Written by
- Pathara Sailo
HUN CHUNGCHANG (Lalmanga nu khan ni rei ni ber leh a hmaa ni rei zawng inthlauhna second khat vel lek hi eng tin nge a hriat theih ang le?)
Time Standard kan hman lar ṭhin Greenwich Mean Time (GMT) hi tunah chuan Time Zone pakhat a ni. He time standard hi rintlak viau mah se, a aia dik zawk neih a ṭul tih World Timing Centre hrang hrangte chuan an hria a. Tichuan, kum 1960 khan Coordinated Universal Time (UTC) chu Atomic clock tha ber ber Sana zali (400) chuang leh Universal Time (UT1) ṭangkawp hmanga duan a ni ta a. Universal Time (UT1) hi International Meridian Conference-in kum 1884 khan an duang chhuak a, chu chu tuna ni khatah darkar 24 a awm tia kan pawm hi a ni. Atomic Clock chu Element pakhat Caesium-133 laimu chet dan aṭanga hunbi chhiarna a ni a, chu Caesium-133 laimu chu vawi 9,192,631,770 a chet chiah hian Second khat a ni. UTC Time Standard hi Official takin kum 1972 aṭang khan hman ṭan niin, khawvela ram hrang hrangte'n kan sana ṭheuhte kan herh milna ber a lo ni ta a ni.
Lalmanga nu lawm rawih ni kan tih fo mai hi sapṭawng chuan Summer Solstice a ni a, chumi awmzia chu Northern Hemisphere-in nizung a dawn rei ber ṭum a nih vang a ni. Hmar lam ram Alaska vela ni khata ni darkar 24 a lan laiin chhim lam ram Chile-ahte chuan darkar 7 chuang erh awrh chauhte a lang ve thung a.
Kan awmna azir hian Lalmanga nu lawm rawih ni (Kum khata ni rei ber ni) tia kan lo hman ve pawh hi Chile-ah chuan zuk hmang ta ila, Lalmanga nu lawm rawih ni pawh kan ti duh chiah lo mai thei a ni. Ni kan dawng tawi tek tawk dawn em mai.
Ni rei ni ber lo thlen hma ni thum leh a hnu lam ni thum chunga ni rei zawng in an lohna chu . Ni 18.6.17-ah ni lan chhung. 13hrs:57mins:51sec. Ni 19.6.17-ah ni lan chhung. 13:57:56 Ni 20.6.17-ah ni lan chhung 13:57:59 Ni 21.6.17-ah ni lan chhung 13:58:00. Ni 22.6.17-ah ni lan chhung 13:57:59. Ni 23.6.17-ah ni lan chhung 13:57:55. Ni 24.6.17-ah ni lan chhung 13:57:49. Uluk takin han chhut ila, second khat tling lo te, second khat tein ni rei zawng a inang lo chauh a ni.
Kan pi leh pute khan hun bithliahna ṭha tak tak chu an nei a, mahse hetiang ang khawpa ni khat inrei hleihna leh inrei hleih lohna second khat te, second khat tling mang lote hriat hran theihna hmanrua erawh hi chu an neih ve a rinawm loh. Element pakhat chhunga atom che vel zirna an nei bawk si lo.
Hetiang thil kan sawi takte atang hian Lalmanga nu khan ni rei ni ber hi a hriat dik chat theih a rinawm loh hle. Amaherawh chu Nikir thla hian thla dang aiin ni a rei deuh bik tih thu hi kan pi leh pute khan an lo hria a ni tih ni se a pawm theih. Ni rei ni ber erawh chu an hre dik chat thei lovang tih hi sawifiah nawn leh kher ngai lovin thil chiangsa a ni.
Lalmanga nu a ni emaw a pu a ni emaw van lam hawi vual vuala hriat dik chat theih chi ni hek lo le. Sapin min awpbeh hnua saphoin calender min siampui hnuah chauh ni rei ni ber hi Mizoten kan hriat ve chauh a nih a rinawm.
Pum titi kan ti dawn nge tupa zukhawn chang lo thusawi kan ti dawn, Mizote hian thil eng emaw ṭawngkaa kan inhlan chhawn ang chi hi ngaihtuah chiang mang lova pawmngheh bur kan ching viau a. Rulngan chungchangah pawh Rulngan chu dum tle zuar, hnahthial chuangah phei chuan themtleng khawh ang maia chaka tleng thei niin kan sawi. Mizoram University lama mithiamte'n Thingtlang khaw tam takah Rulngan in hmuh chuan, a bu chhep lai inhmuh chuan min rawn hrilh zel ula kan lo kal zel ang tiin inbiakpawhna turte an hrilh thlap a. Rulngan that leh a bu hmu apiangin an hrilh a an kal zel a.
Rulngan nia an sawi chu King Cobra a lo ni zel a. Mahse hetiang a ni chung pawh hian ṭawngkaa kan inhlanchhawn Rulngan nih phung chu kan ring zawk a, mithiamte'n Rulngan tui an Laboratory-a an keutir an zirchian fe hnua an thusawi kan la ring duh chuang lo hlawm a nih hi.
Fiara tui awmna pawh a chiang thei lo, Vanapa thlan awmna pawh a chiang thei lo. Doctor aia mardeh thiam ring deuh tlat, Theologian aia mi tu emaw hmu rau thei deuh ring zawk tlat
ṭhin kan nih avangin finfiahna nei lova thil ṭhenkhat kan inhlanchhawn kan ring bur mai ṭhin hi kan inhmeh viau.
Lalmanga nu chanchin hi eng tiang pawhin rawn sawifiah tum mah se, a tira kan inhlanchhawnna kha ṭawngka a ni a, finfiah a harsa, tunlai thiamna hmangtein finfiah a dawl em tih ngaihtuah ila, a sawi tlawr thiam apiang sawi hi a ram pum ang hi chuan i ring duak duak lo teh ang u.