Written by
R.Lalrinkima
Hidden Lodge Chanmari : Aizawl

ZORAM HUN HMACHHAWN MEK

Chunglam thu leh hla han auchhuahpui tur hian thlarau pawlna ka dawng khat viau a, dawng zing tur lah hian fianriala ṭhingṭhia han ṭawngṭai peih em em ka nih miau loh avangin tunlai kan Zoram hun hmachhawn mek ka mimal thlirna hi a khawvel riau dawn a ni. “Hnehna chu Lalpa ta a ni” tih te hi infiamnaa chak apiang hian thlarau lam pawlna changa auchhuahpui ang ziazang hian kan uar ta viau a, he ‘hnehna’ hi Setana hnehna turah chauh ka lo ngaihlaiin khawvel hming-ṭhatna atana hnehnaah pawh hian kan hmang uar ta phian mai, ka sawisel phak erawh a ni hauh si lo. Engpawhnise, tu tan maha huat loh leh ngaih kawih loh atan he Zoram hun hmachhawn, khawilam thlarau emaw hriattirna ni hauh lo hi huaisen takin ka puang ve dup mai teh ang.

Kan khawsak changkan zelna chuan Kristian ramah hian thil ṭha leh ṭha lo a rawn keng chho ve zel a, a ṭha lam hmang thiam tan chuan a hlawk thlak hle a, a ṭha lo lam dawng tan erawh chuan khumlaizawlah nutling patling an rum mek a nih tak hi. ‘Chiahpuam’ aṭangin mi tam tak an dinchan laiin ṭhenkhat iptepui a thep sawt sawt a. Khehpuam/ Khehhlawk erawh chuan a thep lam leh a chan lam ni loin hmuh theihin an changkang ur ur a nih hi, sawi thui pawh a ngai lo e. He khehhlawk siper hi Kohhran thilpekah pawh tam tak a lut lo ang tih tunge sawi thei che u a, tu hian nge lo thliar hrang thiam ang le? Engpawhnise, duhamna sual chuan heng thilte hi thlantla loa mi ṭhenkhat hausak thut tirtu a nihzia hi ṭhianzaho ti tinaah kan sawi lang ngun viau nain ‘do’ ngaihna erawh chu kan hre si lo a nih hi, helam chu i duhtawk teh ang.

Ni e, changkanna chuan ram hmasawn leh khawsak changkangte tihdan lak chhawn a, kan khawtlang khawsakin a phak loh thleng pawhin intih changkan kan tum mek a. Kan ṭhalaite pawhin intih changkan nan an thawh chhuah hauh lohin nawmchenna thil tam tak an nei a, nu leh pa lahin fate it chu ‘chhungkuain kan mamawh alawm le, nei ngei ila kan chhungkuain kan chhawr dawn alawm, neih ngei a ngai a nih hi’ tih aiin rualawhna phuhru turin neih phak bakin kan buaipui sak mek a nih hi. Tleirawl, nula, tlangval nalh tak tak, thawhchhuah chhete nei hauh lo leh nei ve ik ek, mahni pawh inchawm zawhna nei si lo hi khawlaiah kan kat ta nuk mai. Korean film kan en ṭhinte chuan kawngpui dungah nula tlangval inkutsuih/ inkuaha kawngpui zim ti zim lehzuala kawng vangtan zawnga kal te hi (a bikin Aizawlah) kan han ching ve ngawt chu a nih tak hi, in lak changkanna, changkang si lo a va ni tehlul em!

Khing zawng zawng aia pawi leh chhungtin tibuaitu chu ruihhlo hi a ni. Zu zuar lo tura nawrna nasa tak karah ruihhlo titu kan tlem a, a kaihhnawih tam tak rukruk leh hri ṭha lo HIV/AIDS vei kan pun zel loh nan tiin khuahkhirhna dan zamna hnuaiah zu zawrh a lo ni ta a. Heti a lo nih takah chuan zu ṭha lo vanga kan nunna chan zel te pawh a lo tlem deuh nia hriat a nih takah chuan ruihhlo sumdawnna chu a chhe ta hle mai. Hei tak mai hian ruihhloa sumdawngtute lu a ti hai ṭan a, an theihna kawng hrang hrang hmangin ruihhlo chu man tlawm zawka hralh a, ruihhlo ngaite tihpun chu an tum fan a. Hei hian a hrin chhuah chu hei hi a ni:- Tlawm zawka ruihhlo chu zuar mai ni loin a thlawn pawhin engemawzat chu kan kawtlaiah thehdarh mek a ni a, ruihhlo bawiha an hruai luhte chu man lo emaw man tlawm zawk emawa pek theih reng an ni lo a, man neia an lei hun a lo thleng ta. Bawihah an luh tawh miau avangin kawng hrang hrangin ruihhlo chu hmuh dan an ngaihtuah a, ngaihtuah na na na chuan an hmu nge nge ṭhin.

Heng ruihhlo ti lo pawha an nitin ei in mamawh pawh thawk chhuak zo lo chuan an hmabak chu chhungte thawmhnaw hralh ruk te, sum chang thei bungrua tawh phawt chu hralh mai bakah mi thil ruk duhna hial an lo nei ta a ni, a nghawng chhoh zel chu zeldin ve tawh mai teh.

Keini nu leh pa te hian kan fate kan hmangaih em em kha tunah hian ruihhlo ti miah loa kan hriat kha rin aiin he sumdawnna lukhawng nei tak hian a tibuai tih kan hre lo mai thei. Kan fate hi an nungchang danglam chho zel thlithlai hman lek loa sum leh pai hailuh duhna vanga hun kan hman mek lai hian kan fate thil chin ṭha lo pawh chu kan hriatchhuah meuh chuan khua kan tlai chu sawi loh kan la zep pui leh rih phawt a, he thil chin ṭha lo hi a hun taka simtir thei tura hmalakna chuan awmzia a nei ta lo a nih hi.

Khai le, ruihhlo hluar zel veng tur hian kan sawrkar leh YMA chuan theihtawp chhuah zel mah se a rem tak tak dawn chuang lo a, ruihhlo chu a van poh leh a hralh a hlawk ṭhin avangin biru chungin a tam tho dawn tih a chiang reng (kawngpui dan chah emaw, vaiho nawrh emaw avanga thil zawrhlai, kharchhawnna man pawh la danglam lo ang chi te pawh man to zawka hralh atan Kristian hian kan chheprelh nghal duak ṭhin a nih kha?) Chuvangin, chhungkaw tinte hian kan chhungkaw member zingah ruihlo bawiha awm lo turin hma kan lak chuan sawrkar leh NGO nasa takin kan pui tihna a ni dawn a, chu mai bakah ruihhlo ti kan tlem chuan hralhna a van chhunzawm nghal dawn avangin tumah hian tlanchhe reng leh hlauthawng reng renga he thil ṭha lo hmanga sumdawnnaah hian an in hnamhnawih peih reng dawn loh avangin zawi zawiin he ruihlo hian Zoram hi a chhuahsan mai dawn a ni.

Chhungkaw tinte i ṭang tlang ang u khai.

- R.Lalrinkima, Hidden Lodge Chanmari : Aizawl