Sap Ṭawng (English)
Thiamna leh inelna a sâng telh telh a, thiam zâwk leh hre dik zâwk nih inchuhna khawvêlah kan chuangkâi tawh a, hei hian inhnialna leh hmasâwnna a hring ṭhin. Google kan râwn nasa hlawm hle.
Mizo ṭawngah pawh tun hma zawnga kan inhnial ngai miah lohna thumal ṭhenkhat vawkhniahzâwn thla (vawkhniakzawn thla), thiṭin thla (thlazîng) leh a dang dangahte kan inhnial chho ta zêl a. Chutiang bawkin, sap ṭawngah pawh kan inhnial ngai miah lohna stay back (stay on), teachers’ day (teacher’s day), water tank (water tanky), yours faithfully (your’s faithfully) leh a dang dangahte kan inhnial chho ta zêl a. Hei hian thiamna lamah hma kan sâwn a, thil chîk nachâng kan hre chho zêl tih a entir a ni.
Sap ṭawng hi kan thiam chho mêk zêl a, thumal (vocabulary) leh a lam rîk dân (pronunciation) lamah pawh hma kan sâwn chak hle. English medium school-a lût naupang tê tête paw’n SH, TH, G, J, Z leh T sound ang chite hi an hrethiam tawh viau a, zirtirtu hlui deuh leh in-update peih lo lehkhathiam mi ṭhenkhatte’n dik lo deuha an han lam rîk phei chuan an lo nuihzat ṭhin. Biak ina thupuangtu leh thuhriltute’n sap ṭawng thumal dik lo deuha an lam rîk phei chuan a fiah si a, an nuih a lo za ṭhin.
Sap ṭawng hi kan ni tin inbiaknaah hian kan telh nasa tawh hle a; nimahsela, a sap ṭawng hlanga han ṭawng dawn chiah hian ṭawng lâr ber leh kan ngaihsân ber a nih avângin tihsual kan hlâu leh si ṭhin. Hei hi mi tam takte harsatna leh hmasâwn theih lohna bul ber niin a lang. Sap ṭawng thiam leh hre tak tak kan bul hnâia an awm avângin lam rîk dân (pronunciation) dik lo, thumal (vocabulary) hriat dik loh leh grammar dik lote kan vêngthawng ṭhin a, kan tîm phah fo. Sap ṭawng thiam tur chuan huaisena zah loh theih a ngaih châng a awm fo.
Bristish leh American english te hi sap ṭawng lâr berte an ni deuh mai a, a enga pawh chu hmang ila a pawina a awm lo. India ram hi British rorêlna hnuaia awmte zing ami kan nih vang nge ni British english leh accent te hi kan hmang deuh tlângpui niin a lang. Chutih mêk laiin, American english hian nasa takin hma a sâwn a, khawvel a tuam a ni deuh ber mai. A ṭawngah chuan eng English pawh lo hmang ila, miin an hriatthiam theiha kan inbiak theih chuan a ṭha vek. A ziakah erawh chuan sap mai ni lo, hnam hrang hrangte hriatthiam theih tura grammar leh vocabulary dik taka kan ziah hi a pawimawh ang. Tun hnaia sap ṭawnga inhnialna awm ṭhenkhatte han sawi ila.
Zirlaite hremna chi khat atâna school bân hnua kan awm fualtir hi ‘stay back’ kan ti ṭhin. Hei hi mi ṭhenkhatin a dik lo an ti. Mahse, stay back hi a dik lohna a awm hran lo. Stay back, stay behind, stay on tihte nen a hman theih vek a ni. Go back, look back, come back kan tih angin stay back pawh kan hmang thei. ‘Stay on’ hian zir chhunzawm tura awm tlai lam a kâwk mah zâwk a, naupang chauh ni loin office hnathawk, office ban hnua thil eng emaw thawh chhunzawm tura awm tlaite pawh a kâwk tel a ni.
Stay back erawh chuan zir chhunzawm mai bâkah thil zir lêm lo pawha hremna dawng tura awm tlâi hrim hrim a kâwk bawk. A dang pawh la awm ang. Idiomatic phrase leh thumal dang dangte hian meaning hrang hrang an nei ṭhin. Tin, vai ṭawng hi state hrang hranga mite hman dan a danglam ang bawkin sap ṭawng pawh hi kan awmna hmun (region) azirin a danglam thei bawk.
Banner tam takah Teacher’s Day tih kan hmu fo. Grammar dânah chuan a dik lohna a awm hran lo. Nimahsela, Teacher’s Day tih hi ‘Zirtirtu Ni’ tihna a ni a, a huam zau lo. Teachers’ Day kan tih erawh chuan ‘Zirtirtute Ni’ tihna a ni thung a, zirtirtu zawng zawng a kâwk a ni. Chutiang zêlin, ‘Nute Ni’ leh ‘Doctor-te Ni’ pawh “Mothers’ Day”, “Doctors’ Day” tiin kan ziak ang.
Lehkhathawn tâwpah “Your’s faithfully” tia ziah chîng kan awm bawk a, “Yours faithfully” tia ziah zâwk tur a ni. Yours tih hi possessive pronoun a nih avangin ‘r’ leh ‘s’ inkâra apostrophe kan dah hian Grammar dânah chuan awmzia a nei lo a, a dik lo.
Half Yearly Meet kan tih ṭhin pawh hi tun hnaiah Half Year Meet tiin kan thlâk a. Kum tin kum chanve June thla apianga khêl loa intawh khâwmna a nih chuan Half Yearly Meet tih hi a dik lohna a awm lo. Half-Yearly Meet tia ziah ni thung se. Half-Yearly hi adjective atâna hman theih a nih avangin a dik tho a ni. Kum tina thleng a nih lêm loh erawh chuan Half Year Meet tih pawh a pawi lo ang.
Thil chîk nachâng kan hre tawh bawk a, sap thumal (word meaning) leh a lam rîk dân hrang hrangte hi chîka a dik lo lai siamṭhat zel a ṭha khawp ang. Septic tank tia dik taka lam sia bike tanky, wanter tanky tih leh si hi a dik lo. I va strong ve tih turah i va strength ve tihte hi a dik lo. Consumer hi ‘kawnzumar’ tiin kan lam tlangpui a, hei hi ‘kawnsumar’ emaw ‘kawnsiumar’ emaw tia lam tur a ni. Basic te pawh ‘beizik’ tiin kan lam ṭhin a, ‘beisik’ tih zâwk tur a ni. A dang pawh a la tam khawp ang. Chîk zêl ila, hma kan sâwn zêl mai ang.
- Miltona, Vaivakawn