Aia upa zahthiamna tidaltu Social Media
Mizo hnam tihmingṭha ṭhintu, Pí-púte ro thil hlu em em mai pakhat chu ‘aia upate zahthiam’ hi a ni. Mahse, tunah zet chuan a dal tial tial a ni tih hai rual a ni lo. A chhan tam tak sawi tur zinga langsàr tak pakhat chu, khawvel thiamna ṭhang zêlin a ken tel, ṭhalaite inkawm hlimna ber Facebook leh WhatsApp tih vêl hi a ni chiang mai!
Smart em em vang leh hna zahawm tak thawh vang pawh ni chuang lo a, mahni thawhchhuah ni miah lo, smart phone hùm zak lo, internet-pack thunna man pawh thawk chhuak zo lo, chàwmhlàwm ṭhalai rual, a... zirlai school uniform la ha ngei ngei pawh an bãng ta lo hi duh aia tam nei hnam kan ni àwm e. Aia upate an ni tih an hriat rengte pawn status leh thil an han post a, an comment dàn aṭang hian aia upate zahna an tlâkchham tawhzia hi hai rual lohin ni tin chhiar sèn loh hmuh tur a awm ta! Hei hi Mizo zemawi kan tih kha a la ni reng ang em? A chhànna tawi fel tak chu, ‘A teuuuh lo mai!’ tih të mai hi a ni. Eng ang pawn hrilh tum mah la, zawm chu sawi loh, zah nachang pawh an hre lo a, bárah pawh an khawn tawh hek lo!
‘Vawiin chu Seminar-ah paper ka present a...’ tiin tu emaw, mi zahawm leh mí chung en pawn Facebook-ah emaw thu lo post ta se; ‘Thiam an ti tak tak chuang lo ang che/ I thusawi kha engah mah an ngai àwm chuang lo e a/ I hmelchhiat i show duh mai mai a nih chu/ in la celeb post a nih mai chu a/ kei chuan ka ngaisang ve chuang lo che, nang zu hehpa...’ ti vela comment duh, naupang tê tê an kat nuk ta mai hian ka lái hi an tina ve ngawih ngawih ṭhin. Hei hi entirna mai chauh a ni. An mi hriat chian em em pawh ni se, an aia upa hnenah hetiang thu hi, khawi hmunah pawh ni se, khawi aṭang pawn, Mizo inti a nih ngat chuan a chhâk chhuak ngam turah ka ngai lo! Heng mi, 24x7 online peihho te hi em ni Mizo tihmingṭhatute chu ni ang - chàwmhlàwm lehnghalte hi - a teeeuh chuang lo!
Inti facebook hmang senior ve tak, likers leh friend list ngah vanga lo intithei ve ringawt, thiam thil dang nei chuang miah si lo, mahni zirlaia fail tlut tlut si; mahni Mizopui, aia upate lehnghal thil upload/ post, ràl aṭanga zahna nei map loa comment leave ṭhinho hian an mãwlzia an pho lang mai a ni tih lo inhre mawlh teh se!
‘Ani chu ka ṭhian ṭha alawm, kan innél a, kan infiam na ṭhin alawm...’ tih ringawt hi a ni lo. Hmaichhana i ‘Ù’ ngam kha, engah nge ràlah i bàwl ngam tâk mai? Chu pawh mi dang (a friend list) chhiar/ hmuh theih turah lehnghal. An ṭhian dangte’n i comment kha an lo hmu ve vek thei a; amah i tihmualpho tluk zetin i màwlzia i pholang a ni. Mi thil i comment dànah i nihna a lang tih hre rawh. Group-a ṭhianzaho tlem të-ah te hi chuan ka la hrethiam; mahse, aia rual ú-te bia kan ni tih inhre reng chungin kan zah thiam reng turah ka ngai bur. Chutiang mi ni lo chu ‘hnam zahawmna phatsantu/ hnam rohlu tibawrhbángtu’-ah kei chuan ka ngai!
Hmanah chuan, han ti ve khanglang ila, mobile phone rawn luh hma, landline chauh kan hman hun lai kha a ngaihawm ṭhin ngawt mai. Kan aia kum khat leka ú emaw, kan aia páwl sáng emaw te pawh kha kan 'Ú' vek ṭhin a nih kha. Kum khat chhuak, a thlà leka upa pawh kan 'Ú' tho ṭhin. Kan zah em em a; school-ah pawh kan ú-te class room zawnah kan kal ngam ngai lo! Tunah erawh, BSNL sim card chu sawi loh, Airtel post paid book hunlai pawha la piang lo; Vodafone leh Aircel tih vêl rawn chhuah hnu-a high school rap ve hman ṭâwk, mobile phone rawn hüm ṭan ve êk êk-ten aia ú ka báwl e, an han ti a, inchhirna leh zahna chang lah an la hre lo zui hi chu... Primary school-a ‘aia upate zahthiamin, an hnial ngai lo aia ú te, Pí-púte ro thil hlu a ni...’ tih hla zir ve hman lo an nih loh vëk chuan Mizo hnam hi a inlinglet zo ta-ah ka ngai!
Tin, naupang school báng leh an bus chuang mawlh mai hi ka veina a rei ta hle mai. Aia upa emaw tar leh hmeichhe chak lo zâwk ṭhutna ken nachang hre lo tam ber chu zirlai uniform hà an ni duh fo! Saw lai, chhim lam school ṭha deuha an sawi bus chuang hãwte saw... bus chhunga an mizia, an bengchhenzia leh aia ú-te zah eihna an neih ngai lohna sawn an sikul result ṭha a hliah vek ṭhinin ka hria. School dang pawh an tam ang. Zirtirtute hian an zirlai (text book)-a chuang chauh an zirtir ṭhin em ni ang aw... tih mai tur an ni. Mizo tlawmngaihna nun hi, ni tina an nunpui, an nun timawitu, an zirlaia bet tlat pakhat a ni tih hre lo vai zirtirtu an ngah lutuk vang ni maw!
Ngai teh, he’ng kan nau, kan fate hian, nakinah fate an la nei ve chék ang a; Mizo an la inti ve reng àwm si. Kan hnam rohlu, ‘aia upate zahthiamna’ hi engtin tak chhawm nung zêl ang maw? Aia ú-te zahthiam nachang hre lo, bàwl phawn ching, zahna chang pawh la hre chuang miah lo ho hian, nakinah an fate’n Mizo rohlu hi an rawn chhawm nun zêl inbeisei suh se.
Hawh u, vawiina nu leh pate leh sikul lama zirtirtute pawh hian, kan fate leh kan zirlaite hnenah hian, tun aia ṭhahnemngai leh uar zawkin, Pí-púte ro thil hlu, kan màwina ni ṭhin - vai-ngal-sáng-ho neih ve loh, ‘aia upate zahthiam hi, i zirtir ṭha leh ang u’.
- Zirsangkima