Ram chu Lalpa ta a ni
Thuhriltu pakhat chuan, “Mizote hian eng nge kan lawm ber? Mizote hian a thlawn kan lawm ber; Ni za inhlawhna hi engati nge kan lawm em em? Ni za kan inhlawh loh vang a nia,” a ti a. Dik leh ril tak chu a ni.
Zirlai tam takte hian an zirlai aia an buaipui leh ngaihven zawk mah chu a thlawna pawisa dawn (scholarship) hi a ni. A thlawna pawisa dawn duh vangin dik lo deuh pawhin kan ziak duh mai ṭhin. AMC inthlanah a thlawna wifi min pe thei tur nia kan hriat kan bawh huk niin a lang bawk. Congress hi hneh taka an tlin theih nachhan pakhat chu a thlangtute hian awlsam taka cheng nuai khat kan dawn theih dawn vanga thlang kan ni pah fawm a. A thlawn hi chu kan lo lawm ve reng a ni. Politics tui n< vang hian mahni ṭanghma hai reng reng hian mizote rilru hi a piangsual zo tawh a ni ber.
Ram hruaitu kan thlan dan: Inthlan a lo hun a, kan aiawha ram hruaitu tur kan thlang a. Tute nge kan thlan? Eng tehna hmangin nge kan teh? Kan in aṭanga lung vawm phak leka awm, kan ṭhenawma mi ṭhenkhatte ram hruaitu thlan dan aṭang hian a thlawna thil dawn kan lawmzia chu a chiang awm e:
(i) Kan ṭhianpa hnenah hian VC pakhatin ‘Kan party MLA candidate hi a tlin chuan tlaiah kan inah gas bur khat saw i rawn la dawn nia’ a ti a. Ani chuan ‘Hei bak sawrkar z^r kan zo theihna tak tak a awm ve lo’ a ti a, an chhungkuain gas bur khat duh vangin an inhralh.
(ii) Hmeithai pakhat inah party campaigner te an lut a. Thukhuh vak lovin, ‘silpouline rawn dah thei thei ka vote dawn’ a lo ti mai a, silpouline chu an rawn dah ngei a. Silpouline in an hlutna an thleng a, ram hruaitu tur an thlang.
(iii) Inthlan dawn hma chiah zanah Evangelist pakhat inah campaigner te an rawn leng a, “Term hmasaah in lo dawng si lo va, kan tlin leh chuan NLUP, cheng nuai khat in dawng ang, hei VC te pawh an awm a, in hming kan ziak nghal ang,” an ti a. A thlawna cheng nuai khat dawn duh vangin phur takin ram hruaitu tur an han vote nghal. “In vote ta em?” tiin ka lo zawt kher a, “vote e” a ti mai.
(iv) Party office a ṭhu ni leng ṭhak ṭhak te, MLA leh minister tlawn paha party t^na a phusa ber ber te an tam lutuk. Chung mite chuan ‘an party hian sawrkarna siam se, ramin hma a sawn ang’ an ti lem lo ni berin a lang. Eng eng emaw hamṭhatna leh duhsakna dawn an duh vang a lo ni hlawm fur a. Kan ram leh sawrkar thau hi sawk an tum a ni ber. Kan vote thlak dan te hi sawrkar zar zo tum vang a ni ta nuai a. Party-a tlaktlum hi mimal hamṭhatna duh vang a ni deuh ta zel.
Ram chu Lalpa ta a ni: Mizote hi Zoram luahtu kan ni a. Lalpa ta kan luah hawh a ni. Mi in kan luah hian kan in a ni ve tho. Mahse, in neitu tak takte duh dana kan awm erawh a ngai; hnawhchhuah theih reng kan ni. Ram neitu tak tak duh dana kan awm loh chuan kan ram luah hawh mek hi kan luah kumkhua thei lo mai thei. Chu ram enkawl chu mi tin tih tur a ni. Mi tin tih tur tingawt mah ila, kan zain kan ti ngawt thei lo.
Chuvangin, kan aiawha mawhphurtu tur kan thlang ṭhin. “He mi hi, chu mi chu, he mite min hruai tum dan (manifesto/ vision) hi a ṭha ang,” ti zawnga Lalpa ram enkawlna kawnga mawhphurtu tur thlan nachang kan hre lo ta fur mai.
Mi ṭha leh rintlak, a ngaihna hriate hi ram enkawl tir kan tum lo zo ta; silpouline min pe thei, contract min pe thei tur, hna min pe thei tur, gas bur min pe thei tur, a thlawna pawisa min pe thei turte kan thlang (vote) mai mai fo. Chung kan thlan chhuahte chuan ram hi an ei chhiat chuan a ei chhetu thlang chhuaktute hian mawh kan phur ve tho. Mahni
ṭanghma hai vanga ram ei chhe thei tura kan thlan chhuah te an ni miau va. Kan thlan chhuahte hian an duh tawkin ram hi pawngsual mah se, sawi theih kan nei lo tihna a ni ang. Silpouline-in min lei tawh, gas bur khatin min lei tawh, contract eng emawin kan inhralh tawh.
Kawng siam ṭha tura kan thlan chhuah an ni lo va, eng min pe ṭha tura kan thlan chhuah an ni chiah lo va, ram intodelhna tura kan thlan chhuah an ni lo. Gas, silpouline, cheng nuai khat, pawisa min pe tura kan thlan an nia, min pe tawh a, a zo der. Ram hi a chhe mek a nih chuan ram chhiatnaah hian mawhphurtu zingah kan tel ang. Ram enkawltu tur thlangtu kan ni tlat. Chuvangin, mipui rilru dik lo hi a dik chhoh zel theih n^n kohhran member nei ṭhahnem ber Presbyterian kohhran chuan “Ram chu Lalpa ta a ni” tih thupui hmangin tun lai hian thusawitu (Synod speakers) rual hmangin ram dung leh vang an fang mek a ni.
Mahni aia ram dah hmasak: Pa pakhatin, “MNF sawrkar chhung kum sawmah cheng khat pawh ka hmu lo, Congress-in cheng nuai khat min pek dawn chuan engah nge ka vote loh ang?” a ti mai a. Chu chu mi tam tak rilru puthmang a ni tawh. Mipuite hian mimal leh chhungkaw t^n, sawrkar, minister leh MLA te hi chhawr kan tum ta ṭheuh mai. An ram hruai tawh dan, hruai tum dan, an hma thlir leh ruahmannate enpui ila. An tihhlawhtlin chuan kan tu leh fate thlenga chhawr tur ṭha a awm em? Puih inhuam zawk ang u.
Tun laiin ram vei tak tak, mi mal leh p^wl an lo inl^r sup sup mai. Ram hruaitu ṭhenkhatte ṭhat tawk loh vangin tam tak chu kan beidawng zo tawh. “P^wl dang leh hruaitu dangte pawh hi eng mah an ni chuang lo vang,” kan ti mai ṭhin. Heti khawpa mipuite rilru beidawnga siamtute hi tute nge? Tute thlan chhuah nge? Zawhna hlir a ni. Eng pawh ni se, mipuite hi beidawng lutuk tur kan ni lo ve. Mi ṭha leh dik, a ngaihna hria hi Zofate zingah an awm khawp ang. Rilru thar nen, beiseina thar nen inthlan lo awm leh tur hi hmachhawn zawk ang u. ‘Kan sawrkarin eng nge min tihsak theih tih ai chuan sawrkar thar tur leh kan ram tan eng nge ka tih theih’ ti tawh zawk ila. Chu chu Lalpa ram enkawlnaa kan mawhphurhna kan hlen dan tur pakhat a ni.
A thlawna eng emaw kan dawn theih dawn vanga ram hruaitu thlang lovin, ram mipui min chawikang theitu tur nia kan ngaih zawk i dah pawimawh hmasa ang u. Mahni ṭanghma chauh hai lovin, ram hruaitu kan thlan dan hmangin ram hi siam ṭhat tum tlang ta zawk ila. Pathianin ram hi a luahtute hmanga enkawl a duh a, chu chu Lalpa ram kan enkawlpui dan tur a ni ang.
Pathianin chhungkua mal a sawm dawn emaw, a hrem dawn emaw chuan pa ber a en ṭhin. Ram hi mal a sawm dawn emaw, a hrem dawn chuan ram hruaitute a en ṭhin. Ram chu Lalpa ta a ni a, a enkawltu leh hruaitute an ṭhat loh chuan mipui pawhin kan tuar vek ang. Mi mal hamṭhatna tur duh vangin hruaitute thlang tawh lo ila, ram tana ṭha tur nia kan hriatte zawk hi i thlang ngam ang u. Chu chu mipuiten Lalpa ram kan enkawlpui theih dan tur pakhat a ni.
Eng tin nge ram enkawl danah hian, a neitu, Lalpa hi puih ve kan tum le?
- Lalmuanzova Khiangte