Written by
- MSACS TI Division
Drugs Overdose leh Nalaxone
Vawiin June ni 26 hi 'Khawvela Drugs Do Ni' kan tih mai (International Day Against Drugs Abuse and Illicit Trafficking) a ni a. Chumi denchhen chuan Drugs overdose chungchang hi hriat a pawimawh hle a. Tunlai Covid-19 avanga lockdown boruak karah pawh nat lâwkna nei si lo, nunna chân phah tam ber chu drugs-a inchiu ṭhinte an nih a rinawm a, hriat theih chinah drug related death hi 20 dawn chu a awm tawh a ni. Mizorama inchiu nana drugs an hman ber heroin leh thil dang hi Opioid chhungkaw zinga mi a ni a. Opioid drugs lam kaihhnawih overdose damdawi (opioid hnathawh thahna) 'Nalaxone' hi inah kawl theih a pawimawh hle a ni. Damdawi dawr ṭhenkhatah leh Hospital canteen velah lei tur a awm.
Mizoramah hian ruihtheihthila inchiu ṭhin (Injecting Drugs User) tunah hian mi singkhat bawr vel awm anga chhut a ni a. Mahse heng zingah hian ti-regular lem lo te, jail tang te, rehabilitation centre-a awm te pawh an awm nual a. Chutihrualin chhiar tel loh, la inthupte pawh an awm tho mai. Chuvangin Mizoramah hian drugs hmanga inchiu ṭhin an tam em avangin drugs overdose avanga thihna pawh tam tak a lo thleng tawh ṭhin a, a la thleng zel dawn a nih hmel bawk. Overdose avang hian an thi ngei ngei lova, chhan theih an nih avangin chhungkua zingah emaw ṭhiante zingah drugs-a inchiu ṭhin (IDU) nei tan chuan an nunna chhan theih dan hriat a pawimawh hle a ni.
Drugs zingah a bikin No.4 (Heroin) hi thihpui tam a nih avangin thlur deuh bik ila. Heroin chu opioid drugs a ni a, thluak leh nervous system-ah hnathawkin thâwk a timuang ṭhin a, chuvangin an dose aia tam an tih chuan thawk lama harsatna an lo nei a, an mamawh ang zat oxygen an taksain a dawn loh avangin thihna a thleng hma hle a ni. Opioid overdose-a an awm chuan an zawi a, an thaw a muang tial tial a, nikhawhreloa an awm hnuah an taksain thawk nachang a hre lo a, an blood circulation pawh a muang vek ṭhin. Medical condition a nih avangin damdawi hmanga treat a ngai ta ṭhin a ni. Vanneihthlak taka mahnia rawn harhchhuak leh pawh an awm tho rualin thihna chance a sang hle.
Opioid overdose tana damdawi chu Nalaxone a ni. Injection leh hnara spray chi a awm a, mahse Mizoramah chuan injection chiah kan la nei thung. Nalaxone hi opioid drugs (herion) hnathawh a do let thei a, thâwk a rawn tipangngai a ni ber mai. Hman thiam loh tur a awm lova, IV leh IM-ah a chiu theih ve ve a, vein-ah kher chiu a ngai lova, ban bulah emaw a remchang laiah chiu mai tur a ni. A chhan chu opioid overdose-a an awm tawh chuan nikhawhreloin an awm a, an nunnain a kiansan ṭep tihna a ni a, hmanhmawh a ngaih em avangin vein lo zawn kha hun a duh rei mai mai a, blood circulation a muan bawk avangin awmzia a nei tam chuang lo a, mahse vein-ah pawh chiu lut ila a pawi chuang lo. Minute 1 hnuah pawh an thawk danin ziaawm lam a pan loh chuan chiu nawn leh mai tur a ni. Nalaxone hi a him em em a, a overdose theih lova, a addict theih loh bawk avangin drugs hmanga inchiu ṭhin nei chhungkuaah chuan thih leh dam kar a nih avangin kawl a pawimawh em em a ni.
Drugs Overdose lo thlen chhan hi chi hrang hrang a awm thei a. An taksain a zawh tawk aia tam drugs an tih (an taksaa an lakluh)-in a thleng thei a. Drugs chi khat aia tam an tihpawlhin a thleng thei bawk a. An tih loh vang vang hnua an tih leh thut hian an dose a lo tlak hniam tawh avangin a thleng mai thei bawk a ni. Hetianga nikhawhreloa mi an awm chuan an nunna an bula awm leh a hmutute kutah a awm tih hriat tur a ni a, kal bosan loh tur a ni. An overdose chuan an thaw a muang a, an zawi a, nikhawhreloin an awm vat ṭhin. An mit naute a te (pinpoint) em em ṭhin.
1. Medical treatment a rang thei ang bera lak a ṭha ber a, an awm remchan loh chuan a hre deuh tur koh vat tur a ni. Heroin overdose bikah chuan Nalaxone injection (Drop in Centre hnaiah leh Hospital-ah kawl tura ngaih a ni) lak vat hian Opioid drugs hnathawh a tihniam nghal thei a ni.
2. Zîm tuau tuau loh tur a ni a. Boruak thianghlim an mamawh avangin a buaipuitu bikte lo chuan lo hnaih ve kher loh tur. Tukverh hawn leh fan a awm chuan chhemtir nghal tur a ni.
3. An thaw a ṭha em tih en a pawimawh hle a. An hnar kaw bulah kut emaw dahin an thawk zat en tur a ni. 15 seconds chhungin eng zat nge an thawk tih en tur a ni a. Chumi chu vawi 4-a puntirin minute 1-a an thawk zat a hriat mai a ni. Minute 1 chhung en hian hun a duh avangin 15 sec en mai hi a awlsam zawk a ni (vawi 3 aia tlem 15 sec chhunga an thawk chuan ngaih pawimawh hle tur). An thaw hi minute 1-ah vawi 12 aia a hniam chuan an thawk dan ngaihchan reng tur a ni a. A tlakhniam zel chuan an awma nem leh an kaa ham (CPR) kan thiam chuan tihtur a ni.
4. An thawk ṭhat theihnan an kaah kuhva emaw thil hmuam an neih chuan kawm chhuah tur a ni a. An thawmhnaw inbel phelhthawl tur a ni, a bikin kawnghren, pheikhawk leh sana te phelhsak tur a ni.
5. Recovery Position: A awlsam zawngin sawi ta ila. Saisir zawnga muttir tur a ni a, an lu ngil (thle lo) taka a awm theih nan an kut lukhamtir tur a ni. Lukham a awm chuan khamtir a pawi lo. Saisir zawnga an mut reng theih nan an delh loh lam an khup hmalama tihthlep tur a ni. Saisir zawnga an mut hian an thawkna dáwt a inhawng ṭha a, an thaw a pangngai leh thei a ni.
6. An dinhmun chîk reng tur a ni a. An hminga koh reng paha an dinhmunin ziaawm lam a pan leh pan loh endik reng tur a ni.
7. Stimulation: Nikhawhrelova an awm chuan an kut zungṭanga sih emaw an tinah pen/lighter (thil sakhat) hmeh chilh tur a ni, hetianga tih hi a na hle a, mahse a hnuah thil pawi a thlen lo ber. Inben vak vak te, awma innem chiam chiamte hian pawi nasa zawk a hnuah a thlen thei.
Overdose management strategy pakhat SCARE ME:
S - Stimulation
C - Call for Help
A - Air way checking
R - Recovery Position
E - Evaluation
M - Medical treatment
E - Evaluation (repeatedly)
Tih loh tur :
1. Mawza uih inhnim tir loh tur.
2. Chi tuia inchiu loh tur.
3. Intihharh tum avanga kut inthlak vak vak loh tur.
4. Tlanchhiatsan loh tur.
5. Slipper insehtir loh tur (Zu avanga chiri an nih a, an lei an seh dawn a nih chuan thil thianghlim sehtir tur a ni).