Written by
H.Laldingliana

2023 MLA ELECTION THLIRLAWKNA

- MNF an sorkar nawn leh dawn em?

- ZPM leh neutral vote

- Pu Hawla leadership nge Pu Sawta leadership?

Inthlan dawn hi chuan zawlnei deuh reuh thupuan leh mumang nei mak deuhte thawm kan hre chamchi ṭhin a. Chutiang hmu ve ngai lo mi tam zawk chuan kan thil hriat leh hmuh dan hrang hrang mimal ngaihdan nen hmehbelin tapchhak zawlah kan sawiho ve laih laih ṭhin. Engle khaw le, election hmain Tlangsamin vawi khat chiah parna hun a nei, hnai tawh tak a ni. Kumthar aṭang chuan campaign boruak pawh a lum chho hle tawh ang. Tun aṭangin lawmluh leh campaign thawm ri ṭan tawh a, party lian pathum, MNF, Congress leh ZPM dinhmun tlangpui lo thlir dawn teh ang.

MNF : Mizoram, UT aṭanga State kan nih hnu, state MLA election hmasa bera sorkarna chelhtu MNF ten vawiinah rorelna an chelh leh mek a. MNF hi 1987-1988, 1998-2008 leh tuna mi 2018-2023, tun kum 4 kal mek nen hian MNF hian kum 16 zet rorelna an chelh tawh a. MNF te hi kan hmabak MLA Election-ah eng enge an thlen chin tur? 2018 ai khan hma an sawn dawn nge an chhe sawt ang? Sorkarna siam nawn turin beiseina kan la neihpui em tih hi tun dinhmuna politics laimu, Zoram mipui chai rawn ber a ni awm e.

Sorkarna chelh nawn tur emaw, tla tur emaw hian tehfung hrang hrang hman a ngai ṭhin. MNF hi an sorkar hnu lawkah hripuiin a tibuai a, hripui leng kara an hmalakna langsar zingah sorkar kalta aia kawngpui siam ṭhat a nih dan te, kan nitin mamawh gas leh buhfai kan hnianghnar dan te, hripui len laia ramri issue lian tak kan nei leh thingtlang mite mamawh ber ni za inhlawhna (MGNREGS) ṭha taka kalpui a nih dan te, heng bak hripui dona kawnga sorkar hmalakna hran hrang kan hmuh hian MNF hi sorkar nawn leh turin kan la beisei em, kan la ring tawk em tih chu mipui duhthlanna ni se.

Tun sorkar kan tehna hmanraw zinga pawimawh tak pakhat chu Covid-19 vanga kan buaina hi. Hripui vangin development works a kal mumal lo hle a, lockdown vangin chhungkaw tam tak chu hnungtawlh zawngin kan awm phah bawk a, sorkar pawh a buai hle tih kan hria. Hei hian MNF sorkar hi mipui rin a hlawh loh phah kan ti em? Election-ah nghawng lian tak a nei angem tih hi zawhna pawimawh tak a ni. Kei chuan Covid vanga sorkar mualpho viauna emaw, party anga an chhiatpui viauna tur emaw ka hmu tam lo hle a, development kal mumal thei lo pawh mipuiin kan hrethiam viau niin alang.

Kum 1987 Pu Laldenga sorkar kha a thawhpuite'n an uire san a, khami hnu khan sorkarna hi tluang takin a kal chho a. Rorelna chang apiang hnenah term hnih zel sorkarna kan pe ṭhin. Eng vanga term hnih zel sorkar nge an nih a, a aia rei emaw, term khat chauh emaw a nih lohna chhan sawi tur hrang hrang a awm thei ang. Vanglaini Editor Pu K. Sapdanga chuan a lehkhabu 'A New iDEA' ah heti hian a ziak a, "Unit hruaitu nihna pawh chelh reng, mahse anmahni party sorkara an huotute chet dan duhkhawp zo tawh lote pawh ṭhahnem tak an tel. Hengho hian an party an chhuansan reng reng lo a, an party chakna tura vote zawn hunah tha an thawh ṭha duh lo, Anmahni pute tihtlak khan, zirtirna peah an inngai a ni," tiin. Hun kal tawh kan thlirletin term 2 na tawpah hetiang hi alo thleng ṭhin. Engatinge hetiang boruak hi term khatnaah a thlen ve si loh, hneh taka an sorkar nawn ziah ṭhin tih zawhna alo piang nghal a, term khatna hi mipuiin an la ning hman tak tak lo, term khatnaah hmasawnna hna tak tak thawh hman a ni lova, mipuiin hun kan pek belh thin.

Term khatnaah opposition party an tho kang hman lo, an tla na hle ṭhin. Tin, term khat sorkarnaah party workers an la lungrual viau ṭhin, an pute laka lawmthusawi nan thapui an la thawh ho thei a, tlak hlau ber an la ni ṭhin. Hengte vang hian term hnih an sorkar ṭhin ni berin alang. Chu dinhmun thleng tur chuan MNF hian chance an nei ṭha kan ti em? Nakum kum tawpah a chhanna kan hmu dawn e.

Congress : 2008 ah MNF kum 10 sorkar thlakin MLA 32 zet neiin hneh takin an sorkar a. An President Pu Hawla chuan "miretheiho hi kan VIP te an ni" tiin NLUP sem vanglai a thleng chho a, 2013 ah pawh hneh taka sorkar nawn lehin MLA 34 an nei leh a. Term 2-na an hmang zo a, 2018 MLA election a lo thleng a, 1998 a an tlak duai duai ang tho kha tawng lehin party ding thar ZPM nen an inbuan tawk hle a nih kha.

Congress hi National party niin central lama zungkaih nei ṭha an ni a, an tlak laiin tlana viau ṭhin mah se, an tho kang leh mai ṭhin. Kan hmuh leh hriat ṭhin chu Congress hi khaw tinah mi leh sa nghet, chhungkaw ngelnghet tak an insiam vek a, an tlachhe thei tak tak lo an ti ṭhin a, a dik thui viau ang.

Kum tam tak party President nia Congress party hneh taka lo kaihruai ṭhin Pu Hawla a chawl a, hruaitu thar Pu Lalsawta an nei a. "Pu Hawla Leadership nge Pu Sawta Leadership ṭha zawk ang" tiin kan inrinsiak luih luih a, a chhanna chu election-ah a lo la lang mai dawn e.

Term kalta Congress sorkar khan MLA ṭha tak tak an ngah hle a, khangho kha Congress sorkar tihmingṭhatute an ni. Sorkar reng theih ni lo va, mawng sawh dawt khawpin an tla a, next election pawh hi rin thiam harsa tak an ni. 2018 an tla kha an tla na hle a, opposition nih pawh an thiam mai lo niin a lang. Opposition party dang an awm ve tih an hre reng siin an muthlu rei hle a, an inrin loh lai takin Serchhip Bye-Election a awm a, an opposition pui an vote pui chiam a, kha khan a tiharh em ni aw a tih theih. A hnu lawkah Tuirial Bye-Election a awm leh a, thapui thawhin an ṭang ta, dinhmun sang takah an invawrh leh thei. VC/LC by-election results-ah party chak tak an nihna an lantir. Hei hian a hmalama kan sawi party ngelnghet an nihna a lantir awm e. Tuna an dinhmun en hian next election-a sorkar meuh tur chuan rin an la harsa deuh em aw tih hi mipui rin dan, titi tlanglawn tak a ni.

ZPM : Party naupang te ang a ngaih theih, 2018 election hmachawn tura party hrang hrang inhlawmkhawmin an din ZPM hi political party an nihna a la rei lo hle a. 2018 election-ah mipui pawl, movement ang a kalin bial tam takah neutral lawm an hlawh a, bial 40 ah bial 8 la thei khawpin mipui thlawpna an hmu. Nakkum election lo awm turah eng dinhmun nge an luah ang tih hi mi tam tak hriat chak leh social media thlenga inhnialna chawkchhuaktu lian tak a ni.

ZPM hi party ṭhangduang tak ni tura mi tam tak beisei an nih laiin an party boruak leh an kal dan ṭhenkhat avang hian mipui rin an pha dawn lo em ni aw a tih theih. A chhan hrang hrang zingah Headquarters, block leh unit hruaitu enin politician leh politician ni lo an inzah nawk a, hei hian party chhungah ngaihdan hrang a piantir nasa niin a hmuh theih.

ZPM a pian aṭanga tun thlengin boruak lian tak siam thei khawp politician zawmtu an la awm lo hi thil mak tak a tling bawk. Party hrang hrang aṭanga fuankhawm, politician senior pui pui an ngah hle a, politician ni lem lo, Pu Duhawma'n "part time-a politics khel" a tih ang kha ZPM hian an ngah hle. Hengho hi party thluakbur, thunei tak tak an ni hlawm a, full time-a politics khelte nen ngaihdan hrang a tam phahin mipui hipkhawm lamah an hnufum phah hle niin a lang. Leadership boruak thlengin nghawng a nei em ni a tih theih.

ZPM hi neutral vote-ah an innghat lian hle a, khaw tam tak, veng tam takah ZPM unit dinhmun zawt ila, mi leh sa sawi tur an neih vak lohna hmunah pawh an candidate ten vote an hmu ṭha thei hle, hei hian ZPM hi neutral vote a innghat a nihzia a lantir awm e.

2018 election-ah "Congress ni lo, MNF ni lo mipui sorkar kan siam dawn" tiin an au a, kha khan neutral support an hmuh phah viau. Hmun ṭhenkhatah rorel lai Congress aia vote hmuh ṭhatna bial an neih phah reng a ni. Neutral tamna Aizawlah pawh beisei phak bak seat an la. Kha dinhmun thleng leh tur emaw, a aia boruak lian zawk nei turin 2018 hnuah engti ang chiahin nge hma an sawn? Neutral rin hlawh zel tur khawpin boruak an nei lian em? VUC, Leader, President, Working President tih bawra sawi neuh neuh awm te hian candidate set leh campaign thlengin nghawng a nei ang em tih hi election hmachhawn tura zawhna pawimawh tak a ni.

Mizoram politics history kan en a, sorkarna siam tawh party te dinhmun kan hriat chu majority siam tur hian hmar lam chauh a tam viau emaw, chhim lam chauha tam viau aiin, state pumah rualkhai taka party len viau a ngai ṭhin. Nikum leh kumin LADC, MACD election-ah chhim lam party dinhmun a lang chiang hle a, hengah hian MLA election hmaa hmasawnna nasa tak an nei thei a nih chuan ZPM tan hian rampum boruak a danglam thei hle ang.

- H.Laldingliana