Written by
Lalmuansanga hiangte

DAN SAKEI HI New Motor Vehicle (Amendment) Act, 2019

Khawvelah hian kum tin lirthei che sual avanga nunna chan hi mi nuai sawm pathum (1.3 million) awm ziah anga ngaih a ni a. USA khuan road accident a ngah ber a, Japan-in dawtin a pathumna-ah India kan awm thung a ni. Chutih laiin road accident avanga mipui tam lam aṭanga chhut a thihna tawk hnem ber chu Dominican Republic an ni a, India hi 90-na a ni. India ram hrim hrimah hian Tamil Nadu, Madhya Pradesh leh state lian ho-ah road accident a tam. Kum 2021 report-ah chuan Lakhsadwep, Nagaland leh Mizoramten road accident an nei tlem bik hle.

Khawvelah lirthei avanga thihna a tam em avangin UN hnuaia World Health Organization's chuan ram hrang hrang hruaitute inhmuhkhawmna, Brazil-ah 2015 khan buatsaihin 'Brasilia Declaration' an rawn duang ta a. Chutah chuan, thutlukna hrang hrang an siam a, an tum ber chu kum 2020 a lo nih chuan khawvel puma road accident hi a chanve-a tih tlem a ni. Tichuan, kum 2030 thleng a ngaihtuah tur 2030 Agenda for Sustai­nable Development te thlengin duan chhoh a ni a.

India ram pawh kum 2020 aṭanga chuan lirthei chetsualna a chanve a ti tlem tura Brasilia Decla­ration hmanga intiamkam ram zingah kan tel ve ta a ni. Chu thu kal zel bawhzui nan chuan India chuan New Motor Vehicle (Amendment) Act, 2019 a rawn duang chhuak ta a ni.

Brazil rama an inhmuh­khawma ah khan na takin Director General of WHO, Margaret Chan chuan dan siamtute hnenah dan khauh zawk duang turin a nawr a. A sawi dan phei chuan “khawvel mipui 7% te chiah hian traffic dan mumal tak, helmet khum, seat belt hren, naupangte him zawka lirtheia phurh, rui chunga lirthei khalh, chak lutuka lirthei khalh etc te laka veng him tur dan hi an hmang a ni” a ti a ni.

India ramah hian kumtin lirthei avanga chetsualna vawi nuai 5 thleng ang a ni a. Hengah hian mi nuai khat leh a chanve ten nunna an chan a, minute 10 dan zelah mi pathum thi zel ang an ni. He thihna leh chetsualna tih tlem a nih beiseiin he dan sakei hi a rawn chhuak ta a ni.

July 15, 2019 khan Union Road Transport and High­ways Minister, Mr. Nitin Gadkari chuan Lok Sabha-ah a rawn pu lut a. Rei tak chai a nih hnuah house pahnihten an pawm ta a ni. He dan sakei hi a chawi tur pung thur thur kan hriat phenah hian mipuite tana hamṭhatna tur awm a awm a, a mawl thei ang berin tlem azawng in sawi teh ang.

1. Lirtheia mi an chetsual hian, an chetsual aṭanga darkar khat chhunga an enkawl dan hian nghawng thui tak a nei. He hun hi 'hun rangkachak' (golden hour) ti hiala sawi a ni. Mahse India ramah hian damdawiin tam takten pawisa an deposit loh chuan damlo hliam te hi an lo enkawl mai duh ṭhin lo a, hei avang hian boral an tam phah em em mai a ni.

Tichuan he mi hun rangka­chak chhunga enkawl­na an dawn theih nan a thlawna enkawlna tur (cashless treatment scheme) he NMV Act 2019 hian a duang ta a. Tin, lirthei a chetsualna avanga hliam tuar leh boralte hnenah third party insurance hmangin compensation dawn theihna scheme, a siam ṭha a, an dawn theih zat tih pun a ni bawk.

2. Lirtheia che sawn ṭhin zawng zawngte tan Insurance hi compulsory a ni dawn thung. Central sawrkarin Motor Vehicle Accident Fund a duang dawn a, heng hmangte hian a chunga kan sawite enkawlna leh zangnadawmna te hi pek chhuah a ni ang.

3. Mahni hmasialna tel lo leh nun chhan tuma lirtheia chesualte lo bawih­sawmtu lakah an chetsualna leh an thihna kaihhnawihah criminal case siam sak theih an ni lo ang. Case siam sak nih hlauhna avang hian mi tam takten che sualte an bawihsawm ngam lo fo a ni.

4. Lirthei lei thar, a driver leh a hmangtute tana him lo te, environ­ment tana him tawk lo a awm a nih chuan thleng let theih a ni dawn a. A siamtuten an consumet-te hnenah an leina pawisa a full-in an la let emaw lirthei a hma a mi ang chiah emaw a hma a mi aia ṭha zawk, felfai thlapin an rul tur a ni.

5. Heng bakah hian mipuite himna tur leh ṭhat zawkna tur tam tak he dan hnuaiah hian a awm a ni. A mantu leh dan keng­kawhtute tana fimkhur a ngaih zualna em em chu he dan sakei hi an bawhchhia a nih chuan mipuiten kan chawi ṭhin let zel an chawi ve a ngai dawn a ni.

New Motor Vehicle (Amendment) Act, 2019

He dan hnuaia thil tisualtute hremna hi a nat em avangin sawisel a hlawh a. A tum ber lirtheia chetsualna a tihtlem phah ring lem lo an tam hle a. He dan hian a ṭha lo zawnga nghawng a neih theihte i'n thlir thuak thuak teh ang:-
1. Fine tur hi a tam em avangin office lama chawi ṭawk ai chuan; a hmuna duty te hnena pawisa tlem zawk pek mai duhna a tipung ngei ngei dawn. Chu chuan dan kengkawhtuteah thlemna a siam ang a, corruption a ti pung thei.
2. Mi a tum reng avang pawh ni lo, tihpalh thilthu tak meuh meuha tisual an awmin a hremna hi a na mah mah deuh.
3. He danin a tum ber lirthei chet sualna tihtlem lam aiin mipuite sum chawitir hrim hrim tumna lamah a kal
palh thei.
4. Mipui ei bar zawnna, mimir sum leh pai neih dan nena tehin he hremna tam zawk hi chu a uchuak deuh niin a lang.
5. A chawi tura buai lem lote moral a siam ṭha chuang lo.
Journal of Family Medicine and Primary Care ah chuan July 30, 2020 khan he danina Bhubaneswar bika nghawng a neihte zirchianna “The effect of ‘THE MOTOR VEHICLES (AMENDMENT) ACT, 2019’ on the clinico-epidemiological profile of road traffic accident patients presenting to a tertiary care trauma centre in Bhubaneswar” tih an tichhuak a. Chu paper-ah chuan hengte hi an zir chhuah ṭhenkhat a ni.

He dan hman hnu hian nasa takin dan zawm lamah hmasawnna awm a ni tih a lang thei a.

Mizoram Bik Hi:
New Motor Vehicle (Amendment) Act, 2019 hi model act a ni a. State tinten anmahni mila siam rem theih tura dah a ni a. State ṭhenkhatte chuan a fine tur hi a tam em avangin Central-in a rawn duan aia tlem zawk turin an siam rem hlawm a. Mizoramah chuan a nih ang angin kan hmang ta tawp mai a ni.

Mizoram hi India ramah pawh lirthei chetsualna nei tlem ber pawl leh lirthei khalhtute polite berna state a ni ti ila kan sawi sual tam pui lo vang. Tin, Vairam kawng leh kan ram kawng dinhmun, kan lirthei khalh danphungte hi a inan lutuk loh avangin siam rem hlek hlek theih chu a awm niin a lang.

Kum tling loa lirthei khalhte, rui chunga lirthei khalhte, midangte tana hlauhawm tura chete lakah chuan fine sang tak lak hi mipuite ṭhat tlanna zawk tur niin a lang. Chutih rual chuan parking-na tur hmun van em emna Aizawl-ah a nih lohna tura park zawk avanga Rs. 1000 han chawi ṭhak mai chu a inhmeh lem lo. Sawrkarin a tihtur, parking-na tur hmun a siam theih bik loh laia citizen-te che sual hlek lakah nuhrawn ang maia a che a nih chuan a fuh ber lo ang. Tin, environment issue kan neihna hi motor khu-ah a ni lemin a lang lo a, he lama strick uchuaka kal te hi mipuite phurrit siamtu mai mai a ni thei. Tin, pollution test-na hi hmun tam takah an siam a, mipuite tana awlsam taka ban phakah a awm a nih loh chuan, strick taka kalpui vut mai hian sawrkar inbuatsaihna pachhiatzia a tilang tel ve bawk.

He dan ṭha tak hi dan sakei anga mipuiten kan ngai mai hi kan dan kengkawhtute hian inzirtirna mumal leh, a ṭul lai kan state mila her rem hret dan hi zawng leh se la a ṭha mang e. A nih loh chuan mipuiten an tana dan siam hi “Sawrkar sum tuaknaah” an ngai mai dawn niin a lang. Tin, kan rorel khawlah pawh a eptu lam tal hi chuan uluk zawkin zirchiang se la, sawrkar khalh ngiltu, mipuite tana kan state mila ṭha ber tur angin rawn auchhuahpui se a duhawm ngawt ang.

- Lalmuansanga hiangte