ÂTSO
Mi aaa nileng chuan engpawh ti se, âtthlak tak pawhin ti se a tih awm reng a ni a, ‘âtso’ kan ti ngai lo. Mi pangngaiin thil tih awm loh tak, ama tana pawi tur emaw, tum reng vang ni kher lo pawha mi pawi a sawi emaw, vantlang tana pawi emaw, ṭha lo emaw a tih khan ‘âtso’ kan ti ṭhin.
Hman kuma nu pakhatin a pasal a vih hlum angte kha âtso kan tih ṭhin ang hi a ni. Aizawl khawpui veng changkang taka cheng, chhungkaw khawsa thei tak fapa, doctor fel tak pasalah a nei a. Tun hma Mizo pain kan duhthusam, duh duh silha feng thei, duh duh eia in thei a ni a. Khuanu’n fanau duhawm tak tak a pe a, a pasal lah chu sum tam tak thawkchhuak, chuti chung pawha nupui fanau lerhsan ngai lo, kristian ṭha tak a ni bawk si. Kan pi leh puten an awh em em, hlaa an chawi kúr lék lúk, lal lai ngúr nun an tih ai khan a dinhmun a itawm zawk daih a. Mahse, ât a so avangin jail run thimah a hringnun hmang turin an thawn ta a nih kha. A dinhmun hmasa leh hnuhnung ka khaikhin chuan ka hnukte pawh a ulh rum rum ṭhin.
He khawvel zau takah hian ram khat hruaitu meuhte pawhin ât an lo so tawh ṭhin a. Adolf Hitler-a khan atthlak takin khawvel awp a tum a. Indopui 2-na a chawkchhuak a. Khawvel ram ropui berte zinga lal ber, mi zawng zawng ngaihsan kumkhua ni mai tur kha tu m'a lainat hlawh lovin a thi a, khawvel pumah mipui sang tam tak ṭahna thlentu, mi anchhe lawh rawnah a insiam dèr! Khatiang kha Mizo pain âtso kan tih ang dik tak a ni. Mizo pa thlirna aṭang chuan Muslim sakhaw atchilha midang thah chaw tui bera neihtu te, Srilanka President tlanchhe ta Pu Gotabaya Rajapaksa te, kawmchhak pa General Min Aung Hlaing te angho pawh hi kan pi pute chuan huang khatah an khung
ngei ang.
Pu Rajapaksa chuan an ram inthlan dawnah a tlin duh lutukin nasa takin chhiah chi hrang hrang tihhniam a tiam a, a tihniam ta ngei a. Buddhist sakhua atchilhin a chawisang nasa a. an ram economy tlahniam chak lutuk tihdamna tura mithiamte thurawn pawm lovin an ram economy chhiat ṭhak thlengin a kal a. A tawpah mipui an lungawi ta lo, a nunna humhim turin a tlanchhe ta a nih kha! Gen.Min Aung Hlaing pawh Myanmar ram hausa, engkim hnianghnarna ramah sipai lal ber a ni a. Awm pangngaia a awm khan a dam chhung atan pension leh hman sen loh sum neiin lunghlu leh rangkachak tam tak a nei. Mahse âtsovin sawrkar a namthlu a. A ramah helna chhuakin mi zawng zawng hmelmaah a insiam a, a dam chhungin thih hlau reng rengin a inveng kumkhua tawh dawn. Lal Isua'n, “Miin khawvel hi a pumin nei se la, a nun chan si se la, a tan eng nge sawt ang?” a tih kha heng ang mite dinhmun chu a ni. Hetiang mi hi sawi sen loh an awm awm e.
Kan sawrkar pawh hian ât a so ve zeuh zeuh va. Kan sawrkar sum dinhmun chungchangah Minister pawh; ‘ter lo pawh, tu pawhin eng pawh sawi se thudik lang reng pakhat a awm. UT kan nih lai chuan engti ang pawhin sum hmang ila, hel ram kan nih avangin Home Ministry-in min tuamhlawm tawp a, a pawi tur ang pawhin a la pawi lo thei. State kan nih kum 1987 aṭang erawh chuan Central sawrkarin sum min pek dan kalhmang fel tak a nei a, chu chu an kengkawh. Kan ram sum hnar lian ber chu sawrkar hnathawk hlawh a ni a. Kan budget zaa 90 chu sawrkar laipuiin min tumsak a, zaa 10 pawh kan thawk chhuak mang lo fo. Centrally Sponsored Scheme hnuaiah sum tam tak min rawn pe a, chu sum chu a hmanna tura hmang mai lovin kan lo pûk a, rulh a hunah a theihna apianga sum pukin kan rùl a, chutiang chuan kum 35 kan kal tawh. Chutiang chu a nih avangin loh theih lohvah chauh sum hmang tur kan nih laiin sawrkar sum bawm hi kan pipu thawnthua bel te phai thei lo ang khan kan ngai ta emaw tih mai tur a ni. Ka tehkhin ṭhin chu – kan naupan laiin sipai chhuṭi-te hian, Sawrkar zem zen ka ni a, hetia ka awm mai mai pawh hian ka hlawh hi cheng khat pawhin a kiam lo,” an tih ṭhin kha a ni.
Chutianga sum inlehburh kuala kum tluan ve leh hram ṭhin chu kan ni nain, mithiamte'n pawimawh bera an ngaih loh lamah sum a vaibelchhe telin a kal reng a ni. Board 14 lai siama a chairman Minister of State rank-a hlawh leh staff, office nen lam pea kum tin vaibelchhe hnih chuang kan seng ziahte pawh hi pumpelh theih a ni. Board chu siam mah se, Chairman leh staff hran pe lovin a tih theih. Board Chairman leh Member-te hlawh nei lovin chhawr ta ila, induhsakna sang tak a la ni tho. An ṭhut niin TA/DA mawi tawk kan pe ang a, thingpui senso chu concerned department-ten an intum chhawk mai ang. Paper work pawh chuti tho. Punjab ramte angin intodelh chu ni ila engpawh a ni tur. 7th Central Pay Revision hlawh kan hmangte pawh hi a dawngtute tan chuan a lawmawm teh meuh mai. Mahse, kan sum leh pai dinhmun en hi chuan kan tlin lo a ni. 6th Central Pay Revision anga hlawh kan inpete pawh kha, state tam tak nena khaikhin chuan hlawh chhia a la ni hauh lo. Kan sawrkar hian, “Hei chu kan tlin ngang lo a ni, min ngaithiam hram teh u, In hlawh lak lai ang pawh hi kan pe reng thei ang che u tih sawi a har,” ti ta se la, tu ma’n lung lovah an lak ka ring lo. Sawrkar hnathawkte hian an hna ṭheuhte hi an bansan phah ka ring chuang lo bawk. Heng thilte pawh hi sawrkar âtsona chi khat ni berin ka hria.
A dang tam tak a la awm, Pakhat chauh sawi tawh ila. Chu chu cheng nuaih tam tak senga AIZAWL LEI dawh a ngai tlat mai hi a ni. Pu Denga Chief Minister lai khan Central Sawrkar aṭangin in sak thiam Engineer rual an rawn kal a. Kan Engineer-te in sak dan Seminar an rawn neihpui a. Kan sawrkar Secretary pakhat IAS val ka nel tak pawh a tel ve a. Kan ram lei a ngheh loh avangin a zawh tawka in sak a ngaih thu pawh an sawi a. Seminar zawh tuka chanchinbua report inziak ka la hriat reng chu, “Phai lam Engineer-te chuan, ‘In ram lei a ngheh loh avangin in chhawng thum aia sang sa suh u,’ an ti” tih hi a ni. Sawrkar hna ka la thawh ve laiin kum 2003 khan Disaster Management, kar khat awh Delhi-ah ka zu kal ve tawh a. Chuta mithiamte ngaih pawimawh em em chu; chhiatna thleng lo tura a theih ang zawng zawnga inven a ni. Khatih lai hunah khan mithiam kan nei nual tawh a. Khatla pheia Bible House leh Baptist House hnuai Circuit Bungalow an sak ṭhat dawn khan lei an lai ta a. Lei ṭha hmun, lung inthuahthip awm lo a ni. A hmun ngai, a nih ang ang khan in thar chu sa ta mai se. a min hauh lo vang. Kawng zawl thlenga an laih pawh khan a la min lo. Kawng aia thuka an laih chiah khan a min ta a, a dawlna lung rem theih pawh a ni si lo. Min zel lo turin thirlen khawng chia lung funkhawmin an dawl ta a, a min zui ta lo a nih kha. In thar sa turin thirlena lung funkhawm chungah bankhur laih ngaihna a awm si lo. Khi lai hmun ṭha tak khi a awl kumkhua tawh dawn em ni ang?
Bible House chu chhiatna nasa zawk thleng lo turin Pi Zaii Hall-ah an insawn ta rum rum a, bungrua chan lovin an tiruak thei ta a, an ṭhiat ta a nih kha. Baptist House pawh a ranga rangin an inthiar chhuak. Anni in chu a sir ban ṭhenkhat a inkhai a, a dang a che ta em lo! Chumi siam ṭhat leh nan chuan sawrkarin Rs. 1,88,43,000/- a pe a nih kha. Sawrkar chuan Bible House thar sak nan hmun ualau laiah motor lian luh theihna tur hmuna ram pek a ni a, a thar sak nan Rs.4,07,00,000/- a pe ta bawk. In thar man pumpui chu Rs.1,07,00,000/- tura chhut a ni a. Bible Society of India hmunpui lamin Rs.2,00,00,000/- an rawn tum ang a, a bak Rs.4,00,00,000/- chu kohhranten kan thawh khawm dawn a ni. Kan kohhran pawh Biak In hautak tak sa lai, ruihhlo ngaite chhanchhuak tura Counsellor ruai mek ni mah ila Rs.10,000/- tal thawh ve ṭul kan ti a, kan thawh ta. Tichuan lai min ta lo se cheng khat mah kan sen lohna turah sum a luang ral tam hle. Aizawl khaw chhunga hna chi hrang hrangah hian a hna hming, a thawktu hming, sum sen zat leh sum hnar an tar vek a, Aizawl Lei erawh chu January 22, 2019-ah Engineer Vanlaltluanga'n a hawng, tih chu an tar a, senso zat erawh an tar ve lo. Eng vanga tar lo nge an nih chu keini ang laisen lungmawl tan hriat ve phak a ni ta lo!
Engineer ka ni lo va, Aizawl Lei hi a man awm ka chhut thiam lo. Baptist House kil khat ban inkhai siam ṭhat nan mah nuai 188 chuang sen a ngaih chuan, Aizawl Lei lian leh rinawm tak dawh nan khian cheng nuaih 400 chu alo berah pawh an sen ka ring. Nuaih 700 chu pel lo turah ngai ila. Chu bakah lei laih nan leh a min zel tur dawl nan khian eng zat tak sum ral ang maw? A vaia sum sen thlawn chu nuaih 1000 a tling ngeiin a rinawm a. Project lian tak thawhna tham a nih chu! Heti zat ngawt sum sen ngai lo thei mah se, sen ngai ta si hi kan pi leh pute kha chuan Sawrkar Aisona an ti ngeiin ka ring.
- Lalbiaktluanga, College Veng