KAN DUH THLAN TUR THIHNA NGE NUNNA, MALSÂWMNA NGE ÂNCHHIA?
“Deuteronomy 30:19 - In hmaah nunna leh thihna, malsâwmna leh ânchhia ka dah tih tunah hian in chungchang thua hretu atán lei leh vân ka ko a ni; chutichuan, nunna chu thlang rawh u, in nun theih nân, nangni leh in thlahte nên…”
Kan ram kal zêl dân leh kalkawng zawh tur hi keimahni duhthlannaah a innghat a, kan nunphung leh khawsak dân aṭangin keimahni tuhrah seng tur kan ni. Chhungkua kan inenkawl ang chiaha ram pawh hi enkawl ngâi a nih angin, kan inenkawlna hian kan dinchhuahna leh tlâkchhiatna, malsawmna kan dawn tur leh ânchhia kan dawnna kawngah a hril thui viau a ni. Tûnah ngêi pawh hian India sawrkar laipui zém zen chung hian kan ṭam mêk a, hnam intodelh tak ni ṭhin kha châwmhlawm hnam kan ni mêk ta mai hi kan hnam leh Christianna nen hian a inhmeh chiah em tih hi ngaihtuah ngun a ngai viau awm e.
Khawvelah hian ram hrang hrang roreltute ram kaihhruai duh dan hi a inang lo a. Ram hruaitu ṭhenkhatin engtianga rorèl nge ṭha ber ang a, engtin nge ram ropui, raltiang ram kan kâi theih ang tia an ngaihtuahna zawng zawng sénga an theihna zawng zawng nèna ram an hruai laiin, ram ṭhenkhat hruaitute erawh mahni hma chauh sialin lal an hrawt a, nuam tin an chèn thung a.
Ram hruaitute khawsak phung dik loh vânga ram tluchhe ta leh hnam boral ta hi he khawvel hian min lo hmuhtir tawh ṭhin. Planet khata piang ṭheuh ṭheuh hi kan chawrchhuahna ram bung khat rorel dan kalphung a zirin kan hringnun kan vûiliam dan a danglam zut a. Ram rorelna ṭha leh ram hmangaihtute kaihhruaina hnuaia a ram mipuiten hlim taka hringnun an chhhiar liam laiin, nuam chèna lal hrawt ṭhin hruaina hnuaiah mipuiten rethei tlawk tlawk leh harsatna tinreng hmachhawnin an hringnun an vûiliam thung.
Sumdawnna hlawk ber Zoram Politics
Tuna kan Zoram, Kristian ram kalphung hi han bihchiang ila; Politics luhchilhtute luhchilh chhan han belhchian hian ram sum leh pâi, mipui chhiah tlingkhawm aṭanga therhlo ûma inhaivûr hi kan tum ber niin a lang. A lian ber aṭanga a tê ber thlenga kan politics thlir dan hi a danglam lem lo.
Politics hi ram siamṭhatna leh ram dinchhuahpuina atan ram changkangten an hman ṭangkai laiin, kei ni erawh chuan sumdawnna atan hmangin mipui sum hi mimal inhaivûrna leh sahmîm hraipuarna atan kan hmang ṭhin niin a lang thung. A pumpui tlángchhah leh a rîlphiar chan tum rêng rênga kan phar kual reng mai hian kan nunphung a tarlang chiang hle.
State kan nih hnu leh mahnia ro kan inrêl hran aṭangin kum 40 dáwn a herliam ve ta reng mai. Kum 40 zên zâwn chhunga sawrkar laipui aṭanga hmasawnna tur sum lo khawh lut zur zurte hi Mizoram mipui tân chhenfâkawm tak a nih laiin tun dinhmun hi kan thlen chin chu a ni ta mai si a! Châwmhlawm, leiba ngah leh intodelh lo kan nihna hi kan Hnam leh Christian-na nen pawh hian a inhmeh reng em tih hi ngaihtuah tham tak a ni.
Kan kalphung dik loh vangin Mizo mipuite rilru pawh a piangsual ta a ni ber e. Kan thlantlin MLA te chu kan mangan laia kan pûr ber, kan medical bill leh ruang phurhna chenin kan pûr a, damlo kan, khawharina kal taima, etc., te chu MLA ṭha leh ṭha lo tehna ah kan hmang ta ber mai a. Hnathawk tura kan thlan kan MLA te hi kawng dangah an zawh loh nghawngkawl kan bahtir chho ta mawlh mawlh a ni ber e. He’ng an sênso hi recover tura kawng awm ang ang dap lo thei loa siamtu kan nihna chen a awm rualin Politician ten min hruai sual hmasak vâng zawk a ni em tih hi zawhna awm thei tak a ni.
Ram hruaitu ropuiten, 'Ka ram tan eng nge ka tih theih' tia ram an hruai laiin, Zoramah chuan 'engtin nge kan ram sum leh pâi hi ka ei theih ang' tih rilru pu chung hian kan ram hi kan hruai ni berin a lang.
Kan entawn politics chhe mi
Mizote hi tlâng hrang hranga lal leh a khâwnbâwlte rorelna hnuai aṭangin India ram Politics-ah kan inhnimphûm chho a. Kan Politics kalpui danah India ram politics dungthûla kal kan nih vangin India ram state dang political party te kalphung chu kan entawn ber chu a ni ta mai a. An kalphungah mi thiltithei, hausa, criminal case nei-ten politics leh ram rorelna an thunun chho a, duh tawkin an inchhêk arbâwm a, ram dangah te sum chheprelhin an in leh lo remcháng laiah sumfai, rangkachak leh lunghlu chenin an chhêkru nghêk nghûk a. Tun hnaiah CBI te, Enforcement Directorate ten an haichhuah thu chanchin tharah kan hmu chuai chuai a nih hi.
Kan Zoram pawh hi han thlir ila, kan MLA/ Minister te, an chhungkaw member zingah eizawnna ngêlnghet leh eizawnna hlawk pawh nei lo, in ropui din ut ut thei hi kut zungchala kawh tur hi an awm furin a rinawm. Kum 5/10 chhunga an MLA/ Minister hlawhin a phâk rêng rêng loh tur in ropui, huan/ picnic spot siam thei leh motor changkang tak tak nei thei politicians kan kawl nuk dan aṭang hian kan ramah hian Politics hi sumdawnna hlawk berah kan chantir mêk chu a ni e.
US President Harry S.Truman khan, "Show me a man that gets rich by being a politician, and I'll show you a crook," "Politician nih avànga hausa ta min kawhhmuh ula, tichuan rûkhmang ka hmuh tir ang che" a lo ti hmiah tawh.
UT kan nih hnu, politics vanga hausa an lo tam chhoh ṭan leh thawk rim lova in ropui tak tak an lo din chhoh ut ut chungchangah District Council CEM ni chunga "ka In" tih tur pawh nei zo lo Pu H.K. Bawihchhuaka khan a hmuh dan mittui tla zawih zawiha sawiin, "Setana malsawmna" a lo ti hial tawh a ni. Tunah hian politics sumdawnna rah têlin chawmhlawm ram kan ni chho ta zel chu a nih hi.
MLA candidate chu a hausa tur a ni:
Tuna kan hun tawn mêkah hi chuan MLA candidate tur hi an hausa tur a ni tih hi a ni ber mai a! Sum ngah ngah hmeṭha kan tih hi nula leh tlangval inngaihzawnna kawngah mai ni lovin kan ram inrêlbâwlna huangchhungah kan hnûklût chho ta zel chu a nih hi! Engtiangin nge sum an lakluh, an sum lakluhna a thianghlim em tih lam ngaihtuah lovin candidate tur chu a hausa em, sum a ngah em, a in leh lo a ropui em, car a nei changkang em? etc., tih te chu kan intehna a ni chho ta zel a nih hi!
Tun hnaia lawka India ram State lian tak pakhata Minister an lakluh te kha criminnal case lian tak tak neite an nih thu chanchin tharah kan lo hmu a. Amaherawhchu, an hausakna in dinhmun sang takah vawrhin, an ram politics an thunun chho zel a, engkim an thunun tawh vangin an hmingchhiatna chu an thuneihna, thiltihtheihna leh hausakna in an hliahkhuh zel ṭhin. Mihring ropuina, sum leh pâi hmanga tehna hmunah he ram hi kan chantir chho zel a nih chuan milem be sakhua kan tih te aia kan Christianna hi a chungnunna leh ropuina a awm bik chuang lo ang. Sum lakluhna hnâr pawh hriat loh, in leh lo ropui din rup rup thei leh picnic spot ropui tak tak neiten Mizoram rorelna an lo thunun hun tur hi thlasik anga khél lovin a lo thleng chho ve ngêi ang.
Christian ram hi Christian ni ve lote châwmhlawma a awm hi a dik rêng em? Kan sakhua thleng hian nghawng ṭha lo tak neiin sakhaw dangte hian kan Christianna thleng hian min hmu kháwbáw zo vek palh ang e. Tuna kan entawn mêk Indian Politics kalphung hi sumdawnna, mahni inhaivurna, nawmchenna, etc., a ni ber a, hei hi politics kan hriat dan leh kan hruaitute lo kalpui dan kumhlun chu a ni ber e. Thawhrimna hnualsuatin awlsam taka hausak thut hi kan tum bulpui ber chu a ni ta mek a, dân palzam pawh kan pawisa tawh lo mêk chu a nih hi.
Tunge kan entawn tak ang?
Christian-te sakhuaa hmun pawimawh ber luahtu Israel ram, Pathianin a dinchhuah dan leh hrehawm tinrêng tuara Israel fate an lo dinchhuah dân chanchin ngaihnawm lutuk han hriat cháng hi chuan kan Zoram riang tè, Christian ram hruaitute ram hruai dân leh khawsak dân hi chuan lung a dum mawlh lo a, tehkhin ngam pawh a ni lo. Israel ṭhenawm, Arab ram te oil lipui chungah a nghah laiin A hnam thlan Israel fate tan thlaler ram, lung khawkrawk hmun leh rûl tûr hlauhawm tak tak pâi te tualchâina a buatsaih sak thung a! Mahse Pathian chuan sum leh pâi hlutna aia mihring thiltihtheihna ropuizia puang chhuakin ram tereuhte Israel chu a ṭhenawm Arab ram hausa ṭangrual khan an do hneh lo a nih kha.
Mihring hi thawhrimna, tawrhchhelna, taimâkna nena chherhriam kan nih loh chuan hlutna leh ropuina hi kan nei lo tih hi Israel fa te hian an pholang chiang hle. Hei hi Pathianin mihring a din chhan pawh a ni. A hnam thlan Israel fate chu rim tak leh taima taka hna thawk a, inchher hriam tur leh dingchhuak tura a duh vanga ram khawro, lung khawkrawk hmunah a dahna leh a mihringa te tumruhna, tawrhchhelna leh huaisenna chuan ram zîmtè khu ram ropui takah a din chhuahtir a ni.
Israel ram fangtu leh pêm thla te pawhin Israel rama hna an thawh nasatzia te, awmze neia an thawh ang hian Mizoramah pawh thawk se tumah an retheih loh tur thu ngaihnawm kan hre ṭhin.
Kan hmaah malsawmna leh anchhia
Kan ram hmabak, Zofate hun tawn tur chu kan inrêlbawldàn leh kalphungah a innghat a, kan hma hun hi keimahni thawhrah vânga danglam tur a ni. Mipui chanái sum hmanga inhaivûr, eirûk hmang, nuam chèna lal hrawtten zalèn taka mipui sum an rawk zêl chuan ânchhia leh boralna bak kan chan dawn lo.
Father of Singapore ti hiala an koh Lee Kuan Yee khan, "Ram tana i thawh laia i hausa a nih chuan chil an chhak ang che, i thih ni-ah kut an bêng ang" tiin eirûkna a dona kawngah nasa taka beih vangin Singapore pawh khawvel ram ropuia dinchhuaktu a ni. Mi dik lo kan hnualsuat hunah chauh râltiang ram kan kâi ve ang. Kut hnathawktuten an thawh rah an têl ve hunah he ram hian malsawmna a dawng ve ngêi ang.
Kan hma hun hi kan koah a innghat e. Thihna leh nunna, malsawmna leh ânchhia chu kan hmaah a awm a, duhthlanna chu kan ko-ah a innghat e.
- Lalnunmawia Pachuau