Kohhran leh Politics
Politics tih chu sapṭawng mah ni se; mizo ṭawng ang maia kan hman leh kan hriat a ni a. A mipui nawlpuiina kan hriat danah chuan politics chu inthlan leh party hrang hrangho ni mai hian a lang a. A awmzia tak hi mi tam ber hian kan man hauh lo a ni. Mi tam ber chuan politics chu party insawimawina leh midang party sawichhiatna ni te hian kan hria a. Politics chu Greek ṭawng ‘Politikos’ tih aṭanga lak niin a ṭawng bulpui politika awmzia chu ‘khawpui chhung inrelbawlna' tihna a ni a. Chu khawpui chungah chuan khawtlang leh kohhran pawh a tel vek tihna a ni a, chu vangin politics chuan kohhran leh khawtlang inrelbawlna pawh a huam tihna a ni. Rev.Vanlalzuata chuan, “Kan Kristianna hi a tluk chuan politics pawh a tlu nghal tihna a ni a, chu vangin kan politics lungphum chu kan kristianna hi a ni,” a ti a.(ABg 318-2018) kan politics innghahna hi kan sakhaw lungphumah a nih loh emaw, kan sakhua nena inkalh taka kan kalpui a nih chuan hmasawn lam aiin chhiat lam kan pan ngei dawn a ni.
Kohhran leh Politics hian inzawmna thuk tak a nei a, kan kalpui thiam dan azira hlawkpui leh chhiatpui theih a ni. Pathianin min din danah a huhova khawsa ṭhin kan ni a, chumi avang chuan hotu leh hruaitu bik kan neih a ngai a. Ramsate pawh hian hruaitu/hotu bik an nei ṭheuh ṭhin a ni. Hruaitu/hotu kan neih chhan erawh kan hriatchian a ngai hle a, tuna kan dinhmun aṭanga min chawi kanga hmasawnna min thlen turin hruaitu/hotu bik kan neih a lo ngai ṭhin. Hruaitu/hotu nih erawh a hautak hle a, anmahniah mipuite kan innghat ṭhup ṭhin a ni. Kohhran leh ram inrelbawlnaah pawh dinhmun ngaia ding reng lo va, hma kan lo sawn theih nan hotu/hruaitu kan neih a lo ngai a, chu dinhmun chu a zahawm mai piah lamah a hautak hle ṭhin a ni.
Kohhran chu thuthlung thara a lan dan chuan, Isuan ama tan leh amaha innghata a din a ni a. Mitthi khawkulh kawngkhar pawhin a ngam loh tur thu a sawi a. (Matt.16:18) Kohhran leh politics hi dah hran theih a nih loh chin a awm bawk a, kan ni tin hun hman dan leh thiltihte hi politics huamchhung vek a nih tawh a, kohhranin hma a lakna hrang hrangte pawh hi politics huamchhunga tel a nihna chin a awm tawh a ni. Mi tam tak chuan kohhran a nih avanga thlarau deuh ruih leh, politics tih avanga khawvel ta viaua kan ngaih tlat avang hian ram leh hnam siamṭhatna kawngah hrasatna min thlen ṭhin a ni. Politics awmzia kan man phak loh lutukna hian kan ram hi hma a sawn tur ang pawhin a ṭhang thei lo a ni. Minister tihte pawh hi a ropui viauin a lang a, Pu. JFa lehlin danah chuan ‘mipui rawngbawltu/ mipui chhiahhlawh’ tihna mai a ni. Kan minister leh MLA te hi mipui aiawha ding mipuite hmasawnna tura hma latu an ni.
Kan sawi tawh angin Party atchilhna leh mahni party induhsak uchuakna hian kan politics hmel hi a tibal em em a. Politics chu mi tin huap, mipui tu pawh angkhata ena dâwm kâg tur an nih lai a, party bil induhsakna uchuak lo awm ṭhin hian ram tana hmasawnna a tiṭhuanawp em em a ni. Kan sawi tawh angin politics chu huapzau tak, mi tin lenna hmun a ni a. Chutih laia duhsak bik neihna leh zim taka kalpui a nih chuan politics a nihna ang kha kan kalpui fuh lo tihna a ni. Kohhran mite pawh hi hemi kawnga inhmang ṭhin kan lo awm pawhin a siamṭhatu leh tihmasawntu ni turin kan inbeisei a ni. Kan state ṭhenawmte kalphung kan lak vang hi nge, kan ram politics hi a chhe ta em em mai hian a lang a. Mipui huap ni lo hian party bil leh mahni inhaivur nan kan hmang emaw tih tur a ni tawh. Delhi University-a Chief minister Kejriwal thusawi tura an sawm pawhin Chief Minister a nih hnuah a hausakna chungchang an zawt a, 'Politician ka nih avangin hausak theihna hun ka nei lo' a ti ngam. U.S President Harry S. Truman khan, 'Politician nih avanga hausa ta min kawhhmuh ula, tichuan ruk hmang ka hmuhtir ang che u,' (Show me a man that gets rich by being a politician, and I'll show you a crook)" a ti hmiah bawk.
Politics hi thianghlim taka khelh theih a ni a, kan khelh thiam chuan hmasawnna min thlentu pawimawh tak a ni thei a. Thuthlung hlui hunah pawh khan Pathianin Israel hruaitu turte a lo ruat ṭhin a nih kha. Kohhrana inhmang tak takte tan pawha telna tlaka siam hi kan mawhphurhna a ni. Ram hruaitu pakhat Gen.Aung Sana chuan, “Politics chu lal leh hruaitu thlan chauh hi a ni lo va, mi tin hian kan tihtur leh kan hmabak ṭha taka kan hlen hi politics ropui ber a lo ni zawk,” tiin a lo sawi a ni. Mi tin hian kan tihtur/hmabak ṭha taka kan hlenchhuah hian poilitics ropui tak kan thawk a lo ni reng mai. Kan khelh dan leh kan hriat dan a dik loh luat avang hian Kohhrana inhmang takte tana telna tlak lohah kan ngai hial a ni zawk.
Kohhran leh sorkar hi a inkhalh kal dan tawk thiam loh chuan inhmuh thiam loh pawh thil awm thei a ni a. Sorkarin kohhrana kalphung leh tihdan kawnga inrawlh vek a tum a nih chuan thil fel lo a awm thei a. Chutiang bawkin Kohhran pawhin sorkar kha a duh duha khalh kawi a tum a nih chuan kohhran kalsualna a thleng thei bawk a ni. Chu vangin kan kristianna nena inmila politics hi khel thiam a, a laiah Isua kan dah a pawimawh hle. Kristian ram kan nihna anga Isua a laia kan dah ngam lo va, kan politics hi Isua tel ve tlak lohna a nih erawh chuan kan kalsan ngam pawh a pawimawh hle thung a ni. Ringtute tan pawha tel vena tlak politics thianghlim nei tura hmalak hi kohhran miten kan tihtur a ni a, kan ram pawhin hma a sawn phah ngei bawk ang. Nakkum maiah inthlanpui kan ramin kan hmachhawn leh dawn a, he hun lo thleng turah hian Mipuite leh kohhrante pawh kan fin thiam hle a ṭul dawn a ni.
- Reuben Lalnunthara Hnamte