AIR POLLUTION KAN BUAIPUI TAK TAK A NGAI
Seling - Aizawl hi 45 km a ni. Sawrkhâr dân zawm châk vâng pawh ni lo, air pollution vei rêng vâng pawh ni chuang lo, test ti lote Rs 10000/- lai chawi tur a nih vâng zawkin ka zu tlân thla ve ngar ngar mai. Pawisa chawi tur lai kha rilru kaptu ber a ni tlat.
Boruak bawhhlawh avânga mihringte harsatna tawh hi namên lo tak a ni. Mizote natna tlanglawn - lung ṭha lo, chuap cancer, thâwk lam harsatna, nerve ṭha lo tihte hi boruak bawhhlawh hip luh vânga natna thleng thei a ni. Tin, thluak, kal, thin thlengin a nghawng thei a, nau pian ṭha lo kan tihte pawh hi boruak bawlhhlawh hip luh vânga thil thleng thei an tih pek chu! Lirthei neite chauh pawhin Rs 10000/- piah lamah air pollution zawk hi vei ila, hma kan va sawn dawn em!
Pollution test hi kan Zo tlang ram nuam aṭang chuan Vâi ramah, lirthei leh meikhu chhuah thei khawl tamna hmunah chauh buaipui se kan ti rilru mai ṭhin a; mahse a lo ni lo. Tûnlaiah chuan global village kan ti a, mahni tapchhak zâwl aṭangin sâp ramah, vâi ramah, khawchhak lamah kan dâk zuau zuau tawh avangin air pollution leh climate change thunun tura kan ṭan rual a ngai ta.
Khatia kawng khu leh diak pal tlang hnu, ni sen sa hnuaia darkâr chuang kan intlar hnu, a chanvena vel ka ni ve tawh ang tihah chuan ‘battery a down a, a chhunzawm theih tawh loh’ an ti tia, sawi tur a vâng duh hle. Hmanhmawh takin hmun dangah ka tlân a, “Vawiinah chuan i ti hman tawh lo vang” min tih avângin beidawng titau chungin ka haw.
Hun leh tha, sum leh pai sen thlawn avângin thinrim viau ka’n tum a, tu chungah ber nge thinrimna lantir tur ka hre si lo. Pollution test-na hmuna thawktute ka’n dem viau dawn a, anni lah chuan power supply awm se an ti êm êm dawn a, power supply awm lo chung pawhin inverter battery hmangin min tihpui chawhma zawk kha a ni a. Tute emaw angin current awm loh vâng khan an hlawh a kiam phah chuang lo va, tih sen loh an neih miau avângin generator han tih buangbar kha an tan a hautak thlawn mai mai a, a tukah test sen loh an kal leh dawn chiang tlat.
State sawrkhar leh State Pollution Control Board lam han dem viau dawn ila, pollution test chungchanga dan siamtu ber an ni der si lo. Power supply khaihlak chungchangah han dem dawn ila, siam ṭhat hna thawh vang, chutah pawh a awm loh tur thu an an puanzar ngei mai kha a lo ni ve si a; chuti chung pawhin lungawi a har.
Hun an ti-chep reng reng ti dawn ila, chu pawh khu lam thu tho. Anni tan chuan ‘siai tak ei’ tih mai turin khu lamin ruahmanna an rawn siamsak hi a ni ngawt a, sum dinhmun thlirin lo hnar phal rual a ni lo va, hnar thei pawh an ni chuang lo.
Pollution test vânga ka buai chhan bul ber chu ‘keimah’ a lo ni. Lirthei neih ka duh a, lirthei neitute dân zawm tur ka lo zawm si lo atin ni. Dân ka ngaihpawimawh tawk loh vâng leh a huna ka tih loh vânga buai ta chiam ka lo ni.
Hmânah khan ka ti tawh a, a thih hnu rei feah pawh ngaihtuah chhunzawm duh lova ka awm vâng a ni. Keimah anga dân zawm ṭha lo, pollution test ngaipawimawh lote chu kan buai a, dem leh mawhpuh tur zawng chungin kan intlar ta chiam a nih hi.
Engpawh ni se, hun tepter lutuk leh test-na hmun awm zât leh lirthei test ngai zât intu lo lutuk hi kan harsatna lian tak chu a ni reng reng. Covid hluar lai pawhin sample test-na hmun a tlem avângin rei tak tak mahni chin hre lovin kan awm tawh; pollution test centre tlem vânga han buai leh tak chiam mai hi ngaihtuahna hmang thei chin leh ruahmanna siam thei chin tan chuan chet a hun viau a ni.
Tuna Pollution test chungchanga thuchhuah thar awm hi a lawmawm a, hun pawh kan neih belh deuh dawn; chutih rualin Test Centre hi kan mamawh belh tho tho.
Pollution Under Control Certificate (PUCC) hi thla ruk dam leh kum khat dam kan awm tawh dawn a. Tûna hun bichilh tak kara ti hram hramte hi kum chanve/ kum khat hnuah chuan a thi rual leh ṭhup dawn! Test centre hawn belh a nih loh chuan lirthei lah namên lovin a pung chak a, tuna kan harsatna ai maha nasa zawk hi kan hmachhawn leh tur a ni.
State sawrkhâr tan sum siam belhna ni lo mah se mipui harsatna sut kian nan leh a pumpui tlâng chhah inhlehna remchang tak te pawh a ni awm asin.
- R.Lalfakawma, Seling