Written by
RK Lianzuala

KAN ZALÈNNA NI

Vawiin hi kan ram zalènna ni ropui leh lawmawm tak a nih avangin Myanmar aṭangin kan lo haw lawk ang a, naktûkah Khampat búngpui, pui vak tawh lo, la hlu tak si-ah kan láwn ang!

Kum 1976-77 kha a ni mai thei, Aizawl Lammualah hian I Day lawmna parade-ah kan sikul contingent-ah flag kengin hma ka hruai a, kan 'Daine-dekh' ve nasa mai kha a ni a, ruah a súrin a diak nasa a, puan pheikhawk leh mawza var pawhin a rawng a hloh hneh ngei mai! Khata ṭang khan he ni kan lawm dan hi a la ngai reng a, tihdanglam, tihhlimawm leh kal châkawm deuh zawka siam hi a ṭul lo a ni ang e. Delhi-ah pawh sorkar officer lian ho, kal tura beiseite an kal lo nasa ṭhin a, kar hmasa khan Cabinet Secretary, PK Sinha-a'n Red Fort-a I Day lawmnaah tel vek turin sorkar laipuia Secretary zawng zawng a hriattir a, a kal lote chu chhinchhiah a, a ṭul dan anga bawhzui a nih tur thu a sawi hial a ni.

Kumina he ni-a ka rilru-a lian tak mai chu, kan zalènna avanga hmeichhiate nihlawhzia hi a ni tlat mai. Kan zalèn rual chiaha zalèn ve, Pakistan rama hmeichhiate dinhmunte hi a la hniamin a la hrehawm hle a, Muslim ram a nih avangin hmeichhe inthuam dan leh zirna lam thilah te, khawsak phung tinrengah khuahkhirhna-in a la khat a ni. Pakistan hmeichhiate hi hmeichhe dang ang bawka hmangaihna ngah an ni a, fate enkawl leh kilkawina kawng tinrengah engkim an huam ve tho. Heti chung hian dinhmun ziaawm deuha dah tumna a awm chuang lova, palzùt leh ngaihthah, awp beh leh khuahkhirh an ni reng mai. Chhungkaw himna leh hlimna atan an engkim hlan ve mah se, a sawngsawhlawt chuang lova, ZA Bhutto-a fanu, Benazir-i pawh PM hial ni ve-in, hmeichhe fel leh chhuanawm tak a ni na a, tun thlenga hmeichhe dinhmun chu hniam tak a la ni tho.

Pakistan ramah hian hmeichhe fel leh changkang tak tak, ram tihmasawn thei tur khawpa hawi zau leh thiam an tam mai. Mahse chungte chu hman ṭangkai theih an ni lova, engmah a tih hleih theih loh. Zirna an ngaihthah avangin mi nawlpuiah chu lehkha thiam an tlem a, zirna lama an senso pawh a hniam a, hmeichhe tihhmasawnna atana ṭhahnemngaihna hi a awm lo chauh ni lovin, hma an sawn ang tih an hlau ni ber zawkin a lang. He ngaihdan hi Muslim mi firfiakte phei chuan khauh taka an ken kawh avangin Malala Yousafzai (20) pawh kum 2012 October ni 9 khan an sikul bus-ah Taliban mi firfiakten an kap a, nikhaw hre lovin Rawalpindi Institute of Cardiology an panpui a, a ziaawm hret hnuah Birmingham, UK-a Queen Elizabeth Hospital an panpui ta kha a ni a. A chanchin hian khawvel a déng chhuak a, kum 2013 January thla khan Germany TV, ṭawng chi hrang 30-a thu puanna, Deutsche Welle chuan 'khawvela tleirawl lar ber' a ti hial a ni.

Malala Yousafzai-i hian ṭhat lam a pan hnuah, zirna pawimawhzia a tlangaupui ta zel a, kum 2013-a a lehkhabu, 'I am Malala' tih phei chu an hralh hnem kher awm e. Khawvela chanchinbu lar ber tih ngam, TIME pawhin kum 2013, 2014 leh 2015-ah khan khawvela mi thiltithei leh langsar ber ber zingah a telh ziah a, chawimawina a dawng mawlh mawlh a, kum 2012-ah Pakistan rama National Youth Peace Prize hmasa ber a dawng a, 2013-ah Sakharov Prize, kum 17 a nih kum, 2014-ah phei chuan khawvela chawimawina sang ber, Nobel Peace Prize a dawng ta hial a, he chawimawina dawng tawh zinga naupang ber a ni. 2013 March thla aṭangin Birmingham-a Edgbaston High School (hmeichhe sikul)-ah a lût ta a, kuminah hian Canada ram khua leh tui nihna (chawimawina) pêk a ni a, Canada Parliament, 'House of Commons' ah thu a sawi ta dep dep mai a, he Parliament-a thusawi tawh zawng zawnga naupang ber a ni leh bawk.

Heng zawng zawng hian Pakistan rama hmeichhiate dinhmun hniamzia leh, a lehlamah India rama hmeichhiate nihlawhzia a lantir a, lawm nachang i hria ang u. Hei keini zawng kan vannei a, Mizoramah pawh eizawngtu zawk, chhungkaw chawmtu, zirna lamah leh kawng engkimah hmahruaitu an nih tâk hial hi. Pa tam tak phei chu kan nupuiten vawk vulhin min vulh vel mai mai tawh a, an thawh chhuah eiin kan thau satliah ve mai mai a ni. Mipaho kan nikhua lohna hi ûm zui thui lutuk erawh chu a hlauhawm ve thei a, kan hmun hi luah zo lo teh mah ila, hmeichhia hian mipa an zah thiam luih hram hram chuan, an fing a ni mai.

Eng anga hmeichhe fing fel, thiamna leh kawng tinrenga chungnung zawk pawhin, 'Kan pa hi chu ka thu thu' an tih zut zut chuan hmeichhe ä a ni nghal. Zalènna hi hâk sual palh ve theih a ni a, hausakna retheihpui kan tam ta ang chiah hian, kan fin loh chuan kan nihlawhna hi kan chhiatpui thei reng tih hi kan zalènna ni-ah hian i hre nawn ang u.

- RK Lianzuala (August 15, Independence day-a ziah a ni)