kan tih chhiat sak a, chu chuan tuihawk ti tamin tuilian leh leimin nasa zawk a thlen
ṭhin a ni. Lei chelh khawm leh phuar khawmtu ṭha ber thing leh mau zungte kan tih chhiat zel avangin leiin a tui hip ve chhun te pawh phuarkhawmtu thingzungte an awm tawh loh avangin hmun awihah chuan lei ti mintu ṭha takah an lo chang leh mai ṭhin. Mizoin ‘Sabereka Khuangkaih’ kan tih te pawh hi, hetiang vanga thleng hi a ni thei awm e.
Chu mai a ni lo, insakna hmun tur thlan thuah kan fimkhur tawk loh avangin hmun awih tak takah in lian leh rit pui pui kan sa a, a nih loh chuan nasa takin lei kan lai a, kan ṭhenawmten chhiatna nasa tak an tawh phah mek zel a nih hi. Tunhnai thilthlengah pawh hetiang chhiatna hi hmun tam takah kan hmu a, kan la hmu zel dawn bawk niin alang. Tuihawk leh tuichhia te tan luanna tur mumal siam loin a rem lai laiah kan luan khawm tir a, reilote ruah a sur pawn tlangrama cheng e ti loin, kan kawngpuiah tui a lian zel tawh mai a nih ber hi. A luankhawmna awmchhunah a huanga leng lo khawpin tuihawk a tam a, bawlhhlawh lo paih ru tawk lah bo lo. Heng tuihawk luankhawmna, tuna ngaimawh tham loh nia lang hi kum rei vak lo hnuah chuan lei kal ral nasa avangin leimin thlentu tur hmahruai an lo ni leh reng mai dawn a ni.
Directorate of Agriculture & Minor Irrigation, Govt. of Mizoramin ruahtui tla tam lam tehna hmun 23 ami an lak aṭanga a lan dan chuan kum 1999 aṭanga chhutin kum 2015 thleng khan Mizorama ruahtui tla hi a tlem chho ve hret hret niin alang. Chutih lai mek chuan Mizorama leimin thlentu langsar tak mai, kum tina kan ruahtui hmuh kiam zel chunga tuilian leh leimin tam telh telh hian mihringten kan insiam chawp harsatna kan tawk mek a ni tih chu a ti chiang mai awm e.
Heng thil te avang hian sorkar lam aṭanga hmalak leh tih ziaawm tum pawh hi thil harsa tak niin alang. Sorkarin theihtawp chhuaha sum tam tak senga leimin leh tawlh venna te, side drain leh canal siam nana tha leh zung kum tin a sen ral ṭhin hi ti ziaawm tur chuan khawpui leh a chhehvel enkawl dan kan thlak danglam a ngai niin alang. Chutilova, hetia kan in kher neuh neuh reng a, kan in hnawh tuau tuau reng ringawt chuan min dawltu lei hian min chelh reng thei dawn lova, chhiatna nasa zawkin min hmuak reng thei a ni.
Mihringte an in benbel ngheh tawhna aṭanga sawn chhuah tawp hi thil theih loh tluk zeta harsa a ni dawn a, mah se kawng dang reh thiam a pawimawh ang. Kan ei leh in lamna hmunpui te, sorkar office hmunpui te, damdawi in leh silh leh fen kan zawrhna te erawh hi chu sawn emaw semzai dan kawng kan dap thei mai ang a, chu chuan mihring chenna hmun pawh nasa takin a thlak danglam chho ve thei mai dawn a ni. Hei hian nasa takin khawpui hmun zimtea in hnawh luih luih a ti ziaawm ang a, kan insiamchawp harsatna te pawh a chhawk ṭhen ngei ngei dawn a ni.
Tawt taka in ek beng tawh loin kawngpui siam leh tuihawk luan dan tur te, insak na tur hmun leh sak dan tur thlenga ruahmanna fel kan siam vat lo a nih chuan, tun aṭanga hun rei vak loah hian tuna kan tawrh mek chhiatna aia let tam taka nasa hi kan hmachhawn dawn a ni. Kum 1992 Hlimen quarry chim aṭanga vawiin ni thlenga in chim leh chhiatna thleng hi khuarel chhiatna tia puh theih ni mah se keimahni bul ṭan leh cho chhuah, a hnua keimahni tawrh letna min thlentu an lo ni deuh zel mai.
Heng chhiatna ti ziaawm tur chuan mipuiten rilru thar pu a, a theih chen chena ramngaw humhalh leh uluk leh ruahmanna fel zawk nena in leh lo din te, a tam thei ang ber ruahtui khawl a, ruahtui leh tuihawk luangral tur pawh awmze nei taka luankhawm tir kan zir chhoh a ngai dawn a ni.
- Vanlaltanpuia