Written by
- Lalmuanpuia Punte
STAPLED VISA
Tunlai hian ramri chung changah India leh China inhmu mawhin an indo ṭêp mai a niawm a. Chuvangin, he Stapled Visa chungchang hi a relevant tho niin ka ngai a, India leh China inkar boruak ngaihven tan a bengvar thlak ve tho ang chu.
Tuna China leh India inepna lam hi chu Ladakh bul Aksai Chin lam a ni a, helam chu a hre zawkte sawiah khek ila. Stapled Visa hi Arunachal Pradesh mite China rama an zin dawna China-in Visa a lo pek ṭhin dan a ni. Arunachal Pradesh miten an duh loh êm avangin North East Students' Organisation (NESO) pawhin tih tawp a nih theih nana hma la turin India sorkar kan nawr nasa ve hle ṭhin a ni.
India sorkar lah chuan tih vak ngaihna a hre lo a ni ber ang chu, a tih ve theih tawk, Arunachal mi China-a zin a phal ta lo a, hei tak hi Arunachal ho thinurna chhan chu a ni.
China hian Arunachal Pradesh hi a ram bung khat anga a hauh tlat avangin Arunachal Pradesh mi China-a zin tumte hi midang an rama zin turte visa a pek ṭhin dan ang lo takin he stapled visa an tih mai chi hian a pe ṭhin a ni. An sawi dan chuan hmanah Gegong Apang Chief Minister a nih lai khan China-ah zin a tum a, visa a va dil a. China Embassy lah chuan, "Mr. Gegong Apang, Chinese i nia lawm, i rama lo zin turin visa dil a ngai hleinem, lo zin rawh... you are most welcome" an lo ti mai si a, a zin ngam loh phah an ti.
Stapled Visa chu...
A hming sawi rik hluai leh Arunachal Pradesh ho an so luai luai ang hu chuan a ropui hran lo. Foreign-a zin tawh chuan kan hre hlawm ang a, visa hi ram hrang hrang tihdan a inang lo nual a, ram ṭhenkhatin visa chu lehkha phek ban chi (sticker) a siamin kan passport-ah an bel ṭhin a, ram ṭhenkhatin seal an chhu mai bawk a. Kan va zinna ram airport/ point of entry-ah khan an ram kan thleng tih chhinchhiah nan kan passport-ah immigration department-in kan luh ni (date) langin seal an lo chhu a, kan haw leh dawnah airpor/ point of exit-ah an ram kan chhuahsan tih chhinchhiah nan immigration department bawkin kan passport-ah kan haw ni (date) langin seal an lo chhu leh ṭhin.
China-ah hian ka la zin loh avangin China hian engtinnge an tih ṭhin ka hre lova, Arunachal Pradesh mite hnena China-in visa an pek chuan chutianga an passport-a sticker bel emaw, seal emaw chhu lovin lehkha phek hranah visa chu siamin an passport-ah stapler-in an chilh bet a, chu tak chu stapled visa an tih chhan chu a ni.
Tichuan Arunachal Pradesh mite chu point of entry/airport-ah immigration lamin an passport-ah an luh ni (date) langa seal an lo chhutna turah chuan chhu duh lovin an visa, lehkha phek chilh behah chuan seal an lo chhu a, an haw leh dawnin chu an visa lehkha phek an passport-a chilh beh chu an pawhthlak sak leh daih ṭhin.
Hetia an tih chhan chu Arunachal Pradesh mi passport-ah khan China sorkarin engmah official-in hnuhma (mark) an hnutchhiah duh lo. Arunachal Pradesh hi China-in a ram bungkhat anga an hauh tlat avangin Arunachal Pradesh mite China rama an lo zinin India mi anga an lo zin kha an remti hauh lova, an Indian passport-ah China sorkarin engmah official-in sulhnu neih a duh loh vang a ni.
'Chu ringawt chu han so pui luih luih tur a awm em ni?' tih mai awl tak a ni. Chutianga China sorkarin Arunachal Pradesh mite Indian passport-a official document tling tur, Arunachal Pradesh mite India khua leh tui anga a recognise na anga ngaih theih tur sulhnu engmah hnutchhiah a duh loh avang chuan India sorkarin Arunachal Pradesh mite reng reng China-a an zin phal lovin airport-ah an dang ve ta hmiah hmiah mai a, chuvangin Arunachal mite tan China-a zin theih a ni ta lova. Arunachal mite tan chuan hei tak mai hi a thinrim thlak êm em ta a ni.
China-in stapled visa an issue ai mahin hemi avanga India-in Arunachal Pradesh mite China-a zin a phal lo hi an thinurna lai tak zawk pawh a ni. Arunachal sorkar leh pawl hrang hrangin India sorkar chu he stapled visa tih tawp a nih theih nana hma la turin an nawr ṭhin a. India sorkarin han tih vak ngaihna a hre bawk si lo ni ngei tur a ni. All Arunachal Pradesh Students' Union (AAPSU) ho NESO ah an rawn zualko a, NESO chuan India sorkar hnenah, "In khua leh tuite hi China lakah in humhim thei lo em ni, China hian he stapled visa hi a tih tawp vat theihna turin engemaw in ti ngei tur a ni" tiin kan nawr ve ta ṭhin a ni.
India sorkar tan han tih vak ngaihna a awm lo ni tur a ni, tun thlengin he stapled visa hi China sorkar chuan a la titawp ta chuang lo, kum 2008 aṭang khan China hian J & K mite tan pawh stapled visa hi an issue ve leh ta deuh deuh. Mahse Ladakh lam mi bik deuhah a nih ka ring thla ngawt, Jammu leh Kashmir hi China-in a ram bung khat angin a chuh ve si lova, Ladakh lam chauh hi a chuh chu a ni si a.