Zirtirtute ni pualin COLLEGE ZIRTIRTUTE BIHCHIANNA
“India la nih phung tur chu class roomah siam mek a ni (The destiny of India is being shaped in her classroom) tih thu hmang hian bul i han ṭan teh ang. Ni e, Mizoram hmalam chu vawiin hian zirtirtuten classroom ah an din chho mek a, chu chu nakina Mizoram awm dan tur a ni. Chumi atana mi pawimawh em em ho College zirtirtute chung chang hi han enchiang deuh teh ang u. College zirtirtute nihphung hi mipui hian kan hre fuh lo deuh ṭhinin a lang.
1. A hming: Lecturer tih an ni ṭhin a, mahse, zirna in sang ṭhenkhatah chuan a Professor rawngkai zawngin an sawi tho bawk. Tun hma deuh phei kha chuan Mizote hian College a zirtirtu thawkte hi Professor kan han ti vek ngawt bawk a. Kum 2010 aṭang kha chuan UGC va thlun zawm College te a Zirtirtute hian hming inang tlang vek an pu a, a Professor rawngkai zawngin hming sak a ni.
Lecturer tih hi chu Higher Secondary School zirtirtute hming a ni tawh zawk mah.
2. An hna hming: College zirtirtu a mi a luh phat hian Assistant Professor tih a ni a. An kal chhoh (Placed) dan a zirin Assistant Professor hi chhawng 3-ah ṭhen leh a ni. Zirtirtu an luh phata hian Assistant Professor (Stage I) tih a ni. Assistant Professor (Stage I) aṭang hian Assistant Professor (Stage II)-ah kaisan theih a ni a, chumi hnuah Assistant Professor (Stage III) a kaisan leh theih a ni.
Assistant Professor (Stage III) chung chiah chu Associate Professor niin pay Level 13A a ni. Associate Professor hi UGC Regulations, 2010 emaw, UGC Regulations, 2018 emaw ang chuan awlsam taka kai mai theih a ni lo. UGC Regulations, 2010 hian College-ah Professor awm a phal ṭan a, Associate Professor aṭang hian Professor-ah kaisan theih a ni leh a, Pay Level 14 a ni. He Professor hi chu Professor puitling a ni a, University lama thawkte nen dinhmun inang, hlawhpui inang, dan khat hnuai kaisang an ni.
University-ah chuan (Senior) Professor a la awm leh chhawng a, chumi kai chu thil namai lo tak, thiam turu hle ngai tawh thil a ni. Hei hi chu HAG scale an ti kher bik a, pay level 15 a ni.
3. Kaisan harsa a ni em?: Sawrkar hnathawk dangte hi chu an senior a, an ACR/PAR-ah a chhe zawnga ziak a awm a nih loh a, post a awm bawk chuan an kaisang mai. In kaisan khalh ngawt a theih loh tluk a ni. University leh College zirtirtute erawh kaisan dan a dang daih - a taima ma, a thiam thiam kaisan a ni mai a, kaisang tura kum zat an neih tawh chuan, in kai san khalh a tam mai.
Zirtirtute tan kaisan hi thil awlai a ni lo, zirna (academic) lama hnathawh ṭhat dan hmang chauha kai theih a ni. UGC Regulation thar a chhuah apiangin kaisan a har telh telh a ni deuh mai. Ṭhuthmun khat aṭanga a chunga kal chho tur chuan mark ti mai ila (API Score) neih ngei ngei ngai a awm vek a, Personal Interview a la ngai cheu. API Score hi miin nei mah se, Personal Interview-ah a la tlak theih cheu. Entirnan, Assistant Professor (Stage III) aṭanga Associate Professor kai tur chuan miin kum 3 chhungin mark 45 a neih a ngai.
Mark hmuh theihna kawng a awm nual a, mark neih tam harsatzia kan hriat nan mark neih theihna kawng 2, 1 han tarlan ila. Ram pawna va zin chhuah a, International seminar-a paper va present hian mark 7 a keng a, lehkhabu (academic lam bik) ziaktu chuan, a lehkhabu chu International Publisher tling pha chinin chhuahsak se, mark 12 a hlawh. State level seminar a paper present phei chuan mark 2 chiah a hlawh chhuak. Kum 3 chhunga mark 45 neih harsat turzia chu kan chhut thiam mai awm e. Chuvangin, mi ṭhenkhat chu Assistant Professor a lut, Associate pawh dam chhunga kai miah lo tur a awm theih. College Principal dilna atan phei chuan mark 400 zu ngai a, Mark (API) 400 neih chu thil awlsam lo tak a ni.
4. Hlawh tam an ni em?: An hlawh hi a tam bik lo, Group A officer-in an lut a, an kaisang zel a, an hlawh a pung ve zel ang chu. Department danga Officer-te hi tuman an hlawh tam kan tihsak ngai lo. Department danga Associate Professor te hlawh anga ṭhu chu Director te an ni (Director hlawh chu Pay level 13 niin Associate te hlawh chu Pay level 13A a ni). Department danga Officer-te chuan room nuam tak, peon, motor, driver leh thil dang hamṭhatna nasa tak an nei.
College zirtirtute erawh room 1-ah an ṭhu a, peon pawh nei loin, engmah hamṭhatna dang an nei lo, daily newspaper pakhat an inchhhiar ṭawm luih luih hial zawk. Ṭhian in lengte thingpui sen hang tak ngial han hlui pawh an harsat. Sawrkar lahin zirtirtute pualin engmah sum a pe ngai si lo, zirlai harsate ṭanpui nan an mimal pawisa an phawrh an phawrh a ngai zawk a ni. An dinhmun hi a khawngaihthlak.
5. College zirtirtute hna hi a tam: Mi nawlpuiin kan hmuh ṭhelh ṭhin chu college zirtirtute buai dan leh hna kalphung kan hriat fuh loh vang hi a ni. College ṭhat dan endiktu, NAAC-in a phut ang leh UGC lamin an duh anga committee hrang hrang han siam meuh chuan college pakhatah committee hrang ṭhiau 30 chuang te a ngai a. Thawktu 30 vel awmna college-ah chuan a chawhrualin mi 1 hian committee-ah a rualin Chairman, Vice Chairman, Secretary, Assistant Secretary leh member nihna te a chelh kawp vek ang vel a. An hna tam dan leh buaizia chu a lang reng awm e.
NAAC tehkhawng hian mark 1,000 a pu. Keini lam ang tan chuan class room zirtirna bik hian mark 350 chauh zuk pu lawi si a - a awmzia chu class room zirtirna bakah hna a tam hle a ni. NAAC leh UGC lam hna thawh tak tak chuan tih tur ṭul hi a tam em em. Class hi an va la zawk a, thil dangah buai nghal char char a ngai - class an la hman lo lek lek a ni ber mai!
6. Engvangin nge college zirtirtute an pawimawh bik: College an chhuah chiah hian zirlaite hi mi puitling an ni ṭan a, thiamna lamah khawvel eng an hmu ṭan. Chhawr tlak an ni ṭan chho. Graduate an zir chhung kum 3 hi a pawimawh bik a. He kum 3 chhunga an nun siam ṭhat / tuaihriam a ṭul. Chu chu India sawrkar hian a hre chiang a, chuvangin, College a zirtirtute hi an kaisanna tura thiamna pawimawh (a chung mark kan tih khi) an neih chuan ‘post ruak a awm lo’ tih awm thei loin, an kaisang thei. Tin, mi thiam ber berin zirlaite hi zirtir se tih duhna avangin hna an zawm phat pawh hian IAS ho hlawh aiin an hlawh hi a sang zawk (6th Pay angah kha chuan IAS ho GP chu Rs. 5,400 a nih laiin an ni chu Rs. 6,000 a ni). Mithiam an luh duhna atan pension kum pawh 65 a ti bik, mahse, Mizoram sawrkar chuan 65 hi a phal ve lo.
Kan ram leh hnam dinchhuahna tur chu zirtirtute kutah hian a awm. Mizoram hma lam chu vawiin hian zirtirtuten class room-ah an din chho mek a, chu chu nakina Mizoram awm dan tur a ni.
- Prof. JV. Nunchunga