Ram hmasawn nan Saitual District
Mizorama District pariat (8) awm mekah hian Aizawl Disrtict hi a len fal bik em avangin a bial chhung thingtlang lam hmasawnna tura a ruahman- sum leh thil dang tam tak hi Aizawl khawpuiah, mihring an tam em avangin, a liam lo thei lo va. State capital leh thingtlang khua te tana rualkhai taka thil ruahman chu thuneihtute tan pawh thil theih loh tluk a ni. Chuvangin, thingtlang lamin chak zawkin hma lo sawn ve se kan tih chuan Aizawl District hi ṭhen tet a, District thar piantir ngei a ṭha. A chhan chu development thil reng reng hi District wise-a sem vek a nih tawh avangin.
Aizawl District ṭhen tet a District thar piantir a nih dawn rau rau chuan Saitual a nih ngei a ngai. A chhan chu, helai biala khaw lian ber, District ni tura tehna hrang hranga tling ber, tharum tel lova District nawr rei ber (kum 43 chhung) an nih avang te, Congress emaw a thawhpuite lo thlangtling rei ber a, Congress tlakchhiat lai ber- Lunglei hmar lam zawng zawnga an tlak phiar lai pawha Congress thlangtling ngattu, Constituency dangten hmusit leh deusawh taka ‘Chakma Bial’ an tih ṭhin kha a nih vang te, Bialtu MLA (Home Minister) phei chu term 4 lai lo thlang tling tawhtu bial leh District thar tur Bial huam chin (MLA Bial 3 tal/ RD Block 2/3) Sawrkar tehkhawng siamah beisei awm ber a nih avang te, sawrkar hmasain lo pe tawhin, sum tam tak senga ruai nen an lo lawm tawh bawk avangte leh ram hruaituten tihpuitlin thuai an lo sawi hmuh tawh bawk avang te in an phu hliah hliah a ni. Chubakah, tharum tel lova kum 43 lai an lo beih tawhna in awmzia a neih dawn loh chuan a ṭul ang zela a tawp thlenga ṭan an tum tlat avangin, Saitual District a taka tihpuitlin thuai hi sawrkar dinglai tan chuan tih makmawh a ni.
Bial chhung hmun dangte hamṭhatna tur: Saitual District hi lo puitling ta pawh ni se District hmasawnna tur zawng zawng hi Saitual-in an hui vek dawn lo tih hriat a ṭha. A rual khai thei ang berin bial chhung hmun tinah sem a ni ang. Aizawl District-ah chuan Aizawl khawpuiah mihring an tam em avangin District hmasawnna tur zawng zawng Aizawl khawpuiin an hui deuh vek lo thei lo a ni.
Saitual District-ah erawh chuan Saitual pawh thingtlang khua ve tho a nih avangin an chang fal bik lo vang. Bial chhung hla leh hnai, hmun tinah hmasawnna chu a rualkhai theih ang bera kalpui a ni ang.
Inkalpawhna ṭha zawk: District hmel a lo lan hunah chuan a awmsa tih chang tlun bakah Ngopa tlangdung tan Saichal Road blacktop thuai a ni ang a, Phullen - Suangpuilawn Road, Khawlian tlangdung, Daido thlengin kawng chei ṭhat thuai a ni ang. Darlawn tlangdung tan pawh, Dilkhan - Khanpui Road an blacktop thuai ang a, Darlawn - Sakawrdai Tlangdung tan pawh District capital pan a harsa lo vang. Seling - Thingsulthliah tlang dung tan pawh ngun taka ngaihtuah chuan Aizawl khawpui ei bang nawi ei tura Aizawl District-a la beh reng ai chuan hmasawn chak tur District thara beh mai a ṭhat zawkzia hriat tur a tam khawp ang.
District hlutna tur: Saitual District hi tihpuitlin lo ni ta seng chuan a engamah hmain District chhung mipui mimir nun a kang nghal ang a, eizawnna (thlai thar hralhna, sumdawnna, inhlawhna leh sawrkar hna thlengin) a awlsam sawt ang. District huam chhung hmun - lo ram hlutna a sang sawt bawk ang a, bial chhung khawtlang hmasawnna leh changkanna tur chu DC hovin chak zawka bawhzui ṭhin a ni tawh ang. Bial chhung hmun remchangah Sub-Division/ RD Block siam belh/ tihchangtlun a ni ang a, zawi zawiin Department/ office thar a pian belh bawk ang. Bial chhungah sum lut a pung ang a, sawrkar revenue a pung bawk ang, hnathawh tur pawh a tam ang a, ṭhalaite tan sawrkar hnaa luh theihna a in hawng zau ang. Khelmual ṭha te awmin infiamna lamah hmasawnna nasa tak a thleng ang. Sawrkar hnatawk lian leh te an tam dawn avangin zirna ṭha ngai pawimawhtu an pung ang a, chu chuan zirna kawngah pawh District mipuite chak zawkin hma a sawn tir ngei ang.
Thingtlang pual district: District huam chhung mipuite hriattur pawimawh ber mai chu he District lo piang tur hi Zokhaw lam miten khawpui mi te an um phak ve theihna kawng (means for removal of rural-urban disparity) pawimawh tak a ni dawn tih hi a ni. Aizawl District-a development buaipuitu zawng zawng leh mipui 80% vel hi Aizawl khawpuia awm vek an nih avangin thingtlang lam chuan development lam thil hi 20% vel chauh an chang ṭhin. Saitual District hi tihpuitlin lo ni ta se chuan District tihhmasawnna tur sum zawng zawng (100%) chu bial chhung mite kutah a lut vek dawn a ni. Chu chuan bial chhung a ti hmasawn lo thei lovang.
Hmar tlangdung tiengtu tur: Saitual District a taka a function hunah chuan inkalpawhna ṭha a lo piang ngei ang. Dilkhan - Khanpui Road an blacktop thuai ang a, Darlawn - Sakawrdai Tlangdung tan pawh District Headquarters pan a harsa lo vang. Ngopa tlangdung aṭangin Saitual, Dilkhan, Khanpui, Darlawn, Ratu, New Vervek, Sakawrdai, Zohmun, Mauchar, Saipum, Saiphai leh Vairengte thlengin kawng a tlang ruah ang a, New Vervek leh Tipaimukh inkar kawng pawh tihchangtlun a ni bawk ang. Chumi atan chuan sum tam tak hai chhuahna kawng a inhawng ang. Central sawrkar aṭangin District thar pualin hmasawnna ruhrel, project lian tham tak tak a lo chhuak ang. Chumi hunah chuan Mizoram hmar lam, ‘Hmar thimpui’ tih ṭhin chu a lo eng tawh ang a, chak zawkin hma a lo sawn tawh dawn a ni. Ram hmasawn nan Saitual District tihpuitlin thuai ni se.
- Dr. Lalsiamhnuna