IN INAH NAUPANG AN HIM EM?

Naupang duat thiam lo kan tam! Kan nghaisa nasâ! Nunphungah kan nei emaw tih tûrin kan haider rei ta! Lockdown lâi hian mahni in ṭheuha naupang - kan fate ṭheuh himnâ tur i ngaihven tlâng teh ang u.

1. Puitling kutthak hnawih­na naupangte: Naupang duat thiam chhûngkua awm bawk mah se, a tam zâwk hian kan duat thiam lo. Mizo chauh kan ni lo; khawvêl dâpin kan mualpho mêk! Kum 2006-a World Health Organization târlan dânin, khawvêl pumah hleilen tuar naupang thi hi, "Kum tin mi sîng ruk awm ziah ang an ni" an tih chu! Report ve loh thilthleng tam tak an awm ngêi ang. Mizo phei chuan kan report ngâi lo hial zâwk em? 

2. Naupang nghaisak awmzia: "Naupang nghaisak" tih hian vuak hrep chauh a kâwk hleinêm! Naupang nghaisâk dân hi kawng 4 a awm. Lo zirchiang la, hrethiam la; nang chu lo fihlîm ngêi ang che. 

(a) Naupang ngaihthah: Naupang taksa mamawh i ngaih­thah thei a, a rilru ma­mawh pawh i pe lo thei a, nachâng i hre lo hial zâwk em? Naupang ṭhanglâi chuan dam khawchhuah nân chaw ṭha, damdawi, inthuam lumna, etc. te a mamawh tih i hria e, mahse, i phuhrûksak si loh chuan i ngaihthah tihna a ni. Naupang taksa mamawh chu lo pe vek pawh ni la; rilru lam ṭhan len nâna a mamawh "hmangaihna, ngaihsakna, duatna" i pêk loh chuan i ngaihthah tihna a ni. Naupang ngaihthah hi thihpui tham a tling! Lo ngaihtuah chhunzâwm mah teh. 

(b) Naupang taksa nghai­sak: Naupang taksa pawh i nghaisa thei. Puitling ṭhan kin tawh i ni a; kut i thlâk hian ṭhang mêk, naupang ruh no tân a pawi thui thei asin! I 'thinrim power' nên phei chuan i kutthlâk kha na deuh a nia! Nu leh pa, û zâwkte phêna thlamuang taka nung ve mai mai, naupang nghaisak hi râpthlâk deuh a nia! 

(c) Hur hrîkthlâk nâna naupang hman: Pathianin mihring hi 'hur theia a siam' (sex being) kan ni ngei alâwm. Rilru zirna lama mithiam filawr, Sigmund Freud ngêi pawhin, 'nausen lâi aṭangin sex nuam tihna hi a awm nghâl a, kiss nuam an ti a, an inthiar te hi an dang tên tên mai' niin a sawi. Ni e, sex lama 'i nung' kha Pathian malsâwmna a ni a, lâwm hle phawt mai teh. Mahse, nupa kârah chauh hman tur tih theihnghilh ngâi suh. Naupangte hi sex hrîkthlâk nâna hmang hreh hauh lo puitling ṭhan kin an awm ṭhin! Naupang pawisawi lo leh rilru thianghlim thlenga khawih chhe vek duh, tihlum hial duh, mihring zinga kan awm ṭhin hi a râpthlâk a, hmulthi a ding thei hial mai! 

(d) Naupang rilru lam nghaisak: Naupang rilru hi ṭhang ve zel tur, la puitling tur a ni. A hliam thei a, a na thei a, a nguai thei a, a dam lo thei asin! I hrâwk hrep ṭhin em? I ṭawngkam a bawlhhlawh em? I diriam viau ṭhin em? Mihring tling ve lo angin i bia em? Mi mâwl, mi â, mi sual, mi luhlul, mi chhâw angin i enkawl em? I nuihzat ṭhin em? I hnâwlin i hnar bo ṭhin em? Thinrim khum, ân khum leh tûm khum rengte hi an ngeih lo! 

3. Naupang khawngaih­thlâk tak chu: Pathian min pêk, 'rîla rah' kan fate hi hmangaih viaua kan inhriat lâi hian kan lo nghaisa reng lo maw? I enkawl dân lo inen lêt la, lo inzâwt chhin ta che. I fihlîm meuh emaw chu? A taksa i sawisa lo a ni maithei; i lo ngaihthah reng lo maw? Sex hrîkthlâk nân i hmang kher lo a ni thei; a rilru i lo nghaisa reng lo maw? 

(a) An taksa a piansual phah thei a, an beng a chhêtin an khaw hmuh a fiah lo thei a, an ṭhan a ṭhuin an chhiatphah thei asin! An nungchang a pangngâi lo thei a, an taksa chêt dân thlengin a buai thei asin!

(b) Rilru lamah an tâlbuai thei bawk a. Hêng tawrh hlelhawm tak tak - panic, anxiety, depression ten a bawh buai thei a, intihhlum duhna hial an nei thei asin! Thlaphâng leh thlabâr reng renga nungin, hrisel lohna chi hrang hrang nên hringnun an hman liam thei asin! 

(c) Mahni inhmuh dân dik lo leh him lo, mi dang aia nêp leh nâwi bîkin an inhmu tlat thei a. 'Harsatna bawhbuai tur rênga piang' angin an inngâi tlat thei a, "harsatna thang pik" chhuahsan thiamna an tlachham hlen thei. 'Lehkha thiam theih lohna hri' an kâi thei a, midang nêna nunho thiamna an tlachham thei asin! An puitlin thlengin a ûmzui tawh mai ṭhin. 

Pathian Thu chuan, "In fate tithinur suh ula, Lalpa thununnaah leh zilhnaah chuan enkawl zâwk rawh u" (Eph 6:4) min ti a. "Naupang chu a kalna awm kawngah chuan zirtîr ula, a upat hun pawhin a thlah lo vang" (Thuf 22:6) tiin duhsak takin min hrilh. 

Pathianin in chhûngkua Covid-19 lakah vênghim che u se la; naupang nghaisâkna lakah thiar fihlîm che u rawh se.