District thar siamna tlak a awm asin...
District chungchangah ngaihdan leh duhdan thuziak kan hmu ṭhin a. District atana puan tawh te chu district function tir ngei an duh thu an ziah te pawh, kan lo hmu a. Ṭhenkhat chuan, District thar apiang leh ang tih hlau niawmin, “India ram hmun ṭhenkhata district pakhat mipui zat pawh pha lo Mizoramah hian district thar lo dil te chu a ang lo e a...” tih te kan hmu a. Kawng khat chauh aṭanga ngaituahna hmang tan chuan awm ve tak pawh a ni mai thei e. Mahse, hetiang lo zawng pawh hian ngaihtuah tlang chhin teh ang u.
India ram hmun tam zawk hi hmun zawl ṭha tak tak, hmun hma nuam leh rem a ni a. An kawng te phei chu mit tlin tawka hmuh phak, kawng ngil leh zawl, vawi tam tak awm thei, phai ram (plain) a nih miau avangin inrelbawlna leh inkalpawhna kawng thu-ah te chuan a awlsam em em mai a. District khatah mipui tam tak, Mizoram mipui aia tam pawh khawsa mah se inenkawl a harsa lova, mipui tam lam thu-ah te, district pakhatin ram a neih zau zawng sq. km tih velah pawh an buai hek lo.
Mizoram hi a pianzia rengah changkha ang a nih thu kan zir ṭhin ang khan, tlang kilkhawr leh chengker tak taka cheng kan ni a, inrelbawlna leh inkalpawhna kawng thuah te, hmasawnna inthlauh theihzia te pawh a hretute vek kan ni. Chuvangin, Mizoram hi phai ram (plain) nen hian tehkhin ngawt chi a ni lo. “India ram hmun ṭhenkhata district pakhat chhunga mipui awm zat pawh pha lo, Mizoramah district thar lo dil te chu” ti a, thil awm lo anga ngaitute ngaihdan aṭang hian Mizoram hi Aizawl District chauh aṭang hian inrelbawl dawn ta ila, hmasawna awm loh turzia leh buaithlak turzia chu kan hre vek ngei ang.
Mizoram ang chiah tlangrama khawsa, keini aia ram nei zim zawk, Nagaland te hi Sq. km 16579 chhungah an cheng a, tlangram a nih avangin District hrang thliah aṭang lo chuan, hmasawnna khai rual a harzia an hre chiang. Tunah hian District sawmpakhat lai an nei mek a ni. Chuvang chuan, Mizoram tlangramah pawh hian a awm chinah District hmanga hmasawnna zawn loh chuan hmasawnna khairual hi a lo harsa em a nih hi mawle.
District a thua pek tawh leh dil mektute hian District hmanga hmasawna hmuh chu an duh ber leh an thupui ber a ni. Aizawl district chhung aṭanga district Administration thar diltute ngat phei hi chuan an auh hla district hmanga hmasawnna hmuh an inbeisei hi thiltih awm tak pawh a lo ni e. Hmar tlang dung tan Darlawn-in an dil ngat phei hi chu awm ka tihpui hliah hliah a ni.
District pek tawh la function si loh khaw pathum bakah hian hmar tlang dung tan Darlawn-in kum 1988 aṭanga District an dil thu chanchinbu leh social media kal tlangin kan lo hmu a. An dilna a rei tawh viau laiin, an thawm erawh chu a zawi ang reng fu lawi si a. Mahse, kan sawrkar hriatah leh Mizoram mipui hriat khawp chuan thawm chu an nei ve ngei e.
Kum 2018 a lo inher chhuak ang a, inthlanpui hmachhawnin Party tin an
ṭul leh hle dawn. Party lian pahnih MNF leh Congress party te campaing au hla (manifesto) tur pawh, District thu chauha pek la function si loh khaw pathumah hi chuan a chiang lawk nghal viau mai lo maw? “Kan sawrkar leh a nih ngat chuan, district hi kan function tir tawh ngei ngei ang” tih leh “sawrkarna kan chang a nih chuan, District kan lo pek tawh sa che u hi kan function tir ang a, kan sawrkar tuk aṭangin D.C in a rawn ṭhutchilh nghal ang che u” tih te a ni leh mai awm si a. Engtin tak inpal hnawk zel dawn ni maw...!
Hetih mek lai hian, Mizoram zim tak chhunga tlangdung hmasawn lo ber mai, hmar tlang dung/ Darlawn tlang dung erawh chu hel demand area a nih avang khian party lian pahnihten bial ṭhaah an ngai tlat lova. Chuvang chuan, MLA satliah ni mai tur candidate te chuan tlin theih inbeiseiin, Hnam run leh Bhavan hriatpuina leh duhsakna tel si lo hian, District pek an lo tiam ve dek dek lawi si ang a (khaw tam zawkah phei chuan, District pawh an sawi rik ngam a rinawm loh zawk leh nghal) Hetiang thlenga ngaihtuah phei chuan, hmar tlang dung/ Darlawn tlang dung hi lainatawm tak an niin ka hria.
Congress kaihhruai sorkar hian power megaward 60 pe chhuak thei tur Tuirial Hydel Project chu hman theih mai turin a peih fel titih tawh a. He hydel project hian, power and electricity chauh ni lo, kawng tam takah Mizoram tan ṭangkaina a nei lian dawn a. Kan hmang thiam a nih ngat chuan kan state economy tisang dawrh thei khawpin a ṭangkai theih a beiseiawm.
Tuirial hydel Project hi Assam state a khaw pakhat, Bhaga aṭang khuan hla lo te a ni a. Tuikhuahna tur hmanrua zawng zawng pawh, chuta ṭang chuan an lalut vek mai ṭhin. Motor lian tak tak kal theihna a nih avangin kawng pawh a ṭha viau mai. Tuirial chhak lawk chu, tuna District dil ve mektu hmar tlang dung/ Darlawn tlang dung kan tih hi a ni. He tlang dunga khaw tam tak hian, tuirial hi eizawn nan an hmang ṭangkai em em reng a ni tih te ngaihtuah thlen phei chuan, District diltu zingah chuan Darlawn tlangdung hi District Administration thar pek ni ta se, Mizoram hian kan chhawr ṭangkai ber mai awm asin.
Tuirial Tuikhuah lian tak kal tlangin, khaw engemaw zah kaiah te chuan man tlawm zawkin kan mamawh Assam State aṭangin kan lalut thei ang a, insumdawn tawnna kawng ṭha dang a awm dawn avangin khaw pakhatin bandh an neih avanga Zoram mipui kan buai ṭhinna pawh a reh ngei ang. Mahse, Darlawn tlang dung hi District administration thar dang hmanga enkawl a nih si loh chuan Aizawl District aṭang ringawt chuan khing kan sawi te khi tih puitlin a harsa viau thung ang.
Mizoram hmakhua thlir a, hmasawnna kawng kan ngaihtuah a nih chuan Mizoramah hian District thar hmanga hmasawnna ṭha hmuhna tur khawiah te hian nge a awm theih ang? Dik tak chuan, tlang dung hmasawn em em sa, District Headquarters hnaih em em si, Khawzawl, Hnahthial leh Saitual te hnena District lo pek ve ngawt mai kha, awm lo hulhuala ka ngaih bakah nawmchenna ang maiah ka ngai hial a ni.
Darlawn tlang dung ang bawk hian, Tlabung tlang dung lam pawh hi Mizoram economy tisang thei, hmun pawimawh leh chhenfakawm tur a ni ve a, District Administration thar hmanga hmalakna neih hi a hun viau chuan a lang.
Chuvangin, Mizoram mipuite hian kan sawrkarin District pariat kan neih mek bakah, District thar dang a siam dawn emaw siam dawn lo emaw Mizoram budget eiral ringawt tur ni lo, nakin zela Mizoram tana ṭangkai tur, District administration thar siamna tlak, hmun a la awmzia hi hre ve hram teh ang u.
- Lalchharliana, Zemabawk