INDIA RAMA VAIMIM THAR CHHUAK TAM BER TUR MIZORAM, INDIA RAMA VAIMIM CHINNA HMUN NEI ZAU BER MIZORAM
SEDP-ah Vaimim chi hi National Agriculture Co-operative Marketing Federation India Ltd (NAFED) Madhya Pradesh aṭangin direct-in Mizoram Agriculture Department hian kg khatah Rs. 143.50 in an lei. July ni 21, 2022 (Ningani) thleng khan a chingtu tur mi 13,596 te hnenah kg 20, kg 18, Kg 15, kg 14, kg 10 te chhungkaw khat zelah an sem a, a vaiin kg 2,71,920 sem chhuah niin Cheng 3,90,20,520/- (nuai zathum sawmkua, singhnih, zanga sawmkua) teh meuh sen a ni tawh bawk.
Lunglei District-ah ringawt hian mi 1600 vel hnenah 25kg zelin sem a ni a, 40000Kg teh meuh Lunglei District-ah an sem tihna ang a ni. Mithiamte ka zawhin Vaimim chi 25 Kg hi ṭin 2 hmun (hectare khat) a chin tawk vel tur niin an sawi. Vaimim chi 1600Kg chu ṭin 3200 hmunah chin a ngai tihna a ni. Heti a nih chuan District danga mite nen Mizoram hi kuminah India rama Vaimim thar tam ber state kan ni thei dawn tihna a ni - a lawmawm dawn e.
Cheng nuai 547 (a ṭhenin 457 niin an sawi bawk. Mahse Assembly House-ah Fisheries Minister-in Chakai Farm siam nan cheng nuai 57 hmuh a nih thu house a hrilh (VLN 24, February 2022) hmuh aṭanga Kolasib Dumluia Pilot Project on Crab Culture' khu March 2020 khan kal pui ṭan a ni a (Prof JV Nunchunga, Vanglaini March 10,2022). Chakai 30000 vel khawi theihna tura Chakai (aikam leh aifiar) 2000 dah niin, chakai 600 vel dam anga sawi si te a ni a. Tunah cheng nuai 37 hman a nih tawh (VLN 10, September, 2022).
Chakai farm kan buaipui dan en hian sorkarin sum a sen leh a hmuh hmang hian Sialsuk leh Mizoram hmun danga Chakai zuartute aikam zawrh hi a awm ang anga leisak vek zel ta ila, ramin a hlawkpui zawmah awm mang e aw, ka ti.
Chief Minister Pu Zoramthanga'n Mizoram economic molecule chu mau a nih thu house-ah a sawi a. Mau chi lei nan sorkarin cheng nuai 2359 a hmang tawh a, mau chi hi la lei belh zel a ni. Thil nuihzatthlak, nuihzatthlak miah si lo chu, SEDP hnuaia mau chingtu tur ṭhenkhatin mau chinna turin Rawngthing hmun an vat a, Rawthing chi an dawng mauh bawk! Mau chi hi mi pali hnen aṭangin an lei. National Bamboo Mission (NBM) Revised Operational Guideline June 2019-a tih chhuahah chuan NBM hnuaia mau lei leh buaipui dan tur kimchang tarlan a ni.
Clause 10:2 ah hian mau chi 10 tarlan a ni a, CM mau chi hnih - Brandisii leh Latiforus te hi an tel ve lo. Chuti a nih chuan kan CM mau hi NBM guideline-a a tel ve loh avangin, Central sorkar approve a ni lo tihna a ni a, budget-a a tel bawk si loh avangin kan leiba tipungtu a lo ni ta a ni.
Minister tam takin an mamawh zat budget an nei lo a, Chief Minister hian Budget 34% zet a chang a, chu chu Rs 47,35,13,53,000/- zet niin Minister te CM hnuaia an kun a ngai.
Meidum - Hortoki kawng laihna Rs 1,33,66 lakhs (Vbc 133.66), Airport chei ṭhatna Rs 41.77 crore (Vbc 41.77) leh mau lama hman ral zawng zawng te hi budget a tel lo a ni a, hei hian leiba a tipung nasa viau.
SEDP budget a sum dah dan :
2019-20 - 750 cr
2020-21 - 513 cr
2021-22 - 400 cr
2022-23 - 700 cr
A vaiin crore 2363 a ni.
Hei hi NLUP dawngtu mi 1,31,735 ten insem ta se, Rs 1,79,350 ṭheuhvin an chang ang. Mahse SEDP hi mipui chan a lo ni lo va, Rs Vbc 2363-ah hian mipui chan chu Rs Vbc 150 chauh a ni a, heti a nih avang hian chhungkaw 60000 thlan te hian cheng nuai 3 ni lovin cheng 25,000/- ṭheuh chauh an dawng thei dawn tihna
a ni.
Covid hi kan sorkar hian chhuanlam atan leh a pawr lai sawi mam nan an hmang nasa hle a, budget speech-ah vawi 14 tehmeuh sawi lan a ni. Mahse, Central chuan April 7, 2020 khan order lo chhuah daih tawhin, covid kaihhnawih thil reng reng chu Central in a tum tur thu an lo sawi daih tawh. Health Minister Pu Thangtea'n a ṭul a lo zuk sawi chhuah pawh Chief Minister Pu Zoramthanga'n a audit-tir mauh bawk.
Covid do nan hian Presbyterian Kohhran leh Synod office ngawt pawhin sorkarah Rs 11,86,25,504/- an thawh a, Kohhran hrang hrang pawhin a nuai tel teh meuh an thawh, sorkar mualpho tur Kohhran, NGO leh mimal inpekna vangin kan mualpho lo mai niin a lang.
Electric bill a sang chho em em a, mipui an buai hle. Tunlai tak phei chuan Aizawl khawpui chhungah Tui a haw chhe em em vek. Mahse tui leh Electric bill erawh a sangin a team hle reng.
Sorkarin Electric bill a tihsan dan :
2015-16 - 2%
2016-17 - 4.02%
2017-18 - 3.60%
2018-19 - 5.90%
2019-20 - 6.68%
2020-21-ah kan Sorkarin JERC ah 41.92%-a tisang turin rawtna a thehlut a, mahse JERC ten mipui dinhmun thlirin 26.50%ah a tisang.
Health Care bill ba cheng vbch 77 chuang awm lai, sorkar hnathawkte'n thla tirah pawh hlawh an lak theih tawh loh lai leh contractor tam zawkte bill a tan mek laiin, sorkar duhsak zawng Contractor te Bill erawh a tang rei lo ṭhin hle a, bill tang miah loa Treasury-a bill thehluh ni la laa pawisa vaibelchhe tel hmu thei nghal an awm thung.
Nikum 2021, September ni 14 (Thawhlehni) khan OSD to CM atan cheng 1 hlawh turin Pu Rosangzuala chu ruat a ni a, tun thla hi a cham a ni. Mahse tun thlengin he a hlawh hi a la lo, a fakawm hle. Amah erawh chu OSD hian MLA thenkhat TA/DA a kum leta late aiin a bill a sang hle thung. Cheng khat hlawh la lovin a awm thei viau pawh hi a namai lo ve. Cheng khat hlawh tur hian OSD turin chhungkaw harsa deuha ṭhalai lehkhathiam si, hna nei lote kum chanve chhung angte lak chhawk ila, kan indawm kang viau hian ka ring.
- Dr Lalmalsawma Nghaka, Kulikawn