DAN LEH DUN' HI I PAWM MAI ANG U

Mizo ṭawng hmangaihtute'n kan thiam loh fo chu thil thuhmun sawi na'na thu pakhat aia tam neih hi a ni ta awm e. '"Zanin tlai' tih nge dik 'vawiin tlai'?" tih hian kan rilru a kap a, "'Ningani' tih nge dik 'Nilaithawhṭanni'?" tihah kan buai fo. Heti ang, thil pakhat sawina atana thu pakhat aia tam kan neih hi ṭan lam neiin kan inchaltauhtir a, mahni ṭan lam dinchantir tum ran chunga mei kawha ṭan khawh kan ching hle. Ṭawng lama a duh tui tui hi a 

ṭhahnemngai ngai kan ni maiin a hriat ṭhin. A chang hi chuan kan duh tui luatna hian kan ṭawng ṭhan hi a tiṭhu zawk lo'm maw ni chu aw, tih rum rum a awl. 

A dik zawk zawngin kan inhnial a, kan inhmin hlei lo a. Kan inhnialna boruak a'n daih deuh hnu-ah mi tuin emaw kha thu ngai kha a rawn phawrh leh a, a tharin kan inhnial leh luai luai mai ṭhin. Heti anga inhnialna reh thei lo pakhat chu, "'Dan leh hrai' tih nge dik 'Dan leh dun' tih hi?" tih chungchang hi a ni. Zoṭawng duh tui zual ṭhenkhat chuan 'Dan leh hrai' tih hi an pawm zawk a ni awm e. 

'Dan leh hrai' tih dik zawka pawmtute chuan a ṭawngkam ṭobul an han chhui a, fathang chhun hun laiah an chhui lut a. Chutah, 'dan' tih leh 'hrai' tih chu sawi fiahin, rem takin an han chuktuah khawm a. Hetia an hrilhfiah theih thlap avang hian he ṭawngkam hian belh chian dawl bik hliah hliahin an hria a ni awm e. 'Dan leh dun' tih lam chu hawiin an han hrilhfiah ve dawn a, 'dun' tihah chuan an tang ta a, chu 

ṭawngkam chu belh chian dawl zo ve ta loah an ngai niin a lang. 

'Dan leh dun' tiha 'dun' hi hrilhfiah thiam bik hauh lo mah i la, 'a dik lo' tia han hnawl mai atan chuan ka ui zawng tak a ni. Tih tak takah chuan kan hrilhfiah theih loh, 'a dik lo' tia kan hnawl si loh dang hi a tam awm em mai. 

Vaiho khuan thlirna tlang hrang hrang aṭangin an thumal neih sa an thlir a. Chuta thlirna tlang pakhata an thlirna aṭang chuan an thumal zawng zawng khu hlawm hnihah an ṭhen a - thumal awmze nei leh thumal awmze nei loah. Thumal awmze nei lo an tih chu thumal awmze nei nena hman kawp chi an ni. Thumal awm sa ṭhenkhat nena lam kawp rem turin, awmzia leh kawh tum bik pawh nei ren run lo thumal dang an chher belh ṭhin a, chuti ang chu 'thumal awmze nei lo' an tih chu a ni. Heti ang daih daih ka rawn sawi kual duah chhan chu Mizo pawh hian chuti ang chu kan nei vea ka hriat vang a ni. Entirna tlem lo tarlang ta i la- 

1) Darh sarh

2) A dik a dawk

3) A rim a ra

He'ng entirna pathuma 'sarh' te, 'dawk' te leh 'ra' te hi awmze bil leh kawh bik pawh nei mumal lo, a hmaa thu nen lam kawp rem tura phuah belh niin a lang ('darh' nena lam kawp rem turin 'sarh' an phuah belh a; 'dik' nena lam kawp rem turin 'dawk'; 'rim' nena lam kawp rem turin 'ra'). Amah Mafaa ṭawngkam chelek fo 'turu buru' tiha 'buru' tih pawh kha he huanga khung chi hi a ni mai awm mang e ka ti deuh. 

Heti ang chi rilrua ka vai khawm laiin ṭum khat chu nu Vari lo lengin 'ngawrh sawrh' tih ṭawngkam a rawn hmang hlauh mai a, hmanni khan ka u-in 'pherh serh' tih ṭawngkam a hman ka hre fuh bawk a, ka lawm teh asin! Zawt ta i la chu a hmangtu ka sawite khian 'sawrh' leh 'serh' khi an sawi fiah theih ka ring lo. 

'Dan leh dun' tiha 'dun' pawh kha hrilhfiah kher tum loa thumal awmze nei lo huanga khung mai chi niin a lang (dik taka hrilhfiah thei an awm chuan a hlu hlei hlei ang a). Thumal awm sa 'dan' nena lam kawp rem turin, 'dan' tiha a vowel 'a' kha 'u' hmangin an thlak a, 'dun' a lo chhuak ta a, chu chu a kara 'leh' zepin 'dan leh dun' an ti ta a ni ngei ang. Chu vang chuan, 'dun' hi kan hrilhfiah theih loh avang ngawt chuan he ṭawngkam hi dik thei loah i puh lo hram ang u. 

Hetia kan tih avang hian 'Dan leh hrai' tih ṭawngkam kha a dik lo zawk e kan tihna a ni lo a; kha kha chu sawi ngai loa dik chiang sa a ni. Kan sawi tum zawk chu, 'Dan leh dun' tih pawh hi a dik i phal ve ang u, tih lai hi a ni. Chawngzachhinga paw'n 'Thangzachhinga' nih a kawp a, 'Vanapa' a la ni tel cheu a. Tu'n "'Chawngzachhinga' hi i lai ah hming a ni a, hming dang reng reng chu i pu tel thei lo," an tih kan hre ngai hleinem maw le!