Written by
Ramchhana Hmar
Phuaibuang

HNA I THAWK ANG U...

Kan ram hi ram intodelh kan ni chiah em? Ei leh barah hian ṭhenawm state te zarah kan puar ve thei ṭawk a, hei hi kan thatchhiat vang em ni? Hna hi chu a thawka hi chuan an thawk nasa ngawtin a hriat si a. Thingtlang lama lo neiha eizawngte phei hi chuan kawla ni chhuak chhiarin lo lamah kumpui lingleta hna an thawh pawhin, kum khat ei thar chhuah hi harsa kan ti tawh a nih hi maw!

Mi hna thawh nasatzia ka ngaihtuaha hlawhtlinnain a um zui mai lohzia nen hetiang zawng zawng ka ngaihtuah hian, ṭhalaite hi hnathawk peih lo thawh nachang pawh hre lo kan tam hle a, kan thawh ve chhun lah rei lo te thawha hlawk deuh lo chu kan pei mang lo. Ṭhalai tam tak thlan tui fim far zawih zawiha hnathawh awmzia pawh an hre lo tur hi Zoram mihring nuai 11 chuang awrh awmnaah hian an tam ngawt ang. Kan ramin state pawna thawn chhuah tham thlai leh thei kan la thar si lo, intodelh zawng a la har a ni e.

Lehkhathiam hna hmu lo a kum telin an pung a, heng kan lehkhathiamte hian sawrkar hna ringawt an zawng emaw tih mai turin sawrkarah hna ruak a awmin lehkhathiam ṭhalai rual kan intlar put a, hna dang thawh tur zawn nachang hre lo kan pung tial tial mai. Sawrkar hna ringawt kan zawn chuan engtikah mah hnain a daih dawn si lo, beidawng a indawm kun ṭhalai kan tam phah a, hei hian nghawng ṭha lo tak a thlen mek a, chu vangin kut hnathawh kan inzirtir uar sauh sauh hi a pawimawh a ni.

Hlo thlo turin zir san viau a ngai lo mah se, kan B.A, M.A rual hna hmu lo hian kut hnathawh lam te hi uar ta sela, thingtlang pa zirna mumal pawh nei lote ai chuan thil ngaihtuah leh hisap lamah te, kan ram ngeih tur thlai chin dan zirchian kawngah te an thiamna hmangin hma han la sela, lehkha zir lo hnathawk ngawt ai chuan a va ṭha dawn em! Thing mistiri tur hlei hlei hian lehkhathiam hi a lo ṭangkai! Cement mistiri leh steel fabrication lamahte hian kan thiamna hi a hman theih ve tho si a, lehkha kan thiam chuan kan ram mai ni lo ram dangah te pawh hnathawh a awlsam phah dawn a ni. Tunlai khawvel changkang zelah zau zawka hma lak dawn pawhin, lehkhathiam hi an pawimawh tawh hle a, office dawrna kawng­ahte pawh mithiamte tan chuan harsatna a tlem bik a ni.

Hna kan thawh loh chuan B.A, M.A leh kan degree sang neih hian chaw bar khat pawh min hlui thei si lo, nu leh pa tam takin an tu leh fate hna ṭha thawk turin an duh vek a, Mizo rilruah chuan hna ṭha kan tih hi hman ata tawh sawrkar hna a ni tlangpui a, kan tu leh fate kuthnathawk tura zirtir hi chu kan awm lo maithei, kuthnathawh tih hian tuthlawh leh chemkawm hum ringawt a ni lo tih hi hriat a ṭha khawp mai. Sum chang thei thlai kan ramin a ngeih chi tam tak a awm a, chung thlai thar chhuak thei tur chuan kan lehkhathiam rual hian hma han la ngamin bul han ṭan peih se chuan lehkhathiam lo hnathawk ai chuan kan ram hian hma a sawn phah ngei ang. A thlawna dawn leh sem hi kan thupui a nih chhung chuan kan intodelh ngai lovang.

Sawrkara kan innghah lutuk chuan hnathawk peih lo lehkhathiam awm mai mai kan pung zel ang a, ṭhalai chauh ni loin nu leh pate hian tih tur pawimawh tak kan nei ve bawk. Kan inchhung hna takngial thawk tur pawhin kan tu leh fate kan ring ngam lo chu a nih ber tawh hi maw, kan inchhng aṭanga kan inzir loh chuan khawiah mah kan inzir puitling dawn lo, kan inchhung serek thawk tur te hian kan tu leh fate hi tir ngam ila hnam dang nula leh tlangval kan chhawrna tam takah hian kan ṭhalaite ngei kan ruai thei dawn a ni.

Thingtlang lam aṭanga mi ina inhlawh/ awmpui te pawh kan awm, hnathawh neih loh ai chuan hengte pawh hi a ṭha a kan ti hreh tur a ni lo. Mi rinawmte chuan chhungte chawm nan hial an hmang a, heng te hi lehkhathiam te tih loh tur a ni bik lo, hnathawh loh ai chuan a ṭha zawk bawk. Thingtlang nula leh tlangvalte pawhin khawpui nula leh tlangval thawh peih loh leh thawh enah pawh an en loh mi ina inhlawh hi kan zak tur a ni lo, hnathawh hi a ropuiin a zahawm ber a ni.

Kan ram sukthlek tidanglam theitu chu khawpuia ṭhalaite hi kan ni, chuvangin thatchhe thei kan ni lo. Ram changkang leh intodelh apiangin hna an thawk nasa a, thawh hreh an nei lo, hna hniam leh hna sangah buai lo ila kan phak tawk hna kan hmuh hi thawk mawlh mawlh ila a aia ṭha kan hmuh tak leh kan insawn mai zawk tur a ni. Khawi college aṭangin emawa degree kan hmuh te hi, hna kan hmuhpui theih chuang si loh chuan mi ina inhlawh pawh a ṭha zawk, degree neih vanga hna sang lutuk melh rik ngawt nghal kan tum chuan a fuh ber lo ang. Khawpui ṭhalaite hi thingtlang lam hian kan zir leh kan entawn ber a ni fo va, hnathawh nachang kan hriat loh chuan ramin hma a sawn thei dawn lo a ni. Mahni pawhin chawm zo lo ṭhalai kan nih chuan a zahthlak khawp ang a, kan rethei tulh tulh bawk ang.

Sawrkar hi a ṭha, mah se kan innghah lutuk chuan kan chhiatpui thei. Hmanah chuan sorkarin tung ching uar turin min ti a, thingtlang lamah phei chuan tung huan nei tam tak an awm a, a puitling hma si a, huan zau tak tak nei an awm ṭeuh. Amaherawhchu, ching uar tura min titu sawrkin a hmanna an hre leh lo a ni chek ang chu, mi rehtei min bum kan ti dawn nge, kan hlo thlawh aia tung huana kan feh na tha zawng zawng a thlawnin an luan ral tir a ni. MIP-te an ti thul, a hlawhtling thei tak tak lo, sapthei ching uar turin min ti leh a, a hralhna turah sapthei neitute kan hnawng leh si, kan sawrkar hian central sawrkar lakah mipuite hi sum siam nan min hmang a, kan hamṭhatna tur engmah a duang puitling thei si lo. A tuar nasa ber chu thingtlang mite bawk an ni leh a, kan tawpna chu lo neih bawk a ni.

Ram hal kang duai duai a, kan ngaw ṭha leh ram ṭha vah chereu mai lo chu tih thei dang kan nei leh pek lo. Hnain a daih lo bakah sum lamah harsatna kan tawk mek a, kan sawrkar hian a hlawhfate hlawh pawh a pe ṭha theih tawh lo a nih ber hi maw, chu vangin sawrkar kut ringawt nghak loin kei mahni a din ngam a, hma lak hi a va pawimawh tak em. Kan lu chung zawna vanneihna awm hi kan ban mai lo chuan ṭhiante lu chungah a va fuh palh hlauh ang e, sawrkarin min duan sak kher loh hna hi keimahni pawhin kan tuina zawng a nih chuan hma kan la ngam tur a ni.

Tuna kan ram hruaitute hian min hruai reng thei dawn lo, ṭhalaite tho hi nakina lawka ram hruaitu turte kan ni a, hna kan thawh peih loh chuan kam ram hian a chhiatpui dawn a. Hnathawk peih lo hruaitu ṭha an awm ngai lo, tuna mi te hi chu liamin ral rawh se, tuna ṭhalai lehkhathiam leh taimate hi kan pawimawh takzet a ni. Hnathawh min zirtir a, an tu leh fate hnathawhtir duh lo hruaitu neih reng hi a zahthlak, ṭhalaite kaihruai thei mi taima leh lehkhathiam ram tana ke pen ngam kan mamawh e. Kut hnathawhna tur pawhin lehkha hi inzirtir ve tho teh ang u.

Tun aṭanga kum nga a liam leh meuh chuan lehkhathiam hna hmu lo hi a nuai tel kan ramah hian an awm dawn, sawrkarah hna kan hmu vek dawn lo. Company-te chu awm ve bawk mah se, kan zavai thawh tur kan ramah tehlul hian min rawn hlui lovang. Lehkhathiam hna nei lote hi kuthna thawk turin ke i pen ngam ang u. Dergee sang pui pui nei chung si a, Silchar ṭhalaite thar chhuah sa rin ngawt te hi zah nachang hria ila, kan ramah hian sawrkar hna ni lo kuthnathawh post tam tak a ruah lai hian interview ila thawk mawlh mawlh teh ang u. A thlawn leh therhlo hmanga inlak muk tum lovin kan thawk ang a, a rah kan seng tur a ni zawk. Tin, a kristian zawk bawk.

- Ramchhana Hmar, Phuaibuang