BURMA MIZO ṬAWNG
Myanmar (Mian Ma tia lam tur) tih ni mah se, Burma tia hman, a Sin Pi zawk rih avangin kan hmang rih dawn. Sin Pi tih hi ‘I thiam ang reng tih a, ang reng’ tih anga lam tur a ni a. A awmzia chu ‘I tluang em, remti, remchang adt…’ tihna ang tluk a ni. In hna in Si Pi em, ka nula bem chu ka Sin Pi lo, leiba ka rawn ṭhing asin, in Sin Pi em? Tihna a ni ber.
A rahnal (Bawrhsaiabe) zawrh chu to a tih avangin min ‘Hniam’ rawh a ti a, a zuartu chuan ka lakna nen a ‘Kaih’ lo a ti a. ‘Kaih’ hi Sap number ‘8’ anga lam rik tur a ni a. Min tlawm rawh, a tia ka lakna, a pha lo tihna a ni. A tu lo e, a buaithlak e, a zia lo e tihnaah a ‘Kaih lo’ hmang ṭhin a ni.
Tham lo deuha miin min tih-ela tih let chakna rilru sawina hi ‘Tlawmla’ tih a ni a, midang tana thil ṭha tiha inpekna hi ‘Tlawmngai’ tia hman ṭhin a ni. Hmel ṭha, pian nalh, hleitling, pa tak leh puithu taka inthuam hi ‘Tuak (A mak e, tia mak anga lam tur)’ tia hman a ni. Generator engine, Current, power leh thim zinga chhit en ṭhin reng reng hi ‘Mei’ tia lam vek a ni.
Kea kal reng reng (Walk) hi ‘Lan Siauh (Biangbiakna tih anga lam tur) tiin Kawl ṭawng lakchhawn a ni. Eng emaw kan ti a, la puitlin loh, tih leh tur hmabak nei rih sawi nan ‘Law Law Se (Piang thar rui, tih anga lam tur) hman ṭhin a ni (Entirnan; Awm lailawk nan Silpaulin zar phawt ila, nakinah Rangva ka khuh leh dawn nia, tiha ‘phawt ila’ tih kha Law Law Se chu a ni).
Sapin ‘Rabbit’ an tih hi ‘Sabek’ tia lam a ni a, Thingfanghma hi Nuhnun, Ajinomoto hi hmehhanna, Theiarbawm hi Kawl ṭawng hmangin Aw Za Ti (Chhandam ngai, tih anga lam tur) tia lam ṭhin a ni. Slepper hi Kawl ṭawng hmang vekin ‘Pha-nat (Puan suk, tih anga lam tur) ṭhin a ni. Tomato hi ‘Bawkbawnthur’ tia lam a ni ṭhin a, Coconut hi Kawl ṭawng ang bawkin ‘Ung-ti (Sianglawi tih angin) tia lam ṭhin a ni. Iskut hi ‘Hang-bo’ tih a ni tawp mai.
Tahan lam chuan Sap ṭawnga Lizard hi ‘Daidep’ tiin leh ‘Dragonfly’ hi ‘Piteng (Piang nawn ang lam tur) tiin lam ṭhin a ni. Kawl ṭawnga San-piauh, Monghinkha (Chuo), La-phet-toh, Nghapih leh Phan (Thingpui sen) te hi chu Mizoram hian an hmang nual ve tawh a. Sei lam tehna ‘Scale’ hi Kawl ṭawng hawhin ‘Pi-ran (Chawchhun, tia lam angin) tih a ni bawk.
Thil ei tur thleng khat, Plate khat hi Kawl ṭawng hmangin ‘Ta Kha Pin (Ei leh in, tih angin ) tih a ni a, ṭum khat eia puar khawp oder hi A Wah Sa (Sazuk la, tia lam angin) tih, a ni leh a. Hun bituk sawina Period hi ‘Chheing’ (Chawhmeh kan, tia ‘kan’ tih angin, Peroid khat chu Chheing khatna tiin) hman a ni.
Ei in tur, hmun dangah ken leh hawn hi Sap ṭawng,‘Parcel’ chu Kawlin ‘Pa Se’ (Palian tih anga lamin) tih a ni a, nupui tur thawn leh chah pawh Pa Se tih a ni tho. Chhang reng reng hi Kawl ṭawng hmangin Moh (Tial, Zum, Ak tia ‘Ak’ tih anga lam tur) tih a ni tlangpui a. Kawng kama, kan chawp; Purunsen, Maipawl, Be chi hrang hrang kan pawlh hi ‘A Kyaw’ (A chaw, a chaw chhum chu tia ‘a-chaw’ anga lamin) tih a ni bawk. Be hi Kawl ṭawng hmangin ‘Pe’ (Lehlangin tia Lang anga lam angin) tiha lam ṭhin a ni.
Inhremna chi khat, Beng suktir hi Kawl ṭawng hmangin ‘Ṭhaing Ṭhah (Puan suk tih anga lam tur) tih a ni a. Kawng hlat zawng tehnaah mel (mile), farlawng (furlong) hman ṭhin niin rih zawng tehnaah Kawl ṭawng hmangin Paih-ta (Paih thla, tih anga lam tur) chu Buk tiin buk khat, buk hnih tia hman ṭhina ni. Buk khatah hian Tical 100 a awm a, buk chanve chu Tical 50 a ni. Kalaymyo (Ka Li Miauh tia lam tur a ni a, Kawlpui tia hriat lar a ni bawk) khawpui leh Tamu khawpui phaikuama tlangmite hian mitthi lumen zan hian ‘Chaw kan’ buatsaih ṭhin a ni a. Dawrah pawh Chaw kan tharlam an chah ṭhin.
Myanmar-a tlangmite hian a ram leilung dinhmun azirin ni chhuahna lam a hniam zawk avangin ‘thlang lam’ tiin leh ni tlakna lam a san avangin 'chhak lam' tiin hman ṭhin a ni.
Khawi ramah pawh awm ila, a ram ṭawnghmang ṭhenkhat kan seng lut lo thei lo va. Chutiang vek chuan Burmar tia hriat lar Myanmar-a tlangmite pawhin an seng lut ve nual a, tlem azawng, Zo ṭawng hausak nan tiin ar chil zat lek kan han pho lang ta mai a ni e. Thil hming lam dan hi khaw khat leh khaw khat lam dan erawh a danglam fo mai.
- Zalianthanga, Tahan