Written by
Dr. Lalsiamhnuna

Ram pum dinhmun hi kan hre chiang em?

Kan Governor kal chhuak ta pakhatin, “Aizawl chauh hi Mizoram emaw in ti a...”, a tih kha mi ṭhenkhatin helh deuh mahse a dik thui khawp mai. Aizawl tlang aṭangin Zoram dung leh vang, media tukverh behchhanin, kan han Chhura buh en a, kan hmuh mam pur avangin kan ṭha tlang emaw kan ti ṭhin.

Chu a chhapah, Zo khua aṭangin, a thei fate thiam ang tawka an theihna sawm khawmin/ inpenparhin Zawl khawpui an lo lut a. An kim tlang, an hawiher, an che zia leh an thil tih aṭangin an lo hniam bik lutuk lem si lo va, thingtlang pumpui represent-a ngaiin, ‘Thing tlang leh khawpui hi kan lo inthlau lutuk lo ve’ kan tih phah ṭhin. Mahse, a ni hauh si lo.

Tlemlai deuh khan thing­tlang khaw pakhata Biak In chu thliin a chhem thlu tawp mai a, bialtu Pastor mangangin Kohhran hruaitute a zuk ṭah aw a, sing hnih lai an lo pe. Sum hlan tura kal Kohhran hruaitute chuan motor-a an chuan lai ngeiin vangvat te an kai nawlh nawlh mai a. A hmun an thlen meuh chuan an zinga pakhat chuan, “Hetiang tak hi an dinhmun a ni tih hria se chuan nuai khat tal an sanction ngei ang” a ti vawng vawng mai a ni. Hemi hun laiah tho hian Aizawl veng pakhatah Biak In kawmthlang min chu Biak In tan a hlauhawm avangin office lamah an report thuai a, cheng nuai khat an dawng mai. (Hemi kan sawi hian kohhran hruaituten hleih neihin ro an rel kan tihna a ni lo va, an hriat chian loh avangin Biak In tlusawpin an dawn tur zat sum an dawng lo kan tihna mai a ni e. lsh).

Development thil a kan inthlauh (tawh) zia hi kan ngaihtuah ngai em aw? Koh­hran thawhlawm aṭangin kan dinhmun tlangpui chu a hriat theih ang (a tlangpui chauh). Kan rama Kohhan lian ber Presbyterin Kohhran Pathian Ram Thawhlawm (2016-2017) aṭangin kan ram dinhmun lo thlir ila: Aizawl pawn thingtlang lam Presbytery 25 te thawh khawm chu cheng nuai sangkhat zanga awrh (Rs.15,36,76,290/-) a ni. Chu chu, chawh ruala Presbytery pakhatin cheng nuai za sawm sarih vel (Rs.1,70,75,143/-) thawh ang an ni. Chu tih laiin, Aizawl Khawpui chhunga Presbytery 9 te thilpek chu cheng nuai sing khat chuang zet (Rs. 1,09,19,84,787/-) a ni a, chawh ruala Presbytery pakhatin cheng nuai sang khat zahnih zet (Rs. 12,13,31,643/) thawh ang an ni. Chu chu thingtlang lam Presbytery te thawh let sarih zet a ni. Chumi awmzia chu tun dinhmuna Aizawl khawpui a chhungkaw tin sum lakluh zat la lut ve tur chuan thingtlang lam chuan kum sarih an mamawh dawn tihna ang a ni (a chiah chiah tihna a ni lo kan tih tawh kha).

Hetah hian Aizawl khaw­puiin central leh state aṭanga dawn- hmasawnna ruhrel, mipui/ vantlang thil, khawlai cheina, etc. a la tel lo leh nghal. Tun ang renga kan kal chuan kum 7 hnua thingtlangin Aizawl a thlauh dan tur chu chhut ngam chi pawh a ni tawh lo.

Khawpui lam hian Zokhaw lam harsatna kan hriat sak lo fo. “District dil a hun leh ta, a hman hmanin District an dil thla zen a,” tiin kan nuih zat deuh ṭhin. “State rethei kan ni, sum a harsa, mihring kan la tlem, pariat hi a tawk, kan neih sa pawh kan la thuam ṭha tawk lo, a dang a ngai lo, etc.” te kan ti ṭhin. Hetiang ṭawngkam han hriat chang hian, tlem lai deuha pa uikawm chanchin an sawi (fiamthu?) kha ka hre chhuak ṭhin. A nupui meuh thih zanah pawh a petromax chhi phal lo vin, “Pawimawh fetah lo chuan ka phal lo,” a ti tlat e an tih ang kha kan ni palh ang e. Khawpui kan ṭhang uak uak a, thingtlang lam an ro ngawih ngawih a, hmasawn ve duhin a hnukpui District an rawn dil hi engahmah kan ngai lo a nih ngat chuan rethei lainattu kan Pathian pawisawina a tling palh ang tih a hlauhawm.

District dil ho te hi inthlan dawn hnai a nih vanga dil an ni ringawt bik lova, hun reitak chhung kum sawmthum/ sawmli lo buaipui tawh te pawh an awm a ni. Thu neitute aṭanga kan hriat danin tunah hian District dil 8 lai an awm a ni awm e. Heng ho duh ber chu ram leh khawtlang hmasawnna (development) a ni ber. A dil nazawng pek vek a chi loh ang bawkin pek loh vek a chi bik lo tih hriat a ṭha. Tun term chhung ngei hian pakhat tal pek ngei ni se. Pek rem chang lo te pawh an bial/ khua/ area thawm ṭhat nan sum i ui lo vang u. Ṭha taka indawr ni se.

Sawrkarin NLUP, MLA Development fund, NEDP, central scheme chi hrang hrang, etc., hmangin hma a la reng a lawm kan ti mai thei; a dik khawp mai. Mahse, khawpui ṭhan chak dan em em hi thingtlang ṭhan dan hian a thlau lulai em atin a ni. Thu dik ding reng chu a chunga scheme engpawh hmanga hlawhtling, thing tlangpa chuan remchang hmasa berah, amaha a remchan loh pawhin a tu leh fate talin khawpui an pan hrim hrim. Aizawla kohhran hrang hrangten pem lehkha/ testimonial chhiar chhuah tur an neih deuh reng laiin thingtlang lam chuan an pe chhuak ve char char thung. Khawpui an buk tual tuala thingtlang an pung thei meuh lo.

Kan khawpui berah hian traffic jam nasa awm reng a lo ni e. Aizawl khawpuia lirthei a chuang hmanhmawh avanga chhuk lawka ke a kal ta lawp lawp ka hmu thin. Transport Department lam pawh an mang­ang a ni ang, Aizawl Dis­trict chu Urban District leh Rural District-a ṭhen tumin Govt. Notification an ti chhuak a, District tak tak piantir mang si lova MZ-09 piantir tumna hian Aizawl District ṭhen a ṭulzia a tilang chiang hle. Chuvangin, Aizawl District a tak tak a ṭhen a, thingtlang pual (Rural) District pian tir hi a va hun tak em!

- Dr. Lalsiamhnuna