Thihna kotlâng aṭangin... (Civil War Love Letter)

A khuhhawnna: Kum tam tak a liam tawh. American presi­dent hmingthang, Abraham Lincoln-a hun laia bawi neih duh leh duh lote indona, American civil war lai khan sipai pakhat, Sullivan Ballou chuan râl leh dosi karah nung reng tur lehkhathawn a lo ziak hlauh pek a. A thih hnu kum za tam a ralah pawh chu lehkhathawn chu a la thi ve ta lo. A nupui, Sarah-i hnena a lehkhathawn hlu zet mai chuan Sarah-i kut chauh ni lovin, a hmu thei chin apiang kut a lo thleng ta a nih hi...

Sullivan-a hian Sarah-i hnenah July ni 21, 1861-a Virginia-a civil war indona lian tham hmasa ber leh indona hmingthang - "First Manassas" ('First Battle of Bull Run') an hmachhawn hma, chawlhkar khat la awmah lehkhathawn hi a ziak a, chu lehkha a ziah lai chuan râl rûn turin ruam pakhatah sipai rual an inbawkkhawm luih tawh a. Indo thupek nghakin American sipaite chuan an silai chu an malchungah an chhuang ṭhup a. Indonaa damkhawchhuak zingah an tel dawn nge dawn lo tih pawh inhre lovin thihna kotlangah chuan an ring an rawlh thuai tawh dawn tih an inhria... Chutih lai chuan sipai dang ang bawkin Sullivan-a thinlung chu khawvela a 'VIP' chuan a luah tlat a, he lehkha hi kan lo chhiar theih phah ta a ni.

July the 14th, 1861

Washington D.C.

My very dear Sarah:

Ni rei lo tê-ah thupek khauh tak mai, hnial rual loh chuan min nawr kal thuai tawh dawn a - naktuk mai pawh hian chu thupek chu kan dawng tawh maithei. I hnen thleng tur lehkhathawn ka ziak tawh ngai reng reng dawn lo pawh a ni thei a, i thinlung mitthlaa châm reng tawh turin he lehkha hi ziak lo thei lo niin ka inhre ta a ni. Tichuan, ka nunna zâi a tawp hnu pawha i hriat reng fo tur chu ka han ziak ta a nih hi.

Indo hun chhung chu ni khat lek pawh a ni thei a, indona azawnga nuamsa ber pawh a ni lovang tih a sawi theih hauh loh. Engmah hi a chiang lo: he indona hian ka nunna a la tawh dawn pawh a ni maithei asin! Mahse tlanchhe thei ka ni lo va, duh thlang thei ka ni hek lo. Pathian rorel ka nghak mek a ni. A ṭul a nih chuan he indona mualah hian ka ram tan nun ka hlan mai ang - ka inpeih vek tawh asin, Sarah! Chuti ang tur chuan inrintawknain ka khat a, he hna atan hian ka inpek tawh miau avangin chhuanlam siam thei ka ni tawh lo.

Tunah hian American mipui sukthlek chu kan kutah a awm a, 'revolution' sul lo sutute laka kan tha bat chu kan tlak a ngai ve ta a ni. Ka tum ber mai chu maw... lungawi taka ka nunna hlan hi a ni. Kan ram tana engemaw tal tih ve ka duh a, ka ram leh hnam laka ka leiba hi rulh tlak ka duh a ni.

Ka duhlai, nangmah hre reng chunga hlim taka mual ka liam hunah chuan, he nunah hian vanduaina leh vanneihna a inlan chhawk reng tih lo hre fo la. Fahrah naupang ang maia hetia hun rei tak chhung ei tur mumal nei lova ka awm avang hian, kan fa duat lai ngawih ngawihte tan khan ei tur kan chhekkhawm a ni tih lo hre mawlh ang che. Ram tana tha thawh ve duhna thlarau chuan min thlawhpui vawn vawn reng a, thlifim zingah hian ka hnam rilru chu a thaw tel ve heuh heuh ni-te hian ka hre ṭhin. Nang pawh, ka hmangaihna tawp chin nei lo chuan a um reng che a. I tan leh kan fate tan chuan mi tlaktlai lo ber pawh ni mah i la, hmangaihna leh ram tana beitu erawh ka ni ve!

He nipui zan khaw lum ti deuh churh churh hnuaia ka rilru hi ka hrilhfiah thiam lo che. Ka bul velah hian an thih ni nghakin sipai sanghnih chuang teh meuh chu tui takin an muhil siai siai a. Ṭhenkhat chu an thih hmaa nunna thaw an th^wk chhuah hnuhnun ber zan pawh a ni tawh maithei. Nia, kei ngei pawh hi chu thihna chuan bawkvakin min rawn pan mek ta ve ang - thihna anchhia chuan min la lem pil ve dawn chiang mai! Mahse ka zam lo - ka kiangah Pathian, ram leh nang in awm reng tih ka hre si a...

Ka th^wk tawp ni pawh lo thleng dawn se la, ka hmangaihte hlimna turin huaisen leh chhel takin ka bei ang. Ka ram ka hmangaihna chuan englai mai pawh hian thurawn min pe nawn awn awn reng a, 'Thihna ai ngawt zawngin, kan hmangaihte tana tawrh huam lotu nih hi ka hlau zawk a ni' tih thu hian min ko reng mai - chu kohna chu ka chhang dawn a ni.

Sarah, ka lei taksa chu lo thi mah se, ka hma­ngaihna che erawh hi thi ve thei ngai reng reng lo tur a ni tih i hre reng dawn a nia aw... Pathian ang maiin nang ka hmangaihna che chuan khawi kipah pawh a zui zel ang chia, hmuh theih loh zungzam chuan a zui reng dawn che a ni. Mahse, tuna ka dinhmun chu i hria e, he ram ka hmangaihna hian thlipui angin min nuai vel a, indona muala liam turin hruihrual ang maiin min pawt a ni.

Tunah takte hian nang nena hlim taka nun leh hun kan lo hman tawh ṭhinte khan min rawn tuam thar leh a. Hlim taka ka nun min lo chentirtu Pathian leh i chungah hian ka va lawm tak em! Kan hma lam hun kan lo suangtuahdun ve rauh rauhte kha, en teh, meikhu ang maiin a th^m ral riai riai ang tih ngaihtuahna han pawm thlap mai chu harsa ka va ti em! Mahse Pathianin ṭul a tih miau si chuan, hmangaihna leh nun chu a tawp thei hleinem! Tunah hian duh ni nâ i la chu le, Pathian hnenah chhuanlam siamin, ka nunna zâi chhah a nih lohna'n ka dil thei ang. Chu thlemna chuan him taka kan chhungkuaa khawsak kan relho leh theih dan dap turin min vehthlem ve reng a; mahse ka thei lo - thlemna chu pawm thei ka ni lo! Heti anga thlemna ka hnawl avang hian ka duhtak Sarah, ka hmangaihna che hi chhetê mahin a derthawng chuang lo tih lo hre reng la, indona mualah ka th^wk tawp ber hun a lo thlen tikah pawh, i hming lam chung ngei hian a nia, mual ka liam dawn ni!

I lakah ka tihsual leh i tana tawrhna ka thlente chu theihnghilh tawh ang che. Rilru mawlmang tak leh atthlak tak takin i lakah ka che fo ṭhin si a. Mahse he khawvel nun kham leh suar, lungkham buainate hmachhawna i lungngaihna te, kan fate'na an tawrh phahna zozai te chuan ka mittui hi koh chhuah ahnekin, mi tilawm zawk daih mai zuk nia!

Inhmu leh ngai tawh lo tura ka lo peihlohsan ta che a nih paw'n, thlarau khawvel aṭangin ka rawn thlir reng dawn che a, i kiangah ka thlarau chu a châm reng ang. He khawvel thlipui hrohrâm na tak hi i hmachhawn hunah leh, lungngaihnate'n an bawrh-buai hun che pawh lo thleng se... chu'ng zawng zawng i rawn kalsan ve ni chu thlirin, hun danglam ve tawh lohna ram aṭang chuan ka lo nghak reng dawn che a ni.

Sarah... ka'n ti lehpek teh ang - thihna chuan he lei aṭanga min lak bo hun pawh lo thleng mah se, hmuh theih loh aṭangin ka hmangaih ber, nang chu ka rawn pan dawn che a ni. I kiangah, thim leh pik hnuai pawh ni rawh se, i bulah ka awm zel dawn a. I hlim ni leh i lawm laiin i kiangah, i bul ngeia awm zel tur chu keimah hi ka ni. I bianga thlifimin a chhem heuh heuh hunah che chuan, ka nunnain a th^wk khum mek che a; i taksa a lo vawh riai chuan ka thlarauin a uap mek che a ni tih i rawn hre ṭhin dawn 'nia aw...

Sarah, ka thihna vangin lu zawng, rawn sûn lul suh ang che aw. Kei chu nangmah lo nghak hmasa zawk tur che-in ka lo kal hmasa lek chauh a ni tih hre reng ang che.

Naupangho kha, an lo ṭhanglian ang a, an pa hian ka hmangaihin ka duat ve hle ṭhin a ni tih an rawn hre reng lo vang. Willie t>reuh phei kha chu, mitthla pawha min hmuthiam thei turin a la naupang lutuk. Edgar-a, mitmeng paw riai mai pawh khan a naupang mitthlaa min hmuh bak chu, a puitlin hnuah min hmuthiam tawh lo vang. Sarah, naupang lo enkawl zel turin ka ring tawk em em che a, nungchang ṭha an neihna'n i kaihruai thiam ang tih pawh ka ringhlel lo. Taka! ka nu leh pa hnenah khan Pathian malsawmna an dawn theihna turin ka dilsak reng a ni tih han hrilh ang che aw.

Aw! Sarah, engtikah emaw chuan... ka lo nghak reng dawn che a; ka hnen in la rawn pan ve ang a, kan fate nen khawiah emaw kan la chengho leh dawn asin!

Mangṭha! Dam takin le, Sarah!!

- Sullivan