Written by
Dr. C. Lalrampana

KA VIRGIN TAWH LO

A KAMKEUNA

Nupa inzawmna leh inkungkaihna tinghettu, tisa châkna inphuhruk tawnna laihrui pawimawh tak, awmze neia inpawl dân leh dûn, a kalhmang leh zeizia hriatfiahna lama zirna leh thiamna hi sex education chu a ni. A pawimawh em avangin Elimentary sikul aṭanga University thleng hian, zirlaibuahte telha fiahfai tak leh khunkhan taka inzirtir ṭhin ni se a duhawm hle. Sex Education awmzia hriat tlem luatna hian nupa inṭhenna; uirena; kum tlin hmaa inpawl uarna; pawngsual; HIV/AIDS; Khawpui Services; Serh natna-VD (dadu); STD; chhûl natna; chhûl cancer; inneih hmaa inpawlna; thianghlim lo chunga Pathian leh kohhran mipui bum chunga inneihnate a thlen tam phah hle ṭhin. Mizo zingah phei chuan sex education chungchang hi a sawitu leh Zirtirtu nih pawh zahthlak khawpin zahmawh tenawm sawi chingah kan inchhuaha kan innuihzat ṭhin a, hei hian sex education pawimawhna leh a ṭulna leh a ṭhatna lamah hma min sawntir thei ṭhin lo.

VIRGIN AWMZIA CHU?

Virgin thumal hi latin & Grik thumal "virgo,” emaw "maiden" tih aṭanga lakchhawn a ni a. Grik-ho zeldin ngaihtuahna thawnthua an pawm danin heng an milem Pathiannu Artemis @Diana an tih ṭhin leh Hestia sawi nan hman a ni a, Grik virgin pathiannu thla (moon) leh pasalṭha niin hmeichhiate leh naupangho leh ransate venghimtu niah an ngai ṭhin.

Lalpa zawlnei chuan, "Ngai teh, nula thianghlim Mari chu a rai ang a, Fapa a hring ang a, A hmingah Emmanuela an sa ang," tiin a lo sawi a (Mat 1:22). Pathianin A fapa duh tak Isua Krista lo pianna tur chuan nula thianghlim ngat, tuma la khawih chingpen loh a thlang ngat a nih kha. Pu J.F Laldailova chuan-"virgin chu - nula him, tlangval la ngai lo, tu m'a la khawih loh, him" tiin a diksawnariah a hrilhfiah a. Tunlaiah nula/tlangval thianghlim, tu m'a la khawih bawlhhlawh loh eng zat tak awm ang i maw? Hemi kawnga khawvel huapa ram hrang hrangte dinhmun tlangpui bih chiang hmasa teh ang.

VIRGIN HLOH HMA RAMTE CHU?

Kum nga kal taa durex-in khawvel huapa ram 44 thianghlimna hloh hma dan indawta a lakkhawmah chuan a sang zual deuh deuhte chu - Ireland, UK, Poland, China, Iceland, France, Portugal, Malaysia & Mexico-te an ni.

Malaysia-ah khian kum 23 an nihin an thianghlimna an hloh a, India-ah kum 22.9, Singapore-ah 22.8 leh China-ah 22.1. Ireland 17.3. Ram ṭhenkhat kum 17-a thianghlimna hlohte chu Australia, Turkey, New Zealand, Slovakia, Germany, Croatia, Austria, Czech Republic, Chile and Belgium-te an ni. Ṭhianghlimna hloh hma ber ram chu Iceland niin kum 15.6-ah an thianghlimna an hloh ṭhin a ni. Ram 44-te indawt dan statistical data report-in a tarlan chu hetiang hi a ni:

1. Malaysia: 23

2. India: 22.9

3. Singapore: 22.8

4. China: 22.1

5. Thailand: 20.5

6. Hong Kong: 20.2

7. Vietnam: 19.7

8. Nigeria: 19.7

9. Japan: 19.4

10. Spain: 19.2

11. Indonesia: 19.1

12. Poland: 19

13. Italy: 18.9

14. Taiwan: 18.9

15. Russia: 18.7

16. Mexico: 18.7

17. South Africa: 18.7

18. France: 18.5

19. U. K: 18.3

20. Switzerland: 18.2

21. Canada: 18.1

22. Netherlands: 18.1

23. Greece: 18.1

24. United States: 18

25. Australia: 17.9

26. Turkey: 17.8

27. New Zealand: 17.8

28. Slovakia: 17.8

29. Germany: 17.6

30. Brazil: 17.4

31. Ireland: 17.3

32. Croatia: 17.3

33. Austria: 17.3

34. Czech Rep: 17.2

35. Chile: 17.2

36. Belgium: 17.2

37. Portugal: 16.9

38. Bulgaria: 16.9

39. Israel: 16.7

40. Finland: 16.5

41. Norway: 16.5

42. Sweden: 16.2

43. Denmark: 16.1

44. Iceland: 15.6

India ramah hian FPJ Web Desk Update 2019-in a tarlan danin hmeichhia kum 15-19-in an thianghlimna (virginity) hloh an tam ber a, kum 30 hnua thianghlimna hloh erawh an tlem hle a, kum 30 hnuai lama thianghlimna (virginity) hloh erawh 90% an tling niin National Family Health Survey (NFHS) chuan a tarlang mauh mai!.

Report-in a tarlan zel danin mipa zingah kum 20-24-te'n an thianghlimna hloh an tam ber a, hmeichhiaah erawh kum 15-19-in an thianghlimna an hloh tam ber a ni.

India danah chuan inneih hmaa inpawl hi thiang lo (taboo) dan la ding reng ni mah se inthunun a har hle a ni ang; hei vang hian Kum 15-24 inkar chhuta nupui ṭhen, parawl chu 11% an nih laiin hmeichhia hmeithai chu 2% chauh an awm nia chhut a ni. Mipa nupui neih hma kum 15-24 inkara sex hmang tam ber state pa 2-te chu Chhattisgarh 21.1% & Madhya Pradesh 20.7%-te an ni. Hei hi NFHS data-in mipa & hmeichhia 100,000 ve ve zela a chhut chhuah dan a ni. India hmar lam Haryana, Punjab, Chhattisgarh leh West Bengal-a hmeichhia & mipate hi India chhim lam aiin an hur zawk a, 55% aia tam mahin an sang zawka ngaih a ni.

MIZORAM VE THUNG

Mizoram bik hi chiang taka survey neih ni ve ta se mihring cheng tam dan mila chhutin, thianghlimna hloh tam zawngah kan sang ber mai thei. A chhan chu HIV+ve tam zawng MSACS-in a chhût danin kum 15-49 inkar bikah India ramah hian mi 10,000 zela 22 HIV+ve an nih laiin Mizoramah chuan mi 10,000 zelah 237 (23.7%) hri vei an ni a; ram pum huap aia Mizorama HIV vei tamna hi a let 10-in an tam zawk niin an sawi. India ramah kan sang filawr hle a. Kan sanna chhan pawh inpawl vang a ni a, hriau thianghlim lo avanga inkai darh chu a tlem fe zawk a ni. Nupa inṭhen, chhungkaw kehdarh, uire, mihlim inrul, nupui/pasal pawm lai nei inkawp, nupui fanaute sazu mei dawhsan, hmeithai, nula-II, sawn pawm/thlak, call girl, call boy, hmeichhia/mipa zu ngawl vei, ruihhlo ngai tam dan aṭanga thlir hian thianghlimna hloh tam berna state kan ni hial mahna!

A TAKA TAWN HRIAT

Engtik kum nge ka chiang chiah ta lo. Aizawl khawpui chhunga veng pakhata Sikul zirlai naupang eng emaw zat kalkhawm hmaah Gideon Bible a thlawna sem ṭhintu, Dr. Zokhuma chuan sex Education ṭangkaina leh he lama invawn thianghlim pawimawhzia a sawi rualin, "A bikin hmeichheho kha la virgin apiang huaisen takin ban han phar teh u," tiin a zawt a. Khati khawpa tam zingah khan phar chhuak ngam bar zuk awm lova maw le! An thianghlim tawh lo vek nge, thianghlim ngei pawh an phar chhuak zak hrim hrim zawk tih chu hriat phak ni tawh hek suh.

Tlangval laiin bialnu ka nei ve nual ṭhin; an thianghlimna chungchang ka zawhna fo chu, "Isua nu Mari I la ang em?" tih hi a ni. An chhanna tlangpui chu hetiang a ni:-

"Ka la ang thlap e"

"Ka virgin tawh lo"

"Ka sawi duh lo"

"Ah... I ho em mai a"

Khi'ng an chhanna palite khi ngun takin bihchiang ila, No. 1 anga min chhangtu hi chu tam lo tak an ni. No 2 anga huaisen taka chhang ngam pawh hi an tam lo khawp mai! No. 3 & 4 anga chhangtu hi an tam bera an inzat vel tlangpui. No. 1 & 2 anga huaisen taka chhangtute hi an fakawm tak zet a ni. Mark pe dawn ta ila mark zaah 100% ve ve pek tlak an ni. No. 1 anga chhangtu hi Isua nu Mari ang thlapa la thianghlim a ni a, thianghlimna kawng ringawt thlir chuan nupui atana duhthusam a ni. No. 2 anga chhangtu pawh hi thianghlim tawh lo mah se, huaisen taka a nihna dik tak sawi chhuak ngamtu a nih avangin mi dik, dawt sawi duh lo mi a ni tih a hriat theih a; nupui atan iaiawm loh tak a ni. No. 3 & 4 chhangtute hi an thianghlim tawh lo tih lang chiang hle mah se, mahni nihna sawi ngam lo, dawt sawi pawisa lo, mi bum hreh lem lo an ni tih a hriat theih a; nupui atan an itawm fahran lo tih chu a chiang hle. Nulaho hian tlangvalho hi zawhna pe ve ta se No. 2 anga chhangtu deuh vek an ni ngei ang. Chutih rualin tlangvalho hian nula thianghlim kher an zawng ru ṭang ṭang a, mahni mita khanchhuk hmuh hmaihin nulaho mita hmawlh te tak tê awm chu an ngaimawh viau lawi si a ni.

A NGHAWNG THEIHTE

Nula-tlangval thianghlimna hloh hma lutuk hian hring nun a khawih pawi thei hle. Nupa nih hnua uirena thlen tamtu ber a ni. Pakhat zawk ringawt thianghlimna hian hlimna tluantling a thlen lo va, thianghlim ve vea inneih ngei hi duhthusam a ni. A nghawng pawi theih dang lehte chu:-

- HIV+ve veina awlsam ber a ni;

- Inpawl avanga hri ṭha lo dang STD vei awlsamna ber a ni.

- Nupa inṭhenna, chhungkaw kehchhiatna, nupa nih hnua midang kawp hreh lohna, innghirnghona thlentu, nupui/pasal fanaute ngaihthahna thlentu a ni.

- Mihring nun zahawm lohna thlentu a ni.

- Thlarau lam leh Rinna tidaltu a ni.

- Pawngsual thlen tamtu a ni.

- Pathian zah lohna lian tak a ni.

A TLANGKAWMNA

Nupui-pasal inneih hmaa thianghlimna hloh pawizia chu a taka hretute vek kan ni. Mahse, famkim lohna khawvela cheng kan nih avangin Pathian duhdan diak diak chuan kan awm thei si lo. Thianghlim lo ve vea innei nupa inkawp rem takte hi thianghlim tak ve vea innei han ni phei se'ng chuan he khawvel hi an tan chuan *vanram tlafual; lei Eden* a ni mai tur a! Kei pawh tun thlenga ka inchhirna lian ber chu thianghlimna hloh hnua chhungkua ka din kha a ni. Nula-tlangvalte hian kan thil neih hi tê tham hle mah se, venhim har kan ti tlang hle a nih ber hi! Nulate phei chuan zung thum bawk leka lian neiin a tawmkuk biru hle mah se, an humhim hlei thei lo chu a ni ber e! Tlangvalte pawh chutiang bawk a ni. An thil neih hian puan ṭhui khawl tél bur pawh tiat lovin a tawmkuk ril ruih mah se, satel tuaiterek hmu fuh ang maiin a hun leh hun lo pawh thlu lovin a rawn dak chhuak zuk zuk reng a; khawi ngam hleih theih a ni lo va, pawi lian tak khawihin hmeichheho bete hmunah a suasam fo ṭhin a nih hi!

India danpuiah hmeichhia kum 18 leh mipa kum 21 hi puitling chin an ni a, Voting right nei thei chin erawh kum 21 a ni. Puitling nih chinah tal hian thianghlimna hi hloh ṭhin ila chuan kan ziaawm deuh tur…mahse, tunlai ṭhangtharte phei hi chuan Kum 12/13 vel lek an nih aṭang hian "Ka virgin tawh lo" an ti ṭhin niin a hriat theih.

USA aṭanga sap nu pakhat Mizorama lo zin chuan Health & Family Welfare Department in slogan an tar -"HIV/AIDS pumpelh I duh chuan Condom hmang ṭhin rawh" tih a hmuh chu a awmzia min zawt a, chu veleh, "Ekhai! Thuchah ṭha lo tak a nih hi; paih vat rawh u," a tisam et a. A ngaihdan chuan sex hmang uar tura infuihna leh sex hmang ngai lote pawh hman chhin chakna petu thuchah ṭha lo tak niin a sawi ve hmiah mai! Tu nge dika tu nge thiam tih pawh hriat a har ta hle mai! Chuvangin, Sorkar, Kohhran, NGO-te hian Sex Education inzirtir tam a hun tawh hle tih I hre ṭheuh teh ang u.

- Dr. C. Lalrampana