Written by
Johntea Nu

HEROIN, NO 4

Heroin leh No 4 hi thil pakhat, damdawi ruihtheih kan ṭhalai tam tak nun ei chhe mektu a ni. A zuartu leh a ngawl veite'n hming lem (street name) a sawi dan tam tak an nei. Thunder, China White, Horse, Dope, H, Smack, Hero, Snow, Brown sugar, Beast tih te a ni. Kum 1874 ah English chemist Charles Romney Alder Wright an experiment a beihnaah Morphine leh acid ṭhenkhat chawhpawlhin Heroin hi a siamchhuak a ni.

Damdawi hi chi hnihah then a ni. Medicine leh Drug. Medicine chu damdawi tlanglawn sawina a ni a, drug a nih chuan damdawi ruihtheih chi sawina a ni. Danin a phal (legal drug) chu vaihlo (tobacco), zu fir, dawi, chawl (alcohol) leh natna na lutuk chhawk thei chi damdawi opioids te an ni. Entirna pakhat, Morphine hi opioids a ni. Dan phal loh (illegal) Heroin leh Cocain a ni.

Heroin hi na chhawk thei damdawi (pain relieving drug) narcotics group-ah a tel. Narcotics ṭhenkhat Codeine leh Morphine te anga nachhawkna atan damdawi anga chawh theih a ni leh chuang lo. A chhan chu side effect a neih nasat bakah a ngawl vei theih a nih vangin dan phal lohah a tel ta tho tho a ni.

Heroin chi thum en hmasa ang.

1) Black Tar: Heroin fir a ni lo. Thisen zama injection leh zuk theih a ni. Heroin man tlawm ber a ni. Mexico velah a tam hle.

2) White Heroin: A fir ber a ni. Injection emaw hnara hip luh chi a ni. White tih a ni nangin siam danglamna atan thil hran hran chawhpawlh a nih vangin off white, a senno lek lek, uk deuh lek lek angte'n a lang thei. An zu ve ngai lo. Hu (vaporise) anga chang tur phei chuan mei a duh sa lutuk. Southeast Asian heroin hi a var, a phut leh tuiral zung zung thei a ni a, tui nena injection na atan sawngbawl a nih hnuah vitamin C rawng ang deuh hian a lo uk a. Hei hi Mizorama kan hman nasat ber a ni.

3) Brown Heroin: Hei chu zûk chi a ni. Zûk a ngaihna chhan chu a tuiral ṭha thei lo. White Heroin aiin a man a tlawm hret bawk.

Hriatthiam awlsam ber turin eng vangin nge No 4 hi rei lo teah miin a ngawl a vei tlat ṭhin tih hi sawi fiah ang. Heroin chu thisen zama thun emaw, zuk emaw, hnara hip luh a nih veleh thluakah a lut tlang nghal a, thluaka opioid receptors pathum zinga pakhat 'Mu receptor' a khawih. Nuam veng veng siam thei hormones pakhat dopamine a lo insiam pung thuai ṭhin. Tichuan, a lo 'high' ta veng veng ṭhin. Heroin a hman tam poh leh dopamine a insiam chhuak tam ta mai ṭhin a, nuam a ti ta veng veng reng tihna a ni. Heroin hi vawihnih thluaka thun luh a nih tawh chuan a vawi thumna tur zawm zel a lo ngai tak tak a. Damdawi zawng zawnga ngawl vei awlsam ber, most addictive drug number 1 a ni.

Miin Heroin a hman chuan,

1) a vun a thí bakah a dum chual

2) a intifai ṭha peih lo

3) a taksaah jection-na hnuhma (track marks) a lo awm. A thup nan kawr ban tluante a ha peih hle ṭhin

4) a ha a lo chhia

5) a hnar a tui a

6) panchhia ang emaw taksa hiah rân ang chi te a nei a

7) thil an lam ri fiah thei lo

8) mit naute a zim a

9) an muthlu mai mai a

10) thlan tuiin a bual fo

11) taksa rihna a tlahniam

In chhung khawiah emaw fiante hem ut, aluminium foil kàng báng, straw leh pen ruak thil hîp nana hman theih kan hmuh fo chuan kan tu leh fate che zia chik taka kan thlithlai a ṭha hle ang.

Heroin ngai a nih hnuah a nungchang nasa takin a inthlak ṭhin. Rei tak khawiah emaw inkhung bo daih te, dâwt sawi, pawisa mamawh ta riau, thil tih tur theihnghilh reng ang te. Phur em em rei lo tea nguai leh ngawih ngawih, pawisa bo, ṭhian kawm thlak leh social activities hrang hrang aṭanga inlak hran tlat angtein a inthlak tlangpui.

Miin damdawi a nghei vanga harsatna a tawh (withdrawal symptom) hi damdawi a hman tawp ber darkar aṭanga darkar 48 emaw darkar 72 hnuah a lo lang ṭan ṭhin. A awm hle hle thei lo. Ruh a za a, tihrawl a na. Kawng a na em em. A muhil thei lo a, a hnap a tui a. Kawṭhalo leh luakin a zui a, a zawi ngawih ngawih a. Thlanfim chhuak chungin vawt a ti em em a, lum a ti leh thut a, mur sung sung kan tih angten a awm ṭhin. A sa hâl a. A bik takin a ke a thunun thei lo. A tiche lo thei lo tihna. Ṭhenkhat chuan 'vawi khat chauh' tiin heroin chu pe turin a ngenin an ngen ngawih ngawih bawk. A rapthlak a ni!

Heroin hi hman sual palh chuan damdawi dangte aiin thihpui a awlsam zawk hle. Heroin hmanga sumdawnna a hlawk lehzual nan Heroin fir hlak chu thil hrang hrang an pawlh leh ṭhin a, 'cut' tiin an sawi ṭhin. Sugar (sucrose), Caffeine, Flour, Powdered milk, Quinine, Starch, Fentanyl, Acetaminophen te pawlh a ni ṭhin. Heng thilte hian Heroin chu damdawi hlauhawm lehzualah a chantir (more dangerous). Fentanyl hi awlsam taka overdose thlentirtu a ni.

Khawvel ram pumpuiah kum 18 aṭanga kum 25 inkar Heroin ngawl vei an tam ber. Ka hâi chinah kum 2002 aṭanga kum 2016, kum 14 chhungin Heroin overdose vanga thi zat punna hi 533 per cent a ni. SAMHSA hian hemi kum 14 chhunga heroin ngawlvei pun dan a chhutah hian 135 per cent dawrh a ni bawk.

Golden Triangle an ti a, Myanmar, China, Laos, leh Thailand a huam. Khawvel dapin he golden triangle aṭang hian Heroin hi tawlh chhuah a ni. Mizorama kan hmuh bur 1-ah chhin sen 6 a awm a, bur 1 chu cheng 2000 bawr velin an lei tlangpui. Heroin ngaite hian chawhrualin ni khatah chhin sen 4 an mamawh a, a bur anga lei loin chhin sen khat ang zela lei a tam zawk an ni. Chhin sen khat chu cheng 500 man a ni a, a tlawm zeuhin cheng 300 ah te a tla ve ṭhin. A lo berah ni khatah cheng 2000 bawr man mamawh ang an ni a, thla khat chhungin cheng singruk zet a ngai ta tihna a ni. Ruihhlo ngawl vei hi a pawi em em piahah pawisa a mamawh hnem lutuk hian rukrukna thlengin a nghawng tel lo thei lo lai hi a rapthlak a ni.

Ruihhlo khawih tirhah chuan hlimhlawp thil pakhat atan emaw eng emaw aṭanga hahdam duhna thil pakhat a ni thei ang. A ngawl an vei tawh chinah erawh chuan an khawvel hi a tâwt a ni. An mualpho a, tu rin mah an hlawh lo. Mi en hrek hrek leh sawisel kai an ni thuai a. Hengte avang hian anmahni ang bawk lo chu ṭhian kawm an inthlahrung a, khawtlangah an inkiltawih ṭhin.

Hmangaihten an hlat tial tial a, hmangaihte an chán a, chhungten an thinhrik bawk. Hringtu nu leh pa aṭang chauh lo chuan khawi aṭang mahin hmangaihna tak tak an dawng thei lo. Chhungte berin an rin tawh loh chinah phei chuan an tan khawvel hi a tawp a ni. Chumi nghawng chuan harhfima awm hlauhna leh mahni nun pawh hlut zo lo khawpa beidawnna khurah mi tam tak a hruai lut zel a ni.

Ruihhlo ngawlvei leh HIV, Hepatitis C, Tuberculosis (TB) te hi thil inngheng reng a ni. Min luhchilh a, kan hmangaihte nun tichhe mektu he ruihhlo hlauhawmzia leh a nghawng pawizia hi ngun takin ngaihtuah ila. Chhungkuaa zirtirnain engkim mai hre chaka tuihal mek kan tu leh fate hnen thleng se, ram pawh lo dam rawh se. Ruihhlo ngaite hi tu dang ni loin kan tu, kan fa, kan hmangaih, kan enchim lohte vek an ni si!

Ka lawm e

- Johntea Nu