Written by
B.Sangkhumi
Ex-Director, Higher & Tech Education

Mizoram Higher Technical Selection rules leh Chakma

Govt of India-in Higher Technical Course hrang hrang zirna atana seat reservation a siam aṭanga Mizoram quota-a zir tur thlanah hian a khat tawkin buaina a chhuak ṭhin hi pawi ka ti. Kei hi kum 1993 aṭangin Higher & Tech Edn Directorate-ah Examination Officer leh Joint Director (Tech Education) hmasa ber niin Technical Education bik enkawltu ka ni a. Kum 2002 December 1-ah Director, Higher & Tech. Edn. aṭanga MPSC ka zawm thleng (kum 10 chhung) chu i/c Tech Edn niin Tech Selection-ah Controller of Examinations-in ka awm a ni. Higher Technical Selection Rules 1999 (Draft) hi hemi chhunga kan buatsaih a ni. Kumin 2017-a Higher Technical candidate selection a buaina awm leh hian rilru a khawih hle a, he Dan kan buatsaih laia fiah thei ang ber nia kan hriata kan dah kha a lo fiah tawk ta lo deuh a ni ang e. Chuvangin, thil kalphung leh a ṭobul ka hriat ang te ka han ziak ve ta a ni.

Govt of India hian Higher Technical Course hrang hrang promote na atan State/ UT hetiang zirna nei lo/ anmahni mamawh tawk nei lote hnenah Institution hrang hranga seat reservation awm chu kum tinin a sem ṭhin. India Constitution article 16(4) leh 16, article 29(2) leh article 46-ah te SC leh ST te zirna leh eizawnna tur humhalhna siam a nih bakah kum 1954-ah Ministry of Education chuan India rama Educational Institutions awmna hmun 20 per cent chu SCs and STs te tan reserve nise a lo ti a.

Mandal Commission 1979 chuan SC leh ST te tan bakah OBC tan 27 % seat reservation a recommend chu kum 1989-ah Prime Minister V.P.Singh an a pawm avangin kum 1990 aṭangin Higher Educational Institutions ah (private/ unaided telin) SC tan 15 %, ST tan 7.5% leh OBC tan 27 % seat reservation siam a ni ta a. Supreme Court chuan kum 1992-ah reservation hi 50 % aia tihsan loh turin a rel thung a ni. Kum 2005 ah SC / ST/ OBC leh Minority Communities te tana seat reservation siam avang hian India Constitution pawh siam ṭhat a ni (the 93rd Indian Constitutional Amendment).

Mizoram tan Higher Technical seat pek a nih ṭantirh lamah chuan a Department neituten seat allotment pe in an zir zawhah kum 5 tal Department-ah an thawk tur a ni tiin bond an sign tir ṭhin. Mizoram sawrkarin kum 1993 ah The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules 1993 a siam ta a. Higher & Technical Edn Department hnuai-ah Selection Board dinin hetiang course zir tur nei Head of Dept ṭheuh hi Selection Board member atan dah an ni.

Higher Technical Selection Rules 1993-ah hian Class X (Eng, Maths & Science) marks aṭangin 20 % leh Class XII/ PUC(Sc) (Eng, Bio & Chem for Med, Agri, Horti, Fish. AH & Vety etc) Class XII/ PUC(Sc) (Eng, Maths & Physics for Engr Courses) marks aṭanga 80% lak a ni a, personal interview hian mark 10 a pu a ni. Selection-ah hian Class XII (Sc) mark hi a pawimawh em avangin nu leh pa hausa leh awmthei deuh leh officer fate chuan India ram hmun hrang hrangah Class XII (Sc) a mark hmuh san theihna an pan sung sung a. A bikin Tamilnadu Board khu an thilphal deuh avangin Mizo zirlai pantu an ṭhahnem thei hle. Mizoram aṭanga Matric 3rd Div a passed te pawhin Tamilnadu Board aṭangin Class XII (Sc) ah 80% leh a aia sang te an hmuh tlat avangin MBBS, BDS etc seat an chang ta ṭhin a ni.

Kum 1993 Selection Rules hmang hi chuan Zokhaw lam zirlai phailam pan ve thei lo leh Mizoram Board aṭanga Class XII (Sc) zirchhuakte tan a bikin medical seat chan chu beisei ngam a harsa ta hle mai. Hei hian rilru a khawih a, chuvangin written exam hmanga candidate thlan hi tihmakmawh niin a lang ta. Tichuan, Madras, Coimbatore, Delhi, Calcutta leh Shillong aṭangin an State ṭheuhte Technical Selection Rules la khawmin heng Rules hrang hrang aṭang leh kan hmanlai Rules 1993 aṭangin Mizoram Board hnuaia HSSLC Syllabus milin written exam nei turin Draft Rules kan buatsaih ta a. Hei hi “The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses 1997 (Draft) tiin Directorate aṭangin Department-ah submit a ni a, (Objective Type kan la phak lo deuha hriain Essay Type a duan a ni).

Written exam neih rawtna hian welcome a hlawh loh em avangin official aṭanga nawrna chuan kum khat hnuah pawh a engmah kori a tu thei ta si lo a, rilru-in arbo a zawng ta. Kei hi Shillong-ah College ka kal laiin MZP Shillong Branch-ah Finance Secretary/ Treasurer ni reng ṭhin ka ni a. MZP Joint Hqrs, Shillong a din a nih khan General Secretary ka ni. He ka nihna hi December 21, 1971 a pasal ka neih aṭangin ka chawlhsan chauh a ni. Technical Selection Rules a written exam neih hi MZP duh dan tur dik tak nia ka hriat avangin hetih laia MZP Gen. Hqrs a hruaitute chu Draft Rules sawrkara kan thehluh chu min nawr pui turin ka pun ta a. MZP hruaitute hi mark base a selection kan neih ṭhin lai aṭang tawha technical seat neihte Mizoram leilung fa dik takte tana humhalh tlat tura ka thawhpui pangngai te an ni. Hetih rual hian Higher & Tech Edn Secretary-ah Pi L.Tochhawng IAS a lo awm thar hlauh a, ani hi MZP hruaitute nen hmu-in kan sawipui ta a. Tichuan, “The Mizoram Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules 1999 chu The Mizoram Gazette Notification No. C. 11011 / I / 93 - EDC the 2nd June 1999-ah tihchhuah a ni ta a, hemi hmang hian kum 1999 aṭangin written selection exam neih a ni ta a ni.

Govt. of India chuan kum tinin State hrang hrang leh UT te bakah Ministry of External Affairs (Education) leh (Welfare), Central Tibetan Schools Administration (CTSA), Indian Council for Child Welfare (ICCW) etc te hnenah Technical Course zirna seat a pe bawk ṭhin. Chuvangin, State/ UT etc ten anmahni quota a zir tur Selection an siamnaah Govt of India-in Dan hran duan bik a nei lo a, Nominating Agency chuan anmahni sawrkar nen selection an siam tur a ni tih a ni. Chuvangin, “The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules hmanga Selection Board-in Selection leh allotment of seats a siam chu pawm zel a ni.

Higher Tech Selection Rules 1993 ah khan mark aṭanga candidate thlan nimahsela seat allotment chu Category I, II leh III ah ṭhen a ni a. Category I chu ‘children of local permanent residents of Mizoram State’ tia dah a ni a, Category I chu Mizo rama cheng dik takte tihna a ni. Kum 1997 ah written exam nei tura Draft Rules kan siamah khan Category I - children of local permanent residents of Mizoram State tih awm sa hnuaiah explanation hetiang hian siam a ni. The term ‘Local permanent Residents’ means those who are indigenous people of the State of Mizoram and have been residing permanently in the State, tiin. Hei hi Category I-a awmte chu Mizoram khua leh tui dik tak, Mizoram bak ka ram tih tur nei lo (State danga pem phar pem phar lo), Mizoram chhunga mi cheng nghet tak te an nih thu sawi fiahna a ni. Hetih hun laia kan tum ber chu Mizorama awm ve ‘Vai’, kan chanvo min chuhpui tumtute laka inven him a ni. Chakma-te hi chu ‘The Citizenship Act 1955 hmangin dt 26.1.1950 hmalama Mizorama piang/ awm tawh leh awm tharte fel taka thliar hranga an chungchang hi Dan hmanga rel fel mai chi niin alang.

Written exam hmanga selection neih a nih chinah chuan zokhaw lam aṭanga zirlai MBBS, BDS etc atana tling an awm ta nual mai a. A ṭhen chu chhungkaw harsatna avanga kal thei ta lo te, ṭhenkhat chu an nu leh pate lawm em em mai, mah se ṭanpuitu tur zawnga vak ta ruai pawh an bo lo. Mizoram Board hnuaia HSSLC syllabus chu selection exam-ah hman a nih avangin Mizoramah HSSLC School te an ṭhang duang ta hle mai a ni. Mizoram sum ram pawna luang ral ṭhin kha Mizoram chhungah a luang kual ta a, hei hi khawtlangin a ṭhan phah bakah Kohran pawhin a hlawkpui ngeiin a rinawm.

Govt of India-in Higher Technical Course hrang hrang zirna state quota atan a pek te hi direct a luh har tak an nih avangin an hlu em em a ni. State chhunga cheng mipuite tih changkanna atana an mamawh anga pek a nih avangin state chhunga chenga neitu dik takte chu a hmangtu tur dik tak an nih avangin an chanvo hi midang/ pawn lam miin an chuh pui a thiang tur a ni lovang. Hei hi seat reservation leh quota system-in a tum dik tak pawh niin alang.

Hetiang zir tur thlanna Dan (Rules) ṭha tak nei chunga kan buai leh ṭhinna bul hi Dan kan neihte kan hriat chian tawk loh leh kan zawm ṭhat ngam loh vang ni berin a lang. Dan hi zir ngun ila, in hrilhfiah ngun bawk ila selection siam dawn hian dilna (application) thehluh te chu a mawhphurtuten ngun taka check-in diltute chu an awmna tur Category dik takah dah ṭheuhin, seat allotment pawh Dan ang thlapin Category I, II leh III te hnenah pek ṭhin nisela, tichuan tuna kan buai ṭhinna hi chu kan pumpelh ngei ang. Kan inhungna sadai hi ṭhiat lovin, kan zavaia him tlanna atan kan Dan neih hmang hian huai taka kal thiam a va pawimawh em!

- B.Sangkhumi, Ex-Director, Higher & Tech Education