Written by
- Dr. Maria Lalrinmawii Asst.Professor
Govt. Mizoram Law College

Covid -19 hripui leh Mizo hmeichhiate

Covid-19 hripui chungchang hi vawi tam tak sawi leh hriat a ni tawh a, Sawrkar leh NGO hmalakna pawh mipuiten kan ngaihven a, sawrkar thu pawh kan awih tlang a, a lawmawm  hle a ni. Amah­erawhchu hetiang dinhmuna kan awm rual hian leh Covid 19 dona atana inkharkhipna (total lockdown) kan hman chhung hian Mizo hmeichhiate dinhmun pawh hi kan ngaihtuah chian a ṭul hle a ni. Tun hnai titi tam takah Mizo hmeichhia­te tlin lohna te, fiamthua ‘Hmei­chhiain Covid-19 an kai tam zawk’ tia lo uanpui tawkte kan la awm a, a pawi hle a ni. Chutihrualin hmei­chhiate pawhin mipate leh aia upate zah thiam hi kan zir nawn fo a ngai reng bawk.

Thlirna tlang dangin han thlir ila, khawvel pumah leh kan ram ngeiah pawh hian Covid-19 hripui dona atana ral hmatawnga ṭang hmasa chu kan nurse leh doctor, medical duty - te an ni a, hmun ṭhenkhatah phei chuan ramri venna thlengin  hmei­chhe thawkchhuak an awm a, hei hian a tak rama Mizo hmeichhiate dinhmun a tilang chiang hlein a hriat. Chuvangin, he inkharkhip (total lockdown) chhunga hmeichhiate dinhmun kan ngaihvenna tur pawimawh zual han sawi lang dawn ila:

 A hmasa berah chuan inkharkhip chhung hian nu raipuar leh nausen pawmte hi kan ngaihven an ngai hle a ni. Nu nau pawm leh nau nei mai turte tan hian tun ang hripui len huna inentir ngai fo hi a zamawm dawn hlein a lang a. Hmeichhia, a bikin raipuar leh nausen pawmte tan hian inenkawlna ṭha, chaw ṭha zawk leh inentir dan awlsam zawk siamsak theih a duhawm hle a ni. Nau nei mai turte tan leh Covid-19 hripui lakah nu leh naute an him ngei theih nan ruahhmanna ṭha zawk neihte leh rilru lam harsatna hial an neih palh pawha puitu tur (helpline) bik neih leh emergency ambulance bik neihte hi thil remchang leh ṭha tak niin a lang.

A pahnihna atan chuan hmeichhe chunga hleilenna (domestic violence) thleng thei lakah inkharkhip chhung hian hmeichhiate hi ven kan ngai hle a ni. Inkharkhipna neih chhung hian hmeichhe ṭhenkhat tan chuan pasalte kut tawrh emaw, chenpui mipate kut tawrh emaw pawh a hluar viau thei a, hmun ṭhenkhatah phei chuan hmeichhe naupang khuaikhem thlengin a thleng thei a ni tih hi kan hriat a ṭha a ni. Rekha Sharma, Chairperson, National Commission for Women, India-in Webinar on Domestic violence during Lockdown: An invincible pandemic? (Dated 9th June 2020)-a a sawi lan dan chuan ‘Hmeichhe khawsak harsa zawk leh lehkhathiam loteah hian domestic violence thleng hi hriat a awlsam a, an sawi chhuak hreh lo zawk a ni. Amaherawhchu, hmeichhe lehkhathiam leh khawsak sang zawkte hi an inzep thei zawk a, an dikna chanvo chu midangte'n an thlir dan tur ngaihtuah avangte'n an sawi chhuak ngam lo ṭhin a ni’ tiin a sawi a. Hetiang dinhmun kan la nih avang hian Sawrkar leh NGO-te'n hmeichhe tan bik chauha an siam Shelter home (Swadhar Greh) te, State Women Commission te, hmeichhia leh naupang enkawltu pawl tam takte bakah State Child welfare Committee te, leh dan chungchang bikah pawh State Legal Services Authority, State Legal Aid Cell, Juvenile Justice Board-te hi an inhawng reng a ni tih kan hriat nawn fo a ṭha hle bawk a ni.

A tawp berah chuan Hon’ble Justice Hima Kohli, Delhi High Court-in a sawi angin Social Justice dik tak thleng tur chuan mipuite hian kan ngaihdan leh kan thlir dan hi kan tihzau ve a ngai a. Covid-19 hripui hian mipa leh hmeichhia a thliar lo a, miin hri a kai palh emaw miin thil a tihsual pawhin mipa leh hmeichhia thliar mai lovin, Dan chungah kan rinna kan nghah ngam a, roreltu leh dan siamtute kuta kan pek a, an thu kan zawm mai hi khua leh tui tha nihna a ni. Covid 19 hripui lakah chauh ni lo hmeichhe chunga hleilenna thleng thei chi hrang hrang lakah Mizo hmeichhiate venhim tlat hi mi tin mawhphurhna a ni a, kan ram neih chhun Mizoram a Social Justice ṭha tak kan neih mek hi Mizote'na kan vawn him reng a ṭul hle a ni.