Kan ram hi mi dangin luah ta se

Tute fiamthu-in emaw, Japan pa-in Burma pa hnenah, 'In ram hi keinin luah zawk ila, kum nga chhungin tuna kan ram anga changkangah hian kan siam ang' a ti a, Burma pa chuan, 'Keini pawhin in ram khi luah ila, kum hnih khatah tuna kan ram angah hian kan chhuah hman ang' a ti e, an tih kha ka ngaihtuah fo ṭhin.

Burma ram chu kum 50 chhung, sipai rorelna hnuaiah, awmphung nei hauh lo khawpa an awm avangin an retheiin an hnufual a, mipui thiam loh a awmin a lang lo. Kan hriat angin sorkar pangngai deuh an nei ṭan dawnin a lang a, rei vak lovah hian an leilung hausakna avang ngawt pawh khian, ram dangte thiamna an chhawr thiam phei chuan, hma an sawn chak hle ang tih a rinawm. A leilung a ngai, a mipuite a ngai, hruaitu inthlâk avangin chu hun lo thleng tur chu khawvelin a thlir mek a ni.

Kum 1978-ah khan China hruaitu langsar, Deng Xiaoping-a khan kum 1960-2000 chhunga khawvela ram hmasawn chak ber an tih, Singapore a tlawh a, an hmasawn chhoh dan khan a hneh hle ni tur a ni, kum 500 chhung, inkharkhip angreng taka awm ṭhin, China chuan a hawiher a thlak ve ta hial a. Singapore-in ram dang nena insumdawn tawnna leh ram chhung inrelbawlna an kal kawptir thiamzia a hmuhin Deng Xiaoping-a chuan, ‘China ramah Singapore ang hlir sangkhat siam’ a duh nghal rup mai a, China sorkar mi pawimawh ber berin Singapore hi an tlawh ta tlut tlut mai niin an sawi. A hmaa ram rethei, thiltihtheihna nei lo, Third World Singapore an tih ṭhin chu GDP-ah America aia hausa a lo ni ta daih a, hruaitu ṭha hnathawh avanga thil awm dan danglam nasat theihzia hi mak tak a ni.

He ram, kan kawmchhak lawka awm hi kan sawi fo a, mi nuai 50 emaw chauh an awm a, tun hmaa an dinhmun chhiatzia leh an retheihzia, tuisik thianghlim takngial pawh ram dang aṭanga lâk luh ngai an nih thute an sawi ṭhin. Heti taka hma a sawn chak chhan an sawi awm chhun chu leilung hausakna leh malsawmna dang ni lovin, an hruaitu, Lee Kuan Yew a ni ringawt mai. Cambridge-a zir chhuak, Lee-a hi kum 1959 khan kum 35 mi chauh a nih laiin PM-ah an thlang a, sawisel bo ni bik lo mah se, a kutchhuak leh a sulhnu avangin khawvela hruaitu ropui berte zingah hmaih theih a ni lo. A tum a ruh a, a rilru a sang a, a fing a, a thawkrim a, a huaisen a, a chak bawk.

Mizoram hi kan ram a ni a, ram dang kan nei lo. Chutiang bawkin Mizoram hian neitu dang a nei hek lo. Chuti a nih chuan neitu rilru pu-in kan enkawl em, kan ram hi ṭawng thei ta se, kan enkawl chhoh danah hian a lungawi ang em, tihte hi ngaihtuah tham a ni. Kan ram ni mah se, a siamtu kan ni lo a, Pathian siam, kan enkawl tura kan kuta awm a ni. A siamtu hian kan enkawl dan hi lungawithlak a ti ang em?

Mizo-te hian Pathian hnam thlan leh mak taka a zawn chhuah, a en bik ni hialin kan insawi ṭhin a, pawm a nuam ngawt mai. Chuti chu a mi thlante hi a thlante anga kan awm chu a ngai dawn si tihna a ni ang. Ram chu Lalpa ta a nih si chuan, he ram kan enkawl danah hian a neitu hi a lungawi loh chuan, a khawnvar dahna hi a sawn tak tak ang a, rah chhuah tur hnam hnêna a pek hun a thleng thei mai ang tihte hi a hlauhthawnawm kan ti em? Nge, heti bek bek hian a la lungawithlak tâwk viau-ah kan ngai a, a hun a tihah chuan min la tihmasawn duak ang chu, kan ti mai dawn?

- RK Lianzuala