Written by
C. Lalhriatpuia

CENTRAL SORKAR KUTAH ZMC HLAN KAN TUM MAW?

Mizoram Chief Minister Pu Zoramthanga chuan September 22, 2022 khan Union Minister of Health and Family Welfare Pu Mansukh L. Mandaviya chu a pisa-ah hmu in Mizoramin Medical College a neih chhun Zoram Medical College (ZMC) chu Mizoramin a enkawl dawn chuan a hautak dan te, medical college tam tak ministry-in a laksak a, a chawm ang hian laksak ve ni se tiin a dil a. Central-in a la dawn a nih chuan seat 50 (50%) chu Mizoram quota a dah zui turin a dil bawk.

He thu hian inhnialna a ti tam hle a, State Medical College ni reng tura duh an awm laiin Central kuta hlan mai duh pawh tam tak an awm bawk. Ngaihtuah ngun ngai tak a ni a, a thatna lai tam tak a awm rualin a that lohna lai pawh a tam thei hle ang. Heti zawng hian lo thlir zui ve ta ila :

1. Central sorkar Medical College a nih tawh dawn avangin seat 50 hi Mizoram quota a min pek theih a beiseiawm loh hle. Hetianga Medical College awmna state tana 50% seat an pek hi hriat tur a vang hle bawk. NEIGHRIMS, Shillong-ah pawh khuan a awmna state Meghalaya khuan MBBS seat 50 awmah seat 9 (18%) chiah an nei a, Central quota seat 18 awmin, Nagaland-in seat 8, Arunachal Pradesh-in seat 4 leh Mizoramin seat 3 kan nei.

2. MBBS seat 50 hi min lo pe thei tehreng pawh ni sela, NEET (Medical Entrance Exam) a All India Ranking a ti ṭha, Tribal seat chang pha chinte chauh an lut thei dawn. Tunhnai kum 2 chhung hian All India Ranking a MBBS seat chang pha hi Mizoram aṭangin zirlai pakhat chiah kan nei. Hetiang a nih chuan Mizoram tan seat reserve eng ang mahse, ranking a kan lan phak loh miau chuan Mizoram aṭanga MBBS zir pha hi kan nei tawh mang dawn lo tihna a ni. Hei tak hi a pawi lai ber tur chu a ni. Infrastructure ṭha eng ang pawh nei ila, kan chhawr phak si loh chuan eng nge awmzia awm ang?

3. Tunah hian ZMC-ah hian MBBS seat 100 a awm a, chung zinga 70 chu Mizoram quota a ni. All India ranking-ah sang lutuk lo mah se, Mizoram aṭanga exam a ti ṭha zual 70 khan seat an chang hrim hrim tihna a nih chu. Hei hi Mizoram tan a hlu lutuk tlat.

4. MBBS seat 100 zinga 15 hi Central quota a ni a, All India Ranking a ti ṭhaten an luah khat vek zel.

5. Seat 15 dang hi NRI (Non Resident Indian) quota a ni thung a, hei hi a nihna takah chuan Management Quota, fee pawh sang bik tak a ni. NRI ni chiah lo pawh, NRI chhungte nei thlengin an lut thei. He NRI/ Management quota a luh man hi a to hle a, annual fee pawh seat pangngaia lutten Rs. 50,000/- vel chauh an chawi laiin NRI te chuan US dollar 20,000/- (India pawisa a cheng nuai 15 vel) an chawi daih a, ZMC tan income ṭha tak a ni. Tunhnai kum 3 chhung ringawta NRI seat aṭanga ZMC-in sum a hmuh zat chu cheng vaibelchhe 13.5 vel a ni daih tihna a ni (tunhnaia India pawisa hlutna tlakhniam dan nena teh phei chuan hei ai hian a sang daih ang). Heti chung hian he seat 15 hi an inchuh luih luih kumtin nia.

ZMC hi a ṭha em?

Duhthusam a ni lo nasa tih chu a Institution naupan dan aṭang pawhin kan hre vek ang, chutih rualin, a nih tur ang a la ni miah lo chung pawh hian ZMC hi Medical College chhe tak chu a ni hauh lo. Chu chu zirlai mekte leh an nu leh pate ngaihdan pawh a ni. Medical College tha lo tak ni se, NRI seat hi tuman an luahkhat lo ang, mahse, kum tina cheng nuai 15 chawi tur hian vai ho thlengin an inchuh nasa hle si. Sorkarin phal phei se chu, cheng nuai 100 chuang seng a zir duh, admission dil pawh an awm kumtin alawm.

Chuvangin, ZMC hi a la naupan ngaihtuahin Medical College chhia a ni hauh lo. A behchhan State Referral Hospital, Falkawn (SRHF) pawh a belh tlak hle a, Congress sorkar khan a hunlaia khawl ṭha ber ber a lo dah avangin an changtlung hle a, Laboratory an nei ṭha a, Doctor & Nurse an ṭha bawk a, ward hrang hrangah khum a awl hman meuh lo. A awmzia chu, MBBS zirlai tan practical-a inzirna tur a tam tawk tihna a ni.

MIMER/ZMC ATANA MIZORAM SORKAR SUM HMAN ZAT / BUDGET A DAH ZAT

2017-2018 : 4649.92 lakh (Actual) (Congress sorkar khan kum khatah MIMER din nan nuai 4649.92 zet a hmang tihna a ni)
2018-2019 : 2363.71 lakh (Actual)
2019-2020 : 4210.16 lakh (Actual)
2020-2021 : 3765.85 lakh (BE)
2021-2022 : 3816.95 lakh (BE)
2022-2023 : 4362.10 lakh (BE)
(Note : BE = Budget Estimates)

Heta ṭanga chiang em em chu, MIMER din a nih kuma Congress sorkarin sum a hman zat Rs. 4649.92 lakh (Vbch. 46) kha MNF sorkar hnu hian Budget-ah dah a la ni ngai lo hrim hrim tih hi a ni. Revised Estimate (RE)-ah pawh khatih laia sum hman zat kha dah a la ni ngai lo. Hei hian ZMC hi kan ngaipawimawh tawk lo a ni tih a tichiang hle. Lehlama duhsak zawngte kan vur thur thur lai leh, SEDP atana vaibelchhe za tam tak kan dah theih laiin, ZMC atana kan dah hi State pumpui budget thlirin a tlem lu deuh ṭhin a ni. SEDP atan chuan Vbch. 700 te, 400 te, 513 te, 300 te kan dah thei tho si! ZMC hi hneh taka enkawl a, tihhmasawn kan duh chuan ṭul loa sum hman tihtlem a, Budget-ah ZMC tana sum dah hnem deuh mai tur a ni. Kamrula-te duhsakna atana kan hman zatte tal hi kum tin ZMC pualin dah ve thei ila, hma a sawn zawt zawt mai ang. Central kuta ZMC hlan tumna hi Financial Management ṭha lo rahchhuah dik tak a ni tih a chiang hle a ni.

Eng nge, Tripura mahin kum 2005 daih tawha an din, MBBS seat 100 awmna ṭhin, kum 2019 chho vel aṭanga seat 125-a an tihpun tak Agartala Govt. Medical College pawh an la enkawl ngat ngat thei a lawm maw le. Eng nge Mizoramin kan theih loh bik ang?

- C. Lalhriatpuia