Mipuite hi kan dik tawk lo em ni?
Kan hriat ṭheuh angin Mizoram hi Kristian ram kan ni a; kan ram rorelna hi politics hmanga kan thlak hnu hian rinawmna leh dikna kawngah te hian Kristian kan nih hmaa Lalte rorelna kha kan pha lo em ni tih theih turin vawiin Mizoram khawvela kan ram rorelna hian lung a ti awi lo a. A ngaihna hria leh a veitu tan chuan kan ram dinhmun hi ngun taka ngaihtuah siam ṭhat hi kan bat a ni. Kristian kan nihna zawn aṭang pawha kan mawhphurhna lian tak chu kan ram leh hnam sorkar rorelna fel fai lo siam ṭhat hi a ni tih Bible-ah chiang takin kan hmu.
Thuthlung Hlui leh ram rorelna
Thuthlung Hlui-ah hian Roreltute chanchin kan hmu a; mi sawm pahnihin (12) ro an rel dan chanchin kan hmu. Roreltute bu hi Deuteronomistic History an ti a, chumi awmzia chu an chanchin kal tawh chhui kir a, inen fiaha sima Pathian hnena kir leh a ni.
Roreltute chanchin aṭanga kan hmuh chiang tak chu - Israel mipuite khan Pathian thu an awih loha pathian dangte an biak kha chuan hnam dang awpbehna hnuaiah an awm a, an sualte an sim erawh chuan Pathianin hruaitu ṭha, roreltu ṭha pein a chhanchhuak leh ṭhin tih kan hmu a. Chumi awmzia chu, an phu tawk hruaitu zel kha Israel te hian a nei a, ram leh hnam rorelnaah Pathian hi a inrawlhin a thu ber a ni tih chiang takin kan hmu thei.
Deuteronomy theology – 'Pathian thu an awih chuan hamṭhatna an hmu ang a, an awih loh erawh chuan chhiatna an tawk ang’ tih kha Roreltute buah hian chiang takin kan hmu a. Chu chu vawiin kan Mizoram dinhmun pawh hi a ni mek niin a lang.
Lalte bu leh ram rorelna
Thuthlung Hluia Lalte bu I & II na aṭang pawh hian a chunga kan sawi ang tho khian Pathianin Israel fate chu hnamdang pathian be lo tur te, amah Jehova chauh chu be turin thu a pe a, chutianga an awm chuan malsawmna an dawn tur thu leh thu an awih loh erawh chuan hremna an tawh tur thu hriattir an ni tih chiang takin kan hmu.
Lalte bu ziah hun laia an khawvelah hian Sakhaw lam thilah inkaihhruaina a fel tawk lo hle a, milem an be nasain Pathian thu pek kha an awih zo lo a. Chutianga mipuite sualna avang chuan lal ṭha pawh an nei lo a, an chhehvel hnam dangte khan an hneh fo a, a tawpah phei chuan Babulon salah an awm tih kan hmu. Heta ṭanga lo lang chiang tak pakhat chu, mipuite khan an phu tawk zel ram roreltu leh lal an nei tih chiang takin kan hmu thei awm e.
Zawlneite leh ram rorelna
Kan Bible Thuthlung Hluiah bawk hian Zawlneite khan ram rorelna leh sakhaw nun diklohna khan an veiin Israel mipuite an vaukhanin Pathian hremna an tawh tur thu sawi leh hrilh kha an rawngbawlna langsar ber a ni a. Zawlnei Isaia te khan Israel te sualzia a hmuh khan, temple-a inthawina leh an serh lang sang tihte kha tling zoin a hre lo a. An hmui chauha Pathian chawimawi, an thinlunga hlat si khan a hmu a. Chuvang chuan an chungah Pathian chu a lungawi loin a thinrim niin a hmu a, Pathianin a phut chu thianghlim taka awma sual kalsana thil dik tak tih te kha a ni a (Isaia 1:16).
Zawlnei ṭah belh an tih mai Jeremia pawh khan Israel te sualna kha a dem em em a, zawlnei dangte aiin a vei zawk a. Hleih nei taka rorelna te, rilru lam sualna leh eirukna te a demin, siam ṭhat duhin a vei em em tih kan hmu. Zawlnei Amosa pawh khan felna te, dikna leh thianghlimna te mipuite a zirtir uar ber a ni a, mi hausain mi rethei an rahbehna te kha a ṭhat lohzia a zirtir nasa a nih kha. Zawlnei Mika hun lai pawhin mi hausa te khan nawmchen an uar avangin sum leh pai hman dik lohna a hluar hle a, mi hausate chuan mi rethei te chu dik lo takin an pawng nek a, an thla a muang lo hle tih kan hmu.
Mizo Kristiante leh Mizoram
Ram hruaitute chauh kan dem lai hian, keini mipuite pawh hi kan dik bik lo tih hi chiang takin kan hre thei a. Kan phutawk roreltu hi Pathianin min pe tih hi huaisen takin kan sawi thei awm e. Kristian ram ni si a heti em ema kan ram sorkar rorelna dik tawk lo leh hmasawnna awm lo kan nihna chhante hi mipuite hian kan zir tawk loh vang a ni.
Ram leh hnam sorkar aiin party sorkar kan ruihchilh a, kan hlawkna leh hamthatna kan dawnna tur thilah chuan thil dik lo pawh kan hmu dik lui a. Chutiang tur chuan dan lekkawhtute pawh thil dik aiin thil dik tawk lo, sum leh pai hmanga kan hlawkna tur thila mi ṭanpui theitu tur hruaitu kan thlang chhuak niin a lang. Kristian kan nihna anga Pathian duh dan zawma dik taka nun tum ila chuan, a thusawi kan awih loh leh kan nuihzat hluah hluah Chief Minister hi kan neih reng a rinawm lo. Kan duh duha kan thunun theih, diklohna leh sum leh paia hlawknaa kan thurualpui theih tur hruaitu hi kan thlang chhuak niin a lang.
Mipuite hian dikna leh rinawmna te duh tlat ila, sualna leh eirukna te hi haw tlat ila chuan tuna kan ram hruaitu tam tak hi chu kan ram rorelna sang ber Assembly House-ah hian an ṭhu tawh ngai lo ang. Chuvangin, kan ram ṭhenawm, Kristian ni ve lo te pawhin hruaitu ṭha leh dik an neih theih reng laia keini Kristian zawkin hruaitu ṭha kan nei ve thei lo hi keimahni dik loh a ni tih hriain i inen fiah mawlh ang u.
Beisei a la awm e
Hetianga mipuite lam in enfiahna tur kan sawi mek lai leh kan dik tawk lohna avanga hruaitu tha kan la nei thei lo tih kan sawi lai hian, ram leh hnam hmangaih tak tak, siam that duha ram vei em em tu mi tam tak kan awm tawh a. Kohhran leh kan sakhaw puithiam te pawhin kan ram hi an vei em em tih hi hmuh hmaih rual a ni lo.
Social media lamah te pawh ram leh hnam vei ṭhalai, nu leh pa leh chanchinbu mi huaisen tak tak te kan hmu a. Chung mite ngaihdan leh duhdan, an hmalakna te pawh thlawp tlat hi mi tam tak kan awm tih a lang a, a thlamuanthlak hle. Kan ram hi a la chhe vek lo a, Pathian ṭih tlat mi pawh mi tam tak kan la awm a. kan ram hruaitute zingah pawh hian chutiang chu mi tam tak kan la awm bawk. Chuvangin mipuite hian Pathian tihna tak tak nen kan ram leh hnam hruaitu tur te hi thlangchhuak tawh teh ang u.
Hetiang renga kan kal chuan kan la boral tak tak ang tih hi a hlauhawm a, Kristian kan nihna anga kan mawhphurhna pawh ram hruaitu ṭha leh dik neih hi a ni tih a tak ngeia kan lan chhuah tir hi a hun tawh takzet a ni. Mipuite hi kan dik hmasak phawt chuan kan ram rorelna hi chu a dik nghal dawn a ni tih hi kan hre reng tur a ni.
- Rinfela Zadeng