Written by
- Duhawma Rokhum

KAN HRILENG VEI

Tlang hrilêng leh chhiatrupna kawngah Inven (Prevention) nachang leh Inrâlrin (Precaution) dan kan inzirtir nasa a, a hluin a ṭangkai, a takin a chhawr-nahawm tak zet. Kan hrilêng sawi tur hi chu inven leh inrâlrin lam thil a ni lo, a vei erawh kan tam, kan vei ve lo a nih pawhin a veite hi i vei ve lehchhawng ang u.

Taimak dan ṭul lo kan vei :
Lekhabu ngaihnawm tak, a lemchan entur pawh awm 'Dr Jekyll and Mr Hyde' kha a chhiar leh en tawhte chuan kan hre awm e;  mi pakhata mi chi hnih, ze hran lo piangchhuak chungchang a ni. Chhun lama pa fel leh tlâwm tak, midangte ṭanpuitu kha zan lamah chuan sakawlh ṭihbaiawm tak ang maia mi rapthlak, rawng taka tualthattuah a chang leh daih ṭhin a ni.

Ni, kan tunlai Zoram Kristian intite hi biak in chhung leh pawn lam, social media lamah kan nunphung hi a va inpersan chiang tak em! Zahmawh hliahkhuhsaka thuam bel tur zawk hian silhfen kan pawhthlaksak a, tidam leh thawidamtu turin hliamah hmarcha leh chingal thlawr belh kan chîng ta!   Hman ni lawka TV-a Federick-a thusawi laia "Hallelui leh Amen" ring tak tak leh In chung zawl leh remchang lai lai chuha "Hosana" tuar(h) tuar(h) kha midang hmusit tura hmanhlel hlel leh nuihsawha khêk ring ringah kan ṭang leh daih tawh nia! Lei leh Van ang maiin kan Kristian nun hi a inpersan daih!

Taliban-hovin an hmelmate leh an sakhua zui duh lotute râwng taka âr nghawng zai chhum anga an talh leh silaia an kap hlum pawp pawp lai te, Hindu firfiakhovin Kristian-te lainatna tel hauh lova râwng taka an tihlum lai leh Nun (Sister)-te khawlaia saruak mualphoa an diriam laite pawh social media lam aṭangin ka lo thlîr ve tawh.  Ni e, an tih àwm reng pawh a ni; Pathian nung be lo, ring lomi an ni tlat a lawm! Keini chu Pathian nung betu kan ni, Kristian tiha mawi leh tih loh tur hi kan zakzeh, chhiar leh chham fo kan Pathian thu Bible milin kan ngai thutak rêng tur a ni.

Kan tunlai Zoram khawvela kan thu mak sawi nin theih loh chu Kalvari chanchin ni lovin kan hmeichhia tute emaw ni tlema ṭawng tuitam deuh leh an ṭawngkam, tuipui ral ṭawng a ni. A enga pawh chu lo ni se, heti tak maia kan diriam zui luai luai a, thuziak nen lama kan tar khum hi chu kan uchuak deuh lo maw? Biak in ṭhutthlengahte hial tihelna thuziak kan tar duh leh ngam kha chu a huaisâr bak thlak lutuk deuh.  Kan chet uchuak hlei hluak duh dante hi aw! Chintâwk nei miah lovin hmeithai bakberh zu zawrh fun 4-5 lek kan mansak ngam bawrh bawrh a; a-sen-chi zuar hausa, ûm tam tak kawl tih kan hriat reng reng pawh chin tawk nei lo khawp ang maiin kan man ngam lo leh thung si.
Midangte chechhia leh chesual, rui mualpho leh insual te, hliam tuar leh inhaute nuihsawh leh hmusita diriam mai duhtawk lova midangte hriata tlangaupui leh nuihzat ve tura kan suankual (forward) hmanhmawh, kan kut ninhlei leh rang lutuk, taimak dan ṭha lova taimak hri kan vei hi thatchhiat dan ṭha miin thatchhiatsan zawk ila; a theih hram chuan kei leh pa chhungte hi chuan chîng lo hrim hrim zawk ang u!

Kuthleina ṭul lo hri vei :
Nungcha leh ramngawte puala nî bik 'World Environment Day' kan hmang liam deuh chiah a, he lam hawi hian beng sika beng kan chhit a ngai. Thli thâwtna lam hawi hian lawng ngúl zârin thir chu a lin laiin han déng ve leh chawr phawt mai ila.

Hman deuh lawk khan kan unau pakhat hi Sawrkar thupek angin DC Office-ah a silai (Air Gun) kah nat zâwng endik a ngai, min ngen angin ka han kalpui a. Karei! Karei! Khawia mi nge heng Air Gun nei zozai hi? tih tur khawpin, inkhawmpui lian pungkhawm zat zet lo tlim hmurin an lo inpu ther fur hlawm mai. An silaite lah chu Scooty thar man aia to tih hriat reng rengte hi a ni hlawm lehnghal. Tam tak chu anmahni ka hriatchian - sawrkar hnathawk, veng khatah pawh pa zahkai, khawtlang leh kohhranah pawh chanvo pawimawh tak chelh phate an ni. Buh leh thlai venna atan leh Chawlhni tuk chhungkaw sa hmeh tur veh ṭhin ni àwm tak thingtlang lam mi chu tlem tè!
Pa neinung leh kâmding, veng leh khaw-khat pa ràwn, sa râwp chu sawi loh a hnea hne tur zawk àwma ngaih Kristian ṭha inti siin nawmchenna ang leka nungchate suat mang zâwnga kuthlei leh kutthak hrîkthlâk hri an vei ngam hi a mak! Intihsiakna leh Olympic games vela medal la tur zâwnga kut ngil leh kut hmui hri vei an tum chhin eih si lo.  Hmuha khawih theih ni se COVID-19 hi barh hawng hawng tak ka nâp! Kan sawrkar thuneitu lamte pawh ngun taka an inenfiah a ngai ta! Nungcha leh thilsiamte humhalh nan sum leh pai tam tak sêngin zirtirna an pe chamchi a, urhsun takin an pual nî bikte kan hmang a;  mahse, heti mai mai awlsam leh holam hian nungcha suatna silai permit phalrai takin an thei sem leh si!

Thingtlang lam unaute'n Chawlhni tuk sa tur an veh hi eng emaw chenah chuan an demawm lutuk lo tihna chen ka nei. E-si-a 'Sa' tuina pawh lo leh la tem lo an ni bik lo tlat! A leina tur neih loh emaw lei tur a awm miau loh chuan veh a, kah mai loh chuan meialh en a ni mai. Thingtlang lamah kum eng emaw ti chhung ka lo awm sil awng ve tawh a, he nun hi a taka temin ka chil pawh a pût ve nasa tawh ṭhin. A leina ak, lei tur awm si lo hian patling hrawk a fah lo chiang.  

Zofate'n 'ka ram' tihtur ram kan nei hi chu a lungawithlak tak zet a, kan ram leh hmunhma kan suasam dan erawh hi chu a lungchhiatthlak tak zet thung. Khawpui kan zauh a, lamlian ṭha kan sial hian ramngaw leh nungchate kan hnawt ṭiau tawlh tawlh a ni tih hi kan hriat a va ṭul tak em! Khawpui leh kawngpui ṭha neih rual hian ramngaw leh nungchate humhalhna ṭha leh duatna thinlung kan neih deuh deuh a ṭul a ni. Kum tam pawh la liam loah kha chuan zin veivah nikhuate hian ramngaw hring dup hmuh turte awmin, sava leh ramsate pawh kan tâwk fo ṭhin. Tunah erawh zawng, khaw kár kawngah pawh hian ramngaw nuam leh nungchate'n min ṭin zawhsan a; Kan kut-hlei, kut-rang, kut-ram, kut-thak hri vei an kai a, min mang ralsan ṭan mek a nih hi!

Thingphun phun uar kawngah sawrkar leh khawtlang kan ṭangrual a, hun leh sum pawh kan sêng hnem a, thing kan phun sup sup; hetih lai mek hian sawrkar berin 'alkatra' chhuan tuina atan thingtuai hring ngei a la tuah khu ral vut vut thung si! Kan hmasawn dan hian thilsiam leh nungchate timang leh hnawtbo zâwngin khingbái takin ke a pen tlat a ni. Economy ṭha leh hmasawnna hi ramngaw leh nungchate aiin kan dah pawimawh zawk dawn a nih chuan...  'Thaw miah lovin i pawisa kha han chhiar dawn teh...  Cheng sâng tam i chhiar thei ngût emaw chu?'.