Written by
S. Lianhrima Hauhnar
Aizawl Venglai

District chungchang hi

Kan ram tana ṭha ber tur pawh ngaihtuah thei lo khawpa lalna duh luat vanga kan political party hruaitu lawkte'n district thar siam an lo tiam thla zen mai hi Mizoram hmakhaw ngaihna an neih lohzia tichiangtu a ni.

Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun ṭhat lohzia hi an hre chiang lo nge, district pakhat din pawhin kaihhnawih (concomitant effect) a ngahzia kan hre lo nge ni kan duh lutukin khua kan hmu lo?

Vawi khat district thar hawn chu kumkhua atan a ni tawh a, a kum tela sum sen belh chhoh zel 'recurring expenditure' ken kawh chhoh reng leh sorkar department hrang hrang 50 vel zingah office dah loh theih loh tam fe a lo ni leh bawk a. Sorkarin a dah mai loh chuan district mipuite 'total bandh' hmabak hmachhawn leh tur a lo ni leh ang a. Doctor pakhat sawn chhuah ringawt pawh khatiang kha kan nih tawh kha.

Saitual leh Khawzawlin district an hmuh chuan anni aia phua inngai thei mai, a ram 'area' zau zawk Hnahthial/ Ratu/ Darlawn tlangdung/ Tlabung area zau em em mai leh hmun dang dang pawh an ngawi reng bik lo thei tih hriat a ṭha.

District thar siam aia pawi­mawh zawk, hlauhawm leh venthawnawm zawk - Chakma foreigners pung chak ta lutuk 'check' tumna tak tak sorkarin a nei lo hi a ngaimawhawm em em a. Hmanniah kan ri hlut a, kan ngawi bo zui leh mai mai a nih chuan district thar chu eng zat pawh neih balh mah ila Mizoram hmakhua hi a eng lo tial tial tho ang. District ai chuan ‘Chakma issue’ hi kan problem lian ber chu a ni reng dawn a ni.

Mizoram sorkar sum din­hmunin a tlin lo. Tuna 'existing district pariat' ah hian district administration hi sum leh paiah kan pachhe em em reng. Department tam takin an office dah an tum pawh sum harsatna avangin an dah hlei thei hlawm lo va. Department office awmsa te pawhin officer leh staff, lirthei, etc. an indaih lo sa reng a. Sorkar sum hian ṭhat lam aiin harsat lam a pan zel a. District changtlung lo lutuk, pachhe tak tam tak ai chuan tuna a awmsa hi tichangtlung zel zawk se la.

Kalkawng te hi ṭha hle se la, a khawi district mah hi a ram a zau lutuk lo. Inkalpawhna kawng ber a chhiat chuan district thar pawh eng ual a ni chuang lo vang. Sorkar sum harsatzia chu zu zawrh phalna pek aṭang hian sum dinhmun ziaawm phah beiseia tih a nih a rinawm bawk. `Zu ṭha' in intir ai chuan in loh a ṭha zawk ang. Dinhmunin a zir loh chuan thil tih awm lo pawh kan ti fo ṭhin si a.

NLUP dawngtu tan chuan a ṭangkai hle ang. Chutih rual chuan kan ramin kawng tam takah a tuar thung. MNF-in SEDP-ah cheng nuai thum zel an la sawi hmuh ta deuh deuh. Kan kawngpuite hi engtikah nge, tute'n nge, entin nge an siam ṭhat ang?

Ruihtheih thilin heti khawpa kan ṭhalaite a eichhiat lai hian 'district jail' kan mamawh belh nge ni, mihring population tlem tein 'demand' kan ngah ta em em mai hi a pawi ngei mai.

District Implementing Demand Committee ka ngenna - Mizoram pum hmakhua thlira, mihring nuai sawm zet chauh, ram zim te, ei leh kan pachhe em em, Pathian ṭih mi, Kristian hlir, eng khua mah inla hrang thei lo te hi ‘divide and rule' rilru kan lo nei a nih pawhin, kan politician-te'n an party hmakhua ngaia thu an lo tiam luk a nih pawhin, kan ram, kan hnam, kan sakhua ngaihtuah a, kan ram pum ṭhatna tur thlir thiam a, district siam tawh mah se la phut tlat lova lo inphahhniam hram hram turin kei, mi naran hian ka ngen tak meuh meuh che u a ni.

- S. Lianhrima Hauhnar, Aizawl Venglai