Written by
Mahmuaka Chhakchhuak

LUNGLEI KHAWPUI CHHUNG KAWNGPUI CHHIA

Mizoram khawpui lian ber pahnihna Lunglei khawpuiah hian mihring 176, 816 (estimates as per aadhar uidai.gov.in Dec 2020 data) awmin tunah hian Mizoram Sorkarin Municipal Council nei turin a ruahman mek bawk. Hetianga khawpui pawimawh tak a nih lai hian a khawpui chhung kawngpui chu khawilai mai pawh hi a chhe em em vek a, tu tan pawha hrehawm khawpin kawngpui hi a chhia a ni. A bikin Pukpui leh Hrangchalkawn inkarah phei chuan Lirthei eng chi pawh, a lian ber aṭanga a te ber thlenga zawh a nih mai bakah ke-a kalna hmun a nih bawk avangin a pawimawh em em a, By Pass Road ala awm loh avangin lirthei lian tak takte pawh engtik lai pawhin a tlan reng avang hian Lunglei khawpui chhung kawngpui neihchhun hi a rim em em a ni.

Tichuan kuminah ruahtui a rawn tla a, fur a rawn thleng a, kan kawngpui chuan a tuar ta lo ngei a, nikum lawka a chung pawnlang chin chulmam (resurfacing) chuan a dawl loh avangin kan khawpui chhung kawngpuite chu a lo chhe ta a, khawpui chhungah khuar leh biboh a lo tam ta em em a, kea kal tan leh lirtheia kal tan pawh hrehawm khawpin a lo chhe ta a, tunah phei chuan kawngpui ngil laiah pawh tlan kawi zawr zawr a lo ngaih phah a ni. Dam pangngai tana kal hrehawm a nih tawh nak laiin dam lo, natna hrehawm tuar tan phei chuan hrehawm tak a ni a, hmanhmawh thilah phei chuan thinrimthlak tak a ni. Kawngpui khuar laia tui tling tam tak awmte phei chuan khawpui chhung hmel a tibal lehzual a, lirthei khalhtu hawihhawm loh deuhte phei chuan a sira kalte an han dai per ve ṭhin bawk nen hian kan khawpui chhunga kawngchhia chu thinrim phahna tur a tam hle a ni.

Hetiang taka Lunglei khawpui chhunga kawngpui pawimawh ber a chhe ta mai hi a chhan ber sawi theih ni chiah lo mah se la, tun hma lam aṭanga kan lo uluk loh vang leh mipui lam pawhin kan kawngpui hi kan dim loh vang a ni. Tuna kan kawngpui neih lai hi kum 1970 vela siam tawh kha niin an sawi a, lung hraw tak tak phah a, a chunga rawra chap leh a, Alkatra leh rawra sin chawhpawlha chil mam leh mai niin an sawi a. Chu mai bakah chuan PHED lamin kawngpui hnuaiah tui pipe kaltir an lo nei bawk a, chungte chu lirthei rit tak takin a han rah chuan a lo chhiat loh theih si loh avang hian tui a lo put a, tui put chuan kawngpui chu zawi zawiin a tichhia a, chuvang chuan kan kawngpui hi a tlo thei lo a ni. Tin, Telecom lamin khawpui chhung kawngpui hnuaiah (kawngpui laichhiain an chhilh leh a) Telephone hrui an zamin hmun 31 laiah phei chuan main Hole an siam lehnghal a, hei hi hnawksak tham a nih mai bakah kawngpui tichhetu pakhat a ni. Kawngpui sir leh lam aṭanga sir leh lama tui luanna atan hian kawngpui tan tlangin tui luankawr siam a ni bawk a, hmun 5-ah Hume Pipe phum a ni a, hmun 7-ah phei chuan Lung Culvert siam a niin hmun khatah Slab Culvert siam a ni bawk. Hetianga kawngpui tan tlanga tui luankawr siamte hi Lirthei rit tak takin a rah fo avangin kawngpui chhiat chhana sawi loh theih loh a ni a, tuna hmun 5 chauha Hume Pipe dah a nih ang hian hmun dangah pawh dah theih ni se la, kan kawngpui hi a ṭhain a tlo zawk ngei ang.

Tin, mipui lam pawhin kan khawpui chhung kawngpuite hi duat kan tum lo bawk a, tui chhia engkim kan luantirin kawngpuiah Rod kan chhu ngil a, lirthei kan sil bawk a, dimna reng reng kan neih bawk loh avang hian kan kawngpui hian a dawl zo reng bik lo a ni. Mahni In bul hnaih theuh hi mahni ta angin enkawl ila chuan heti tak hian kan kawngpui hi a chhe hauhin a rinawm loh. Tuihawk luanna tur kan zuah duh ngai bawk si lo a, tuihawk luanna tur awmchhunah lah hnawm tinreng kan paih ṭhin bawk avangte hian kan kawngpui hi loh theih loha chhe turin kan ti ve bawk a ni tih hi kan pawm ngam a ṭha hle mai. Tunah a chhia a, kan phun a, kal hrehawm kan ti a, Department leh sorkar lam kan dem a, kan inang thinrimin thuchhuahte kan han siam leh ngawt hin. Hengte hi tih loh tur a ni e tihna phei chu ni lo mah se la, mipui lam pawh hian kan duat loh vang tih hi kan hriat a ṭha viau a ni. Tunah ngei pawh Lunglei High Power Committee (HPC) Vice Chairman hoin Sept. 21, 2022-niah khan Sorkar, Pawl hrang hrang leh khawtlang hruaitute nen Lunglei khawpui chhung kawngpui chhe siam ṭhat dan tur leh hmalak mek awmte sawihona an nei a, chutah pawh chuan side drain (tui hawk luanna) atan cheng nuai 80 dil mek a nih thu an sawi a nih kha.

He sawihonaah hian HPC Vice Chairman ngei pawhin a changtu Department hotute hnenah pawh vawi tam tak thlen a nih tawh thu a sawi a, Lunglei DC ngei pawhin kawngpui chhia avanga meeting an neih tawh dante a sawi bawk a, heng bakah hian kan kawngpui chhiat chhan chu mipui lamin kan enkawl ṭhat loh vang tih an sawi ri tel bawk a ni. He hunah hian Lunglei khawpui chhung kawngpui chhiate siam ṭha turin a thawktu tur PC. Lalthantluanga a nih thu sawi lan a niin Estimate atan Vbc. 5.9 a ni bawkin June 8, 2022-ah Work Order a chhuakin December 2022 thla ral hmaa thawk zo tura tih a nih thu pawh kan hmu bawk. Nimahsela, hetih lai hian Contractor tan ngei pawh hna hi thawh mai theih a la ni chuang lo a, ruahtui a la tlak reng avang hian thawk mah se la awmzia a awm dawn chuang lo a, chuvangin ruahtui hul hun nghak turin an ti ni awm tak a ni.

Kum dangah chuan September thla chawhnu lamah chuan fur ruahtui a lo hul tawhin, kan khua pawhin favang boruak rim a lo nam tan tawh ṭhin a, kumin chu chutiang a ni hauh lo a, Ber thla chawhnu lamah pawh ruahtui a la tam em em mai si hi buaithlak tak a ni. Lunglei khawpui chhung kawngpui hmun tam takah tui a la tling pem pum a, a diak em em bawk avangin kea kal tan phei chuan hrehawm duh tak a ni. Engtik nge ruahtui a hul ang tih hriat a ni lo a, nghah loh theih a nih bawk si loh avang hian mipui lamte pawh hi hei hi kan hriat a ṭha. Chuti a nih chuan October thla lai hawl vel aṭangin hna thawk ṭan thei ta se la, thla hnih chhung vela kan khawpui chhung kawngpui an siam zawh hman chuan December thlaah chuan kawngpui ṭha leh mam tak kan nei hman dawn tihna a ni ang.

Hnathawktu (Contractor)-in a thawh dan tura Department lam aṭanga order a hmuh danah chuan ‘Strengthening and Resurfacing of Aizawl – Thenzawl – Lunglei Road from 160.00 – 164.00 Kmp (Kikawn to AOC veng, Lunglei) tih a ni a, Kikawn aṭanga AOC veng thlenga kawngpui khuar lai hnawh ṭhat a, Alkatra nena chulmam emaw chauh tur tihna a ni ber mai. Hei hian hun rei ve tak chu a daih ngei ang a, rei tak erawh a daih thei dawn lo. A chhan chu kawngpui tlo leh ṭha tura a tir, a bulṭhut aṭanga siam a nih tlat loh vang a ni. Sawi tawh angin Lunglei khawpui chhunga kawngpuiah hian lirtheite chauh an tlan lo a, lirthei lian tak takte pawhin an zawh ve bawk avangin kan kawngpui hian a dawl ṭhin lo a, beisei aia ritin a zawh ṭhin avangin a chhiat phah ṭhin a ni.

Duhthusamah chuan a basement (a bulthut) aṭanga siam thar vek ni se la, a nih dan tur ang taka siam ṭhat vek ni se la a duhawm hle. Chutiang tur chuan sum leh pai pawh a ngaih tam deuh dawn si avang chuan nge ni sorkar lam tan pawh a chunglang chin emaw chauha hetia han siam ṭhat hian rei vak lo a lo daih ve tho bawk avangin an ti leh mai ṭhin ni pawhin a rinawm. A tawp berah chuan kan khawpui chhung kawngpui hi mi tin hian kan duat lehzual a ngai hle mai a, tun ang bawka kan duat loh leh chuan rei lo teah a chhe leh ang a, kan phun leh nuai nuai ang a, sorkar lamin kum tinin emaw an siam ṭhat leh ṭhin a ngai ang a, kawngpui ṭha leh tlo kan nei tak tak ngai chuang lo ang.

- Mahmuaka Chhakchhuak