Written by
Zothankunga

AIZAWL-AH LIRTHEI

September ni 9, 1942 a Aizawl Bawrhsap, Mc Call-a thupek angin mipui hriat turin hetiang hian tlangau a ni, “Naktukah Sairang aṭangin motor a lo kal dawn a, kawng chhak lam furlong khat aia hnaiah tumah thing phurh loh tur, a nghawr thla ang che u” tiin. September ni 9, 2017-a Mizoram sorkar thuchhuak vethung chuan “I lirthei dahna tur garage siam nan ni 83 chiah i nei ta” a ti. He mi awmzia chu Aizawl-a lirthei a lo luh ṭanni aṭanga kum 75na-ah meuh chuan Aizawl khawpui buaipui leh nunphung ti khaihlaktu ni zawk ta mah chu lirthei tam ta lutuk hi a ni.

Aizawl-a motor khalh luttu hmasa ber chu C. Rochhinga, Sialhau khuaa piang, Chhipphir-a seilian, Mission Veng pa kha a ni. A naupan tetlaiin a pain a boral san avang leh Kuli hna thawh mai chu a hmabak tur a nih avangin Aizawl khawpui emaw Silchar emaw tal thlen a, a theih ang tawka a nunkawng sual chhuah chu a tum ruh tlat a ni. Vanneihthlak takin a tleirawl chhuah tirh lai hian Mizorama driver hmasa ber Aikhama chu chawlh hmangin an khua Chhipphir-ah hian a haw a. A hnen aṭang hian vaiṭawng tlem azawng zirin leh Aikhama hnung zuia motor khalh zir chu a tum nghet ta a ni. Hetih lai hian Aikhama hi Silchar-a Chhote Lal Seth Company-ah driver thawklai a ni. Cachar pumah pawh driver senior pawl tak niin a licence-ah chuan Cachar Driver Public Service No. 68 tiin a in ziak. Aikhama bula motor khalh zu zir tur hian C. Rochhinga hian kawng harsa namen lo tak a zawh. Aizawl-a talh turin an khua aṭang hian Sepui a kai a, ni sarih zet a thang hnuah Aizawl Kulikawn a thleng a. Sepui chu talhin Rs. 27 zet a lei chhuak a. Chumi hmang chuan Silchar-ah Aikhama bel turin a kal ta a ni. Handyman aṭanga bulṭanin motor khalh leh a chhe siam thlengin a zir chho a, 1940 ah chuan licence nei felin bus a khalh ṭhin a ni.

Hetihlai hian Indopui II-na avang khan motor khalh thiamte chu sipaia ṭang vek tura phut an ni a, C. Rochhinga pawh hi Jorhat Recruiting Office-ah sipaiah lak fel a ni a, Electrical and Mechanical Engineering (EME), Jabalpur-ah a training zuinghal a. Sipaiah hian 1st Class Fitter niin Indopui laia workshop hmunpui ber ber bakah Rangoon leh Lahore-ah te a thawk hman a ni. C. Rochhinga hian hun engemaw chen Shillong-ah General Commander-in-Chief car a khalh ṭhin bawk. Shillong aṭang hian Silchar-ah mechanic 12 hruaiin an tir a, Silchar-ah hian truck pathum an phelh darh vek chu lawngleng 50 rualah fel taka remin Tlawng dung zawha Sairanga remkhawm leh tur a nih thu an hrilh a. Mahni ram khawpui ngeia motor khalh lut tura ruat a nih avangin a phur em em mai a, Sairanga motor an remkhawm lai hian khawtual mi leh khualkhua aṭangin tlawhtu a ngah hle. Tluang takin September ni 10, 1942-ah chuan sipai truck chuan Aizawl a lut ta a, Pisa kawn, Larsap gate bulah sawn Bawrhsap leh mipuiin ropui takin an lo hmuak a. Kawngpui dung fan te, driver che vel en zui te, driver nge lal ang Bawrhsap tiin titi a tam zui khawp mai.

Indopui reh hnua Mizorama a lo chuan chhuah leh chuan motor chhe siam tir tura pan leh kotu an pung chak hle mai a. Sikulpuikawn-ah Workshop a hawng a, Aizawla Workshop hawng hmasa ber a ni nghe nghe. A hnuah JL Cinema Hall hmunah hian changtlung zawkin a hawng zui leh a, tractor nei hmasa ber a ni bawk. Hlawh hranpa nei lovin sawrkar MVI hna kum li zet a thawk a ni. October ni 6, 2004 khan he pa ropui tak hian kum 86 mi niin mual min liam san ta a ni.

Tun dinhmunah hian Mizoram puma lirthei chi hrang hrang awm zat March 2017 thleng hetiang hi a ni tawh- Two Wheeler = 1,12,621; LMV = 1,88,755; Maxicab = 3,104; Taxi = 6,248; Bus = 1,178; Truck = 3,785. Aizawl khawpui AMC huam chin kawngpui sei zawng hi 297.4 Kms a ni a. Hetah hian Aizawl bika taxi zawng zawng, Lengpui Airport Taxi telin 3,964 zingah nitin 2,400 vel vei vaka ngaih a ni. City bus hi 170-200 nitin a tlan a. Two wheeler, mimal leh sorkar ta zawng zawng nen nitina Aizawl kawng dung luahtu hi 70,000 (singsarih) chuang nia chhut a ni. Traffic Police 180 lekin enkawlin mi pakhatin lirthei 400 chuang nitin singsa ang an ni. Lirthei dan bawhchhia hi nitin man tur an awm a, kumin January aṭanga July thleng khan lirthei 6,333 man niin an pawisa chawitir zat Rs 18,54,350/- a tling.

Lirthei intawk sir (traffic jam) in min tihbuai tawhzia hriain Co-ordination Committee on Traffic Management chuan Traffic Jam Free Programme a kalpui mek a. An hunbi tiam November ni 30 a thlen hunah hian kan khawpui kawng dung hi a ziaawm tak tak ang em tih kan thlir dawn a ni. Lirthei neitu zawng zawngte hian a dahna tur garage kan buatsaih pawh hian a lang lem lova, garage nei vek pawh ni ila nitin lirthei 70,000 vel an tlan chhuah tho si chuan eng ruai kan thlen a rinawm lo. Chuvang chuan sorkar hian ngaihtuahna fim leh huaisen tak a neih law law a ngai a. Khawpui laili taka Assam Rifles compound hlawi ṭhen te, Zodin leh Vana Pa Hall Square Parking hleitling ruahman te, mimal ram sut hek ngam bakah bus leh taxi titlem ngam sorkar kan mamawh a ni.

- Zothankunga