Politics tual zawlin kan nunphung a tichhia
Nitina kan hmuh te, kan nunin a khawih phak chin, kan hmuh phak chin, kan ei phak chinah te hian kan tel ve vek si a. Kan duh loh kan hmu reng a, kan duh kan hmu bawk a, kan duh kan hmuhte chuan awlsam takin min hruai peng a, kan duh loh tak takte pawh hmu kur mah ila, sawisel chauh lo chu tihngaihna dang a awm bawk si lo va. Sawisel chauh tihngaihna awm bawk si lo chu ‘politicis tual zawl’ ngei chu a ni. Kan duh lo chung min hnuk dawr dawr a, a mi chenga te rilru leh ngaihhlut zawng chenin min thlak danglam sak a, sawi sawi mah ila, a sawt lo kan ti a, kan tel lo thei bawk si lo va, kan telna hmun ngei hi sawisel a ngai leh si ṭhin a nih hi maw... Kan ram zimte kan hmuh phak chin ringawt pawh hian kan nun nasa takin min sawp chhia a, sawi tur a va tam em!
Kawng chhe lutuk hi:- Kawng siamtu chu sawrkar a ni. A mawhphurtu pawh sawrkar tho a ni. Hman aṭang khan kan ram zim te ah hian kawng ṭha tak neih hun chhung sawi tur hi a tlem ngawt mai. Thil tam tak kan chhuanlam ṭhin a, chhuanlam hun a rawn inher liam a, a ngai te bawkin chhuanlam kan siam leh ṭhin a, inthlan dawn apiangin “Min thlan tlin a, thuneihna kan chan chuan, kawng a dum hlarh ang” tih te an han intiam kur luk ṭhin a, kawng ṭha nei tura thu intiam ho sawrkarna rawn changtu kutthlakna hi chu a va beidawn thlak em em ve le. Fur ruah chhuanlam a tling mawlh lo ve, keini ram aia fur ruah tamna-ah pawh kawng an nei ṭha lutuk, eng rilru nge kan put kan hotute hian. Eng ang pawhin rawn insawi thiam ṭhin mahse, mipui rilru, thinlung hi a hmin tawh lo a ni. Kawng ṭha siam thiam kan nei lo va, chhuanlam siam thiam erawh kan nei thung. Thuneihna ler aṭanga insawi fiah zut zut ringawt hi ram mipuite hian kan ning tawh a, kan awih tawh lo va, kan nui mai mai tawh.
Zu in avanga kan tawrh mekna hi...:- Zu chungchangah inhnialna tam tak a chhuak a, sawi sawi ngai lovin tun dinhmun hi en mai a ṭha tawh lawm ni! Zu in thiam loh avanga tawrhna thleng mek hi tunge sawi mawi thei le? Zu in thiam loh avanga thi, zu in avanga in chhung buaina thlengte hi tuman an hmuh hmaih lo vang. Mi ṭhenkhat chuan “Zu lei a awlsam tawh lutuk a, ka in ve ta mai alawm le...” an ti. Zu in naupang tak tak hmuh tur an tam, an nun a chhia, zirna a nghawng a, mipat hmeichhiatna thlengin an dai lut tawh asin. “Min enkawltu kan pa naupang takin kan vuiliam, a chhan chu zu vang a ni” an ti. Sawrkar hnathawk zingah zu in avanga damdawi ina lutte avangin sawrkarin sum engzatnge a sen le? Zu avanga pawisa kan lakluh chauh em ni kan tarlan dawn?
Nunna hi sum tam tak aiin a hlu zawk daih asin. Zu khuahkhirh lai pawhin zu in mi chuan an in tho a, a nghawng erawh in nat hleih tak a ni. Zu in mi te pawhin an rilru chhungril tak takah chuan zu hi ṭha an ti hauh lo. Zu in thiam kan nghah chhung hian nunna hlu tak engzat nge kan chan tawh ang aw? Zu tamna hmunah damdawi ruihtheih atana hman hlauhawm a pung zel bawk.
Mahni indah pawimawh lutukna avangin midang nun tibuai:- Mi ṭhenkhat hi chuan midang buaina hmuhnawm kan ti ṭhin niin a lang; mihring rilru sualzia leh thianghlim lohzia a lang. Hei hi mahni hmasial nun dik tak chu a ni. Kan dinhmun ṭhatna turin midang dinhmun insiam rem tur pawh pheh sak daih mai ila pawi tihna nei lo kan awm nual. Heng mite hi mi chak kan tihte an ni lawi si a, kan ramah pawh hian an tam lutuk. Thuneihna kan duh luatah mahni kan insawi mawi char char a, kan duh kan thlen hma chuan dawt kan sawi a, dawt sawi chu kan duh kan thlen huna kan ti ang kan tih kha kan ti leh lo ṭhin, hei hi dawt sawi chu a ni.
Mahni thutiamah pawh ding nghet duh lo hruaitu inti, hruaitu tlak der si lo, chung avanga inti lar ta, mi pawimawh dinhmuna in hlangkai, nun chhungrilah zahawmna nun nei der si lo ram hruaitu kan ngah lutuk hian kan ram inrelbawlna a tichhia a. Duhamna-in an mit a tidel a, thuneihna duh lutuk avangin an rilru a dik tawh lo va, hengho hian nun pahnih an nei a, a derin an nung thiam riau a, lemchan an thiam viau bawk. Anmahni an indah pawimawh lutukna avangin midangin nasa takin an tawrh phah a, ṭhenkha lah chuan chu tawrhna nun chu an hrethiam pha der si lo, hrethiam pha lo ho chu ‘a thau leh a mawm ei pha chin an ni’ mahse, an nun chhungril kha a dik tawh lo va, chu chu an nun chhiatna ṭha lo em em chu a ni. Hetiang politician ho thawh rah hi chu ram tan a chhuanawm lo hle mai a, chu chu kan ram politician zingah an tam hle.
Sum eirukna a tlem phah lo:- ‘Corruption’ tih thu lar tak mai hi ‘dik lo taka sum eirukna/ hlemhletna’ tih hi kan hriat dan awlsam ber leh kan pawm dan ber a ni ang. Hrilhfiahna tam tak a awm a, chu ai mah chuan kan ram buaina chhum chhah tak mai chu dik lo taka sum eirukna te, dik lo taka thamna lak te, uchuak taka sum hleprukna te hi a ni. Buaipui tham dik lo taka sum eirukna hi ram hruaitute pawh hian tihrem an tum niin an sawi ṭhin a, mahse a sawt mawh khawp mai. Mipui lamin kan rinhlelh ngei ngei-te pawh chhui chhuah lawk theih loh te, thamral ta mai te hriat tur leh hmuh tur an awm ṭhin.
Politician leh sawrkar hnathawk zingah mi fel leh rinawm tak an awm a, hna thawh inang, sum renchem thiam tak chu kum 10 ah chuan an dinhmun a in san hleih dawrh thei. Chuvangin, a pawng a puia ‘chumi chu a eiru a ni ang’ tih ngawt erawh a dik lo vang. Kan sawi tum ber zawk erawh chu ram hruaitu politician zingah te, sawrkar hnathawk thiltihtheihna neite zingah hian eirukna hi a la ngampa hle niin a lang. Danin a hrem theih si loh turah thiam taka tih dan an lo thiam ve zel a, dan siamtute ngei ngeite pawhin dan han palzut rap rap chang an nei bawk a, chung dan an palzut tam takte chu mipuiten an hre lawi si lo. Ram hruaituten an zir lo nge? Sum eirukna hian min la kiansan thei tlat lo. Pathian huat zawng tak ‘sual’ ti reng chunga a rawngbawltu kan nih chuan ‘a dera nung ve mai’ entawn tlak loh kan ni ang.
Kan rilru put hmang a dik tawh lo:- Kan ram hruaitute hi kawng engkimah an pawimawh. Ram mipui nun dan phung tam zawk hi chu kan politician te min hruaina zel ang a ni ti ila a sual tam lo mai thei. ‘Chhungkua’ ‘Kohhran’ baka kan nun kan hmanna leh ram inrelbawlna kawnga min uaptu an ni tlat a, chu chuan kan nitin nun kan eizawnna kawngah te, kan hmuh leh dan zawm tura thu neitu an ni tlat a, an pawimawh em em a ni. Dik lo taka politics tualzawl nun min pek chuan kan rilru puthmang pawh a danglam tial tial dawn a, politics khelh chu sum lama hlawkna anga kan ngaih tlatna te, politics khelh chu mahni ṭanghma haina anga kan ngaih tlatna te, poltitics khelh chu midang sawi chhiat, mahni insawi mawina anga kan ngaih tlat te, politics khelh chu hausak thutna tura kan ngaih tlatna thinlung mi tam takin kan neihte aṭang ringawt pawh hian kan rilru put hmang hi a dik lo hul hual a ni.
Khawtlang nun a nghawng a, NGOs te rilru-ah pawh a dik leh dik lo pawh thlu lova sawrkara thil dil, kan mamawh min pe tura kan ngaihtlatna te hi a dik lo hle. Ram hruaitu nih duh vangin politician-ten mipui an tlawn a, an duh an hmuh hunah mipui lamin kan hotute kan nawr leh viau bawk a. Dik lo takin kan inzirtir tawn tihna a ni. Hmun hla tak a ni emaw zokhua aṭang tein damlo na tak an rawn kal a, Aizawl-ah chhiat an tawk hlauh mai a, a phurhna tur motor bialtu MLA te tih tur emaw kan ti ngawt ṭhin te, mahni bial chhung a nih dek dek tawh chuan mitthi ina kal kim tum tlat politician kan nei a, hei hi enge a chhan kan tih chuan kan tihdan phung, kan nun dan phung hrim hrim hi a dik tawk lo tihna a ni. Intlawnna a lian em em ṭhin.
Kan rilru dik lo siam ṭha ila, dawtsawi te hi bansan ila, tih theih loh tur tiam tawh lo ila, chhung leh khatte leh mahni party te duhsak uchuak lo ila, mipui thlan tlin te hian ram tan hna thawk tak tak se, a kalkawnga hnawksakte chu then fai dan ngaihtuah mai sela. Khawvelah hian induhsak uchuak te, duhamna avanga dik lo taka sum eiruk te hian enge a hrin chhuah le? Dan palzutna a hring chhuak a, rilru dik lo tak a hring chhuak bawk a ni. Thu ril pui pui chhui chhui pawh a ngai lem lo, kan mamawh chu kan hmuh theih maiah a awm a, kan zawm theih maiah a awm e. Mipui lam kan dik a ngai hle mai.
- R.Zomawia