Written by
- Lalchhandma Colney

Hnama chian...

Kan thupui hi a phurawm nge phur­awm viau loh tih pawh hriat thiam a har. 

Kan ṭhenawmah - Mynmar, Bangladesh, Tripura, Assam, etc., te an awm a. Anniho hi hetia han ngaihtuah mai chuan keini aia changkang lo zawkah kan dah mai thei. Mahse, hengho hi kan tluk mang tlat lo, an taima a, mi rama hrehawm taka awm pawh hlawh hmuhna a nih chuan an pawisa lo. 

Mizo ṭawng te chu an thiam ve a, mahse, anmahni ṭawng an bahlah phah duh chuang lo. Sapṭawng thiam reng pawh hian an hmang duh mang tlat lo, Hindi hian an chhang lui tlat zel, an ti. 

Kan chokaah tun hma chuan - tapchhak te, rap chung, thuk, bel bawm, chawei dawhkan, ṭhutthleng etc., kan nei a. Vawiin­ah erawh chuan heng te hi kan nei ta meuh lo - gas stove, chimney, cupboard, dining table, chair, etc. chuah kan nei ta daih mai. 

Kan sitting room-ah te pawh - centre table, side table, etc., te kan nei a. Mut pindan te pawh - bed room, bualin te pawh - bathroom a ni ta vek mai. Inhrukpuan han tih mai aiah pawh - towel kan ti a. Mimal awmna vela motor dah pawh, Mizo ṭawnga ziak loin - No Parking infront of the gate, tih kan ti a, kan chiang zawk emaw ni dawn chu aw, a tih theih. Kan bawlhlawh bawmah te pawh ‘dustbin’ tih kan ziak a, a hmangtu chu keimahni kan ni tho si a, engnge a awmzia ni ang aw? A changkang, a chiang zawk tihna a ni em? 

Ṭhenkhat chuan hnam zia leh tih dan tih vel mai mai, ho mai mai, min tibuai, ka buaipui hman lo, kan ti mai thei. 

Mi changkang, ram changkang kan nih theihna chu min dal lo tawp ang, kan ti mai thei. Mahse, in satu in in a sak dawn hian a bulṭhut tur (foundation) ṭha tak leh uluk taka a siam phawt a ngai. A nih loh chuan reiloteah a chim mai ang. Chutiang bawkin Zofate paw’n ṭobul kan nei a ni. 

Thlahtute, pi leh pu kan nei a ni. Anni hi vawiinah chuan hmuh tur an awm tawh lo, mah se rohlu tak, hnam zia leh tih dan, etc., min hnutchhiahtu an ni. Kan ṭobul - hnam zia leh tih dan hi kan hnam innghahna (foundation) a ni a, kan vawn ṭhat a, kan chhawm nun zel a ṭul hle. 

Zirchiangtu pakhat chuan hetia Mizo kristian tena a sawia sawi a kan ram ṭang ṭhin hi, ti hian a sawi. Kan kristianna leh kan culture inmil lovin, sap culture zul zuiin kan kristianna kan kal pui a. Kan hnam zia leh tih dan tam tak kan paih a, kan hnam zia hian kan rilruah bu a khuar tak tak thei lo a ni, a ti. A ni thei viau mai. 

Nikum puitling Sunday school (Pres­byterian) zirlaiah pawh khan kan rawng­bawlnaah an hnam tih dan leh zia te ngaihsan pui a, anmahni pawl zel chunga rawngbawl kha a ṭha in a fuh ber, a ti a ni. Hetih lai hian tih dan ṭha lo, chin dan ṭha lo tak tak te a awm ve bawk a - zu in, inthawi leh a dang te pawh. 

Heng te hi chu thiam taka do a, paih bo mai tum a ṭha ber. Awle, vawiina kan sakhaw biak danah chuan tute tih dan takah emaw sap chiah chiah hi kan ni ringawt. Kan nunphung hi Mizo zia a her rem hret hret theih dan te chu awm se aw...

Tunah chuan sawr­karin a hnathawkte hnam incheia inchei ni te pawh a siam ta. Rah ṭha tak nei turah ngai ila. Hetih lai hian hnam incheia ka inchei vangin hnamah ka chiang ta sawt em aw? Kutah ka kal ve ṭhin vangin ka Mizo ta viau em aw? 

Thalai ten an kan tum ber pawh Korean hote khi ni berin a hriat. A puitling lam te pawn hnamah kan chiang chuang lo. Mizo ṭawng pawh tihboral hlauh­thawnawm zingah UNESCO in a dah a ni. 

Kan hnam zia leh tih dan te hi a pawi­mawh hle tih hre thar leh ila, humhalh tur leh chawinung zel turin nang leh kei hi kan pawimawh e.