Written by
LSailo

KAN POLITICS KALSUAL HI

Politics hi kan engkima tan a pawimawh tehreng nen, kan hmelhriata kan hman ve tan aṭang reng khan a dik lo leh kalsual kan han nun chhoh pui hlauh mai hi chu a pawi mang e. Politics hi ram hausakna leh ram thuneihnate meuh hmanga kan ram rorelna, mipuite’n kan hman dan tur chungchang khawihtu ber a nih avang hian, YMA, MHIP etc-te ang bawka mipui thil, thil ṭha tihna hmanrua, heng tlawmngai pawlte aia huap zau, huap kim leh ram tana chhawr nahawm zawk a ni a. Mahse politics hre ber tur leh thiam tura kan ngaih Politician-te ber hian Politics hi hre dik loin, ram politics ni lo, ram politics phenah mimal ṭanghma tinzawn Politics chu politics nihphung ve reng tur nia hriain an kalpui tlat mai a. Chumi mil chuan ram, Party leh mipuite pawh min hruai a.

Chu Politics kalsual chu mipuite ngei paw’n Politics nihphung dik ve reng emaw-te kan tih phah ve zo tawh a. Tichuan, politics hi mipui leh ram rorelna chungchang khawihtu ber, hmanraw zahawm, mipui thil, pawimawh leh ṭangkai lutuk ni mahse, kan politician-te’n an hriat sual a, chumi mila an hman bawk avangin mipui mimirte rilrua a riah dan chu, dawt leh engkim a len vekna leh a theih vekna, man chhuah mualpho leh hrem nih dawn em loh phawt chuan inbum, dawta inchirh theh, kawng awlsam mahse ṭha si lo lama inhruai, eiruk, derdep tak leh kut tling lova hnathawh engkim lenna tihte hi a ni ta a. Politics tih hrim hrim pawh hi bawlhhlawh leh tenawm sawina, mi hmai hnih neite tui pui chi, mi pangngai chin tan chuan hnimhnaih chi loh leh thinhrik rawn hi a ni ta deuh ber a ni.

Tichuan politics kan hmelhriat ṭan tirh aṭanga tun thlenga political party kan dinte leh chuta a khaipa politician-te chu, he politics kalsual chhulchhuak leh chumi thurin vuantute an ni ta vek a. Chu politics kalsualah chuan, politician-te’n an party mi leh sate an huikhawm dan ber pawh, an lo sawrkar hlauh chuan an thuneihna, thiltihtheihna leh ram hausakna an kuta lo awm turte hmanga an mi leh sate chu mimal taka an duhsak bing theih tur an sawi hmawr hmuh ṭhinte aṭangin a ni ber.

Chuvangin, an Party mi leh sate pawhin politics aṭanga an beisei ber chu, ram pum ṭanghma lam aiin, an hotute duhsak bingna kaltlanga chutiang hamṭhatna leh hlawkna mimal taka hmuh chu a ni ta ber ṭhin a. He an insawi bat rulhna tur chhuan lam hian, hnathawktu thlan (contract, tender, supply, interview, appointment, a thlawna thil sem etc) kawnga induhsak bingnate a lo hluarin, hmasawnna hnate pawh tiṭhuanawp tham khawpa a thawhna tur sumte pawh, man ṭang atan leh thil dang atan pawhpen a lo tam ta ṭhin bawk a. Chu’ng chuan ram leh mipuiah nghawng ṭha lo pui pui a ngah a.

Tin, he an induhsak bing thiltih tam berte hi ram dan chhunga leng chi a lo ni lovin, ram mipui pawh duhsak bingna pek vek theihzia zang a lo ni thin bawk si lova. Tichuan hetiang politics hnuaiah hian ram danin awm ze neia zawm a hlawh thei ngai loin, dinchhuahpui phaa chhawr pha chin pawh Zoram mipui ni lovin, a hotute leh an party mi, mi tlem te-te an ni leh chauh ṭhin. Tin, he politics kalsual hi, heta sawi ang hian ram pum ṭanghma tinzawn a nih miau loh avangin ram pum tihmasawn thei zia a ni lo sa hrim hrim bawk. Chuvangin tuna kan tawnhriat ang hian, kawng tinrengah ram leh mipuite’n nasa takin kan tuar ta ṭhin a ni.

He politics kalsual nghawnga hetia ram kalphung ṭha lo tak mai lo piang hi tih ṭhat tumin Party-ah mi ṭha tak tak, ram tana mi ṭhahnemngai, mi thiam leh mi inzir sang tak takte pawh lut ṭhin mahse, he kalphung hi party mai baka ram kalphung atan, a hniam ber aṭanga a lu ber thlenga kan lo hman kumkhua tawh ṭhin a lo ni si a, chuvangin tumah a ṭha zawnga he kalphung rawn thlak thei hi an awm ngai lo. Chutiha hnekin, mi ṭha leh mi inzir sangte pawh hi a tawpah chuan an zir thiamnate thlauhthlain, he kalphungin a chhum hmin leh a hmawm zawk an ni ta nge nge ziah ṭhin.

Chuvangin, he kalphungin a chhum hmin tawh sa hruaitu awmna Party chu sawi loh, mi ṭha tak tak awm tamna Party ngei pawhin he politics dik lo hi kalphunga han neih vek tho tho ṭhin a. Chu’ng Party-te chuan sawrkarna lo changin, a tirah reilote chhung kalphung danglam deuh pawh han nei ṭhin mahse, rei an daih thei ṭhin lo. Rei lote hnuah chuan Party dang ang bawka ram tana mipuite beisei ang hmasawnna leh changkanna thlen thei lo leh, beidawnna min thlentu Party an ni leh nge nge ṭhin. Chuvangin, he politics kal sual ber hi politics dika kan thlak hma chuan, mi ṭha tak tak ni-a kan hriatte pawh thlang tling ṭhin mah ila, mipuite beisei hmasawnna leh changkanna thlen thei sawrkar hi vote chhuah tur a lo awm ṭhin lo a lo ni.

Mi ṭhenkhat chuan Party hotu/ Chief Minister-a mi ṭha kan neih theih chuan kan beisei sawrkar ṭha pawh nei thei mai turah an inngai ṭhin. Mahse heta Party-ah emaw, sawrkar-ah emaw hotu chanchangtu chu, he politics dik lo kalphung party mite hnena zirtir a, chumi hmanga anmahni pawh huikhawmtu ber kha an ni ṭhin lawi a. Tin, CM pawh lo niin, he politics kalsual kalphung hi kalsan a, ram dan ang takin sawrkar pawh kalpui han tum tak tak se, dan chhungah chuan party mite an lo sawi hmuh ṭhin induhsak bingnate chu a leng loin, thil theih a lo ni ta ṭhin lova. Chuvangin, hei hi an mite/ an MLA-te hnena an lo sawi hmuh ṭhin leh beiseina an lo siam sak ṭhinte thlenga phatsanna a lo ni dawn a. Heti chuan thlawptu nei tlem hotu a lo ni thuai ang a, a hotu nihna pawh a lo derthawngin, ram hmasawnna leh changkanna siam thei khawp Ministry huai leh nghet pawh a nei lo thuai ngei ang. Chuvangin, hetiang politics kalsual aṭang leh chumi kalphung chhunga hotu ṭha neih ngawt aṭangin emaw hian, mipui beisei kalphung ṭha leh ram hmasawnna tak tak hi a piang thei ngai lo a ni.

Chuvangin, kan ramah hian kalphung thar kan duh a, mipuite’n kan beisei ram hmasawnna leh changkanna tak tak hi lo thleng se kan tih takzet chuan, tuna kan political party zawng zawngte’n behchhan bera an neih ṭheuh mimal tinzawn politics hi, ram politics dika kan thlak a ṭul. Mipui tana buaithlak lai chu, kan political party leh politician neih lai mekte zingah ram politics dik lungphuma neih vote tur pawh an awm lo hi a ni. Chutih laiin sawi tawh ang khian, mimal tinzawn politics-a neih party-te kan thlan tlin leh erawh chuan, a tirah hming thar nen kalphung danglam deuhin bul rawn ṭan mahse, a hnu lawkah kan mi thlanchhuahte chu, mipui beisei ram hmasawnna min thlen thei chuang lo tur leh an kalphung pawh dik lo, hneawm kan tih em em bawk an ni leh lo thei lo.

Zoram erawhin kum 5/ 10 dang engmah loah kan khawhral leh cheu dawn tihna a lo ni bawk ang a; hei hi kan tlin tawh ngangin a hriat si loh! Chuvangin, Zoram leh Zoram mipuite hian kan tun dinhmun hnufual leh retheihthlak tak aṭanga tal chhuak a, ram hmasawn leh hnam changkang kan lo nih ṭan ve nan, kan ram rorelna hi politics dik kalpuitute kutah a awm ngei hi, a kawng awm chhun leh ṭul chu a ni si a.

Chumi tihlawhtling tur chuan ram politics dik hnuaiah, mimal tin zawn politics ni lo, ram leh mipui dah hmasa ber zel chunga a zavaia mipui hruai ṭhat tak tak duhna thuthlung pakhat vuanin,

ṭhalai mithiam rual, politics kalsualin a la bual at ve lohte ṭangrualin lo penchhuak se la. He’ng mithiam ṭhalai rualte hian ram politics dik hi Zoram pum tuam chhuahpuiin, Constituency zawng zawngah inthlan pawh chuh sela; mipuite pawhin hetiang politics dik rawn dinchhuah puitute hi vote bawk ila. Mimal tinzawn politics hnuaia Unit ngah leh mi experience nei nih a ngai lo. Zoram mipuite zingah hian kut tling loa therhlo leh sum sem dawn beisei tlat mihring aiin, mi ṭha, thil ṭha duh kan tam zawk daih tih hi hriat reng tur.

Tun hma kha chuan, kan politics dik lo kalphunga induhsak bingna tawktarhte leh, therhlo, sum sem ṭhin te bak thlan tur an awm ṭhin loh avangin rilru chhungrila kan thinhrik leh ṭha lo kan tih rilruk ngawih ngawihte hi loh theih loha thlan an lo ṭul ṭhin mai zawk a ni. Ram politics dik kalphung hnuaiah chuan ram dan chhunga leng lo mimal induhsak bingna tawktarha hmante leh therhlote aiin tih tak zeta mipui kawng ṭhaa hruai tumna aṭanga mipui thlawp leh rin hlawh theihte chu vote hmuh nana hmachhuan zawk tur a lo ni ang.

Hetianga ram hruaina bul kan ṭan chuan, ram kalphungah a ṭha lo zinga a ṭha lo nep deuh bera kan hriat thlan hram ngai tawh loin, a ṭha rual zingah a ṭha bera kan hriat kan thlang ve thei tawh ang a; chu chu Zoramin hmasawnna kawng dik zawh a, mipuite pawhin kan ram rorel leh he ram hausakna hi kan zavaia kan chhawr ṭangkai a, kan dinhmun siam ṭhat nan kan hman ve theih ṭanna a lo ni bawk ang.

- LSailo