TUNLAINA LEH GANDHI A INCHEINA (India hnampa Mahatma Gandhi a piancham pualin)

Tung chhoa kal tawh phawt chuan kan nihna tilangtu hliahkhuh kan mamawh a, chu hliahkhuhtu chu thawmhnaw tiin kan sawi ṭhin. Thawmhnaw changkang leh man tlawm a awm a, inanlohna kawng tam an nei nameuh ang le, inanna an neih erawh min tuamtu ve ve an nihna hi a ni.

Incheina kan tih mal ngawk pawh hi thawmhnaw kher a ni lo a, inhnawih chi aṭangin a phuh chi thleng, a tah leh a bel chi pawh a ni fahmiang. Ṭhenkhat kan ropui tum dan lah a pianken ‘natural’ tawh lo a, bumhmang themthiamah inchanin mawi lehzual beiseina zarah kan nihna hi kan up bet fo.

Eng hnam pawhin thuam bik, traditional dress an nei vek a, chu traditional dress chu a inang vek kher lo bawk. Mahni hnam thuam chawimawi leh zah a, chhuang apiang chu mi zahawm an ni. Ti hmelhem zâwnga lek lo leh tilâr thiam mi chu chu fa hrin manhla a ni.

Changkannain kan duh lo chung kan bana a vawn hnuah erawh a man to apiang a nalh ta mai a, neih phakbak leh puk chawp pawn bahra kan khâwng chu a nih tawh hi. Inchei man to apiang chu zahawm leh ngaihsan an ni tawh thawthâng a, thawmhnaw man tlawm nena laitual leng erawh biak kan hreh lawi thung a!

India hnampa Mahatma Gandhi kha a ngaihsanawm piahlamah a nunah entawn tur a tam nangiang mai. Ram changkangah lehkha zirin a awm a, an ei ang leh an silhfen kha a inbel lo bik lo. British-in India hausakna leilung rawk a, a awp dan kha a hmu a, a ngawi mai lo, chumi aṭangin hnam dang silhfen a hnawl ta hmak. Indian British anga inthuam ai kha chuan Indian India taka inthuam kha thlang ta zawkin ‘khadi’ kan tih mai, a vai puan var pan dir diar nen a awm ta zawk a nih kha. Incheina man to a ni lo, Mizo mitah phei chuan a mawi bik vakna a awm lo, a zahpui lo leh a thul mawng nghaktu a chang thlawn ve mai lo kha a ngaihsanawm em em a ni.

Ropui kan tehna hi engnge ni ta ang le? Silhfenah ni dawn se kan Lal Isua ropuiin alo pian dan lah kha silhfen in bel lo zawngin a ni si! Mihring kan nihna hi a ropui lai ber chu a ni ta mai awm mang e, incheina erawh min tih ropui belhtu nimai zawk hian ka hre ta!

Tunlai kan khawvel ngaihtuahin chhungkaw sum lakluh leh chhung­kaw dinhmun thlir a, thawhchhuah em pawh la nei loten a kan duhzawng leh neihthil han thlir hian kan lungawina ber chu ni mah se, a ropui dan kha belhchian a dawl lo tlat ṭhin. Mawi kan tehna ber pawh hi i ngaihtuah teh ang? Nu pakhat emaw in khawvelah ka mawi ber tiin râwl chhuahin au se, demtu kan awm ang a, a dik lohzia pawh hrilhhriat kan tum ngei ang. Mahse kha nu mit aṭang kha chuan a dik a ni. Khawvelah a mawi ber tlat, a lungawina khan khawvel a mawi ber nihna dinhmun a chelhtir a, chu a lungawina chu tun pip e pup e kan tihsak thiang lo.

Mawi kan intihna tehfung ber pawh incheina a lo ni ta tlat mai. Lungawi taka kan incheina chu lo mawi se tunge lo sawisel thiang ang ni? Kan Incheina chuan a uchuak chin kan tih a kai tawh chinah erawh zawngin sawisel alo thiang tawh mai ṭhin hi a lo nia.

Kan tunlai khawvel thlir leh kan hnam Mizo ngei thlirin kan incheina te pawh a lo sang ta deuh deuh a. Culture hrang hrang tihdan lachhawngin mahni laitual ṭheuhah kan khauphâr thawven a. A leina sum neih hautakzia aia a quality ṭhat leh ngah zat chu kan titi tam ber a lo ni ta, kan changkan dan hian ram hnuk a khawih ta lo hle a, hmasawnna a kawk tlat lo. Kan thu khel entirna atan chuan Pathianni a kan incheina hi ni teh se.

Mite chuan incheina aiin hriatna leh finna an dah hmasa a. An thiamna chu an mawina a lo ni mai tawh ṭhin. Khawvel mi ropui an sawi apiangin vai puan pan dir diar nena awm kan tih Mahatma Gandhi a kha tunge sawi hmaih ang? Mi ropui kan tih apiang hi an incheina avanga hmingthang an ni lo, thil ṭha an tih vanga mawi leh ropui mai an ni. Chumi avanga incheina ngaihthah tur chu a ni lo a, a awm chin leh mawi tawk, a hautak lo leh awlsam zawka hringnun hman hi a lo zangkhai ber e kan tihna mai a ni.

Kan ram leh hnam pawh hi khawvel lakah thawmhnaw man to nena tlawm reng lovin, thawmhnaw man tlawm nen ropui zawk tawh thung ila. Chutin Gandhi a thufing “Simple living high thinking” ti chung zelin. Zofate hian Mizo tak zawkin finna i zawng zawk ang u.

- Rosangzuala Salem Veng, Lunglei