Written by
Samuel Van Lal Hriata (Uncle Sam)

Politics-ah mi ṭha kan mamawh

Politics tih thumal hi polis (khawpui) tih aṭanga lak a ni a; “Ram/ khawtlang leh a chhunga cheng mipuite awm dan tur ngaihtuahna leh buaipuina a ni,” a tih theih. Chuvangin, ram pakhat chhunga cheng kan nih chuan politics huam chhungah kan awm ve reng tihna a ni a. Chu ram leh khawtlang ṭhatna leh hmasawnna tur ngaihtuah chu kan mawhphurhna ve reng a ni. Politics hi thil ho mai mai a ni lo; kan nitin nuna nghawng thui tak nei thei a ni. Reformation hun lai khan Kohhran leh politics inlaichinna hi uluk taka ngaihtuah leh zir a ni a. John Calvin-a khan ‘ideology’ mumal tak nen siam ṭhat hna a thawk chho a, chutiang ngaihtuahna aṭang chuan sawrkar kal dik lo tur Kohhran lam aṭanga khalh ngil tura inzirtirna a chhuak a ni.

Eng vangin nge politics hi a bawlhhlawh zawng ringawta kan thlir? Kohhran a thianghlim vang ringawtin ringtute kan thla a muang tur a ni dawn em ni? Kohhran inrelbawlna felfai viau mah se kan ram rorelna a felfai chuan si loh chuan Pathian hi a lawm dawn em ni? Mizo Kristiante hian kan nundan hi kan inenfiah a, kan insiamṭhat a ngai hle. Kohhrana ṭhahnem ngai taka rawngbawl nia kan inngaih lai hian vanram kawng zawh lo kan tam lutuk hi a rilru nat thlak a. Kohhranah chiah Pathian rawng hi bawl tur a ni lova; keimahni aṭanga bul ṭanin, chhungkuaah a lang chhuak ang a, kan inṭhenawm khawvennaah te, kan hnathawhna hmunah te, khawtlang, kohhran leh ram thlengin nghawng a nei vek tur a nih laiin Biak In chhung leh Kohhran thiltihna deuh chiah hi emaw Pathian rawngbawlna tur kan ti a; Kristian ni siin Kristian nundan tura kan nun loh vangin kan chhehvela mi te pawhin Kristian an hmuhsit phah a nih hi.

Keimahni, Kristian te ngei hi a ni Krista hming ropui tihmingchhetu chu! Kohhran sawiselna thu a ni lova, kohhran chhunga mipui nundan dik lo sawina zawk a ni. Kohhran hmangin Pathianin min hruai zel tur a nih lai hian kohhrana mahni hmakhua phum bo daih hi kan tam lutuk a, kan ram rorelna (politics) leh mipui khawsak inrelbawl dan (economics) thlengin nghawng a neih phah a nih hi. Mizote hian kan nihna hi kan chiang lova, nun awmzia kan hre hek lo. Chu kan thil hriat lohna chuan kan duhthlanna pawh min hman dik tir thei lo a ni. Mizote hian Kristian nun awmzia hi kan zirchian leh a ngai a ni.

Social media vela kan thu leh hla leng vel en hi chuan a ropui thei ngawt mai; a tak ramah erawh kan bawhzui ngam ngai si lo. Kan ngaihtuahna ṭha tak takte hi a tak rama hman chhuah a ngai a, kan suangtuahna khawvel (fantasy) kalsana a tak ram khawvel (reality) luh chilha kan chen chilh a ngai tawh a nih hi. Eng vangin nge mi ṭha deuh deuhte hian politics an luh chilh loh? Kohhran hruaitu kan thlan uluk ang hian kan ram hruaitu turte pawh fimkhur leh uluk takin kan thlan a ngai. Pathian ram zau zawka kan din theih nan chuan Pathian rawngbawltu, kohhran hruaitu leh mipuite vek hian vantlang mipui rilru sukthlek hi kan siam ṭhatsak a pawimawh hle. Pathian thu hlutna leh ṭangkaina hi Kohhran huang chhunga mite tan ringawt ni lovin Kohhran huang pawn lama mite tan pawh a ni tel pha ngei tur a ni. Pathian ram hi Kohhran huang chhungah chauh khung beh tur a ni lo; Pathian chuan zau taka a ram din hi a ngai pawimawh. Dikna leh thianghlimna tundinna kawngah te, ram leh hnam ṭhatna zawnna kawngahte hian ringtute chuan kan rinna hmachhuanin Pathian tan kan finna kan hman a pawimawh a, huaisen taka hma latu tur chu kan mamawh em em a ni.

Kan mi thlan chhuah leh mi inpete’n kohhranah felfai takin ro an rel thei a, kan ram pawh hi a hruaitu leh enkawltu azirin ‘rorelna’ hian ngawng a nei thui viau a nih hi. Kan ram dinhmun thlir chuan “Eng party mah hi a hruaitute ang ema lak tlak loh chu a awm lo” a tih theih! Mipuite pawhin mawhphurhna pawimawh tak kan nei, mi ṭha tak takte’n politics hi luh chilhin siam ṭhat duh viau mah se mipui bawkin kan lo sawisel ṭhin. Mi ṭha rual enkawl turin politics hi kan phal lo em ni zawk? Politics hi party bil nawmchenna tur a ni lo, dik tak leh thianghlim taka ram leh hnam tana rorelna hmun a ni tur a ni. Thuthlung Hlui Zawlneite leh Isua ngei pawh kha politics thilah an inhnamhnawih deuh vek a ni. Isua aia mipui riangvai leh hnehchhiah tuartute tana beihpuithlak nasa politician hi an awm chuang lo vang (cf. Lk.4:18,19). Chuvangin, Kristiante hi kan chenna ram leh khawtlang siam ṭha a, a ṭhatna tur kawng kan zawnnaah huaisen leh taima taka Pathian rinchhana thawk chhuak tur kan ni.

Tuna kan thil thlir dan aṭanga teh chuan kawng hrang hrangah Pathian thupek leh thilpek a ni tia inchhal a, ram rorel te, vantlang rawngbawl te, Pathian thu sawi te, tihdam rawngbawlna neite hi zir thiamna nei aiin kan ring lutuk a. Tuna kan ram dinhmun leh boruak (context) kan thlir chuan kan ramah ngei pawh nghawng a neih dan kan hre vek awm e. Pathianin a pek chu an awm teh meuh mai. Thil mak tak tak hmangin anmahni kal tlangin Pathianin a ropuina a puang chhuak fo. Kan en a, kan hmu a, kan hria a, kan thinlung pawh a lawm thin. Hman aṭanga tun hun thleng han ngaihtuah ta ila, engin nge rei daih zawk a, engin nge rah ṭha chhuah zawk? A ṭha zawk thlan thiam har mah se tuna kan dinhmun thlir chuan Pathianin duh taka a siam tho mi thiamte ngei hi kan mamawh tawh a ni. Mi thiamte hi Pathian siam an ni a, heng an thiamna leh finna te, ngun taka an ngaihtuah hnua inenkawl dan tur an siam leh rorel dan tur an duante hmang hian anmahni kal tlangin Pathianin hna a thawk ve thei a ni. Pathian hi leilung dan fel taka ruattu a ni a, chumi enkawl tur chuan mihringte hian thil a nihna ang (systematic) taka thawk turin kan zir ang a, Pathian thu nen kan kalpui ang. Zirthiamna hmanga mahni mihringpuite leh Pathian rawng bawl hi a Pathian thu em em a ni. Mi tam takte hi chuan Pathian rawngbawl tur hian hna duh bik leh thlan bik kan nei emaw ni? Kan ram siam ṭha leh tur hian Pathian thu awih mi thiam kan mamawh a nih hi!

Miin Pathian rawngbawl duhna rilru dik tak a put a, Pathian ram zau zel duhna thinlung a neih tak tak chuan Kohhran leh ram tan a thawk ṭhin. Chutiang mi chu Mizoram hian kan mamawh hle. Politics-ah hian harhna lo thleng mawlh teh se!

- Samuel Van Lal Hriata (Uncle Sam)