Written by
Lalmama
Lunglei

Chakma-te leh Mizoram politics

Political party-te inpuh­mawh karah thu dik hriat a harsa ṭhin, eng chiah nge a nih in en teh ang. Hnam leh ram chu ṭhen hran theih loh ni mah se inchimral theih a ni tih kan velah kan hmu reng. Mizoin foreigner-a an puh Chakma-te ram sah thlaka Autonomous District Council-te hial pek an nih dan tlangpui sawi ta ila.

Chakmate hi culture, tra­dition leh sakhuaah Bhudhists an ni a, Arakan lam chhul chhuak an nih rin a ni a; eng hun laiin nge Chitagong Hill Tracts an thlen tih hriat a harsa. Mizoin a nawlpui deuha an hmuh hmasak chu kum 1880 vela British sipai Mizoram runtute puak phur atan mi 500, an lalnu Kakindi Rani in Tlabung thleng a tirhte kha an ni mai awm e. Tunah hian a lunungin mi nuaih riat zet vel Bangladesh leh India-ah awma rin an ni. Mizoram bikah kum 1901 chhiarpuia 198 vel awm kha tunah chuan mi nuaih khat zet awma ngaih a nih laiin anmahni inchhutnaah chuan a tam zawk fe a ni. British India a awm chhung kha dan hmanga khuahkhirh ve an nih avangin Mizorama awm ngheh phalsak loh an ni a, in an sak pawhin house tax Rs 5/- kum tin chawi tir an ni.

Mizo District Council hnuai­ah chuan Mizote nen house tax Rs 2/- an chawi tlang ta a ni.

Politics lamah Chakma-te an dingchang thei zel: Pawih leh Lakher Regional Council-ah khan khawtlang lam area a awm Bawng, Tlanglau, Pang, Tuikuk leh Chakma tlem awm tan MDC seat 2 siam sak an ni a. Mahse reivak lovah intibuaiiin hnamdang an um chhuak ta vek a, Pawih leh Lakher inkarah tal zepin Regional Council-ah hmun ṭha changin Arun Dewan Chakma chu Deputy Chairman a ni ta a. He mi hmain Mizo District Council-ah Medhi Chakma chu Mizo Union-in ruat seat-ah an lo dah tawh bawk.

Kum 1971, August, Mizo District Council session-ah Mizo Union khan state dil an ti tlu a, mi 7 Delhi-ah PM Indira Gandhi hmuin an kal a ni. Hemi ṭuma central sawrkar thu an zu hriat chu state ni lovin inzir nan UT pek thu a ni. Rambuai thunun nan ṭha zawkin central-in a hria a ni ngei ang. Heng thu hi hriain inngeih chiah tawh lo Pawih leh Lakher Regional Council hruaitute chuan A.D.C hran ve ve pe turin an zu dil ve ta bawk a. He mi kum 1971 vek hian ‘The North Eastern Areas (Re-Organisation) Bill chu Parliament-ah pharh tura tih a ni a. He mi hmain Home Ministry chuan Mizorama Pawih, Lakher leh Chakma te chanchin chipchiar pe turin S.I Das, Mizoram Chief Commissioner, Silchar Hqrs.-a office nei chu a hriattir a. Heng thu hi hriain Lunglei District-a Chakma hotu Harish Kristo Chakma, Kiston Mohan Chakma, Sanesh Shaw Chakma, etc te chuan Chakma tan A.D.C hran an dil ve leh a ni. Lunglei Presbyterian Upa Mylai Hlychho Ex. E.M leh Politician hlunin S.J.Das Chief Commissioner a kawmna a sawi dan chuan Chakma-te lehzel A.D.C ka recommend chuan Mizoten ka thlan an la hai duh ang’ a ti ni awm a ni. Mahse a tum ruk tak ‘divide and rule’ tih chu a takin a hnu ni hnih lekah Chakma tan A.D.C a recomment ve thu hriat a ni tiin a sawi.

Danin a phut anga Political party, prominent citizens te rawn hmasak tur tih thuah Pu Zakhu Hlychho C.E.M leh Pu F Manghnuna, President, Regional Congress Party ten an hnialna pawh a palzut a ni. Kawng dang lehah chuan Pawih leh Lakher Politician te inngeih lohna leh A.D.C hran duhna chuan Chakma A.D.C a hring tel ta a ni. Tichuan, PL Regional Council chu hmun thumah ṭhenin 1st April, 1972-ah Regional Council Pathum Pawih, Lakher leh Chakma tan pek an ni ta a. He mi thla 29.4.72 ah ADC-ah hlankai leh vek an ni. He mi ni vek hian Mizo District Council ṭhiahna order tihchhuah a ni.

Mizoram Union Territory a nih hnuah pawh buaina a namai lo hle. Chutih laiin PC sawrkar, Brig.T.Sailo, CM kaihhruai a ding ta a. He ta ṭang hian sipai inlulinna pawh a ziaawm ta hlea hriat a ni. PC sawrkar khan ramri chungchang leh Chakma influx kha ngaimawhin policy mumal tak neiin hma a la ta a. Chakma chungchangah chuan central-ah Pu Giani Zail Singh, Home Minister hnenah an duh dan te thlenin hma la nghal turin ngen a ni a. Prime Minister Indira Gandhi hnenah pawh lehkhate thlenin sawi a ni a, mah se rei vak lovah MNF underground-in harsatna an siam ta a. Pu Aichhinga President Emissary chuan an hmalakna ti tawp nghal turin a vaukhan a ni. He vaukhanna lehkha hi 11th June, 1982 ah pek a ni.

Mahse MNF khan Chakma chungchang an lo ngaimawh hauh lo tih chu Peace Accord-ah a lo lang ta a. Inremna thuthlung tawp lama other matters tihah chuan hnam tenau zawk humhalhna dan telh a ni a, a kawh chu Chakma-te ni berin a lang. PC sawrkar liam hnu kum 1986, 2nd Sept. Mizoram Legislative Assembly-ah PC MLA te chuan Chakma A.D.C ṭhiah rawtna resolution an pulut leh hram a, mah se MNF leh Congress MLA te chuan hneh takin an hnawl sak leh ta a ni. Heng aṭangte hian Chakmate hi Mizoram politics-ah an vannei thei hle tih a tilang awm e.

A hnu zelah pawh MNF leh Congress-te chu Chakma Autonomous District Council-ah sawrkarna inchuhin an hmanhlel ta em em reng a ni.

- Lalmama, Lunglei