Written by
R.C.Thanga
Sr. Advocate

Bawng talh khapna Dan bihchianna

India Constitution Part IV-ah chuan, India rama sorkarin Dan siama tihpuitlin a tum turte engemaw zat dah a ni a. Chung zingah chuan, ‘bawngpui leh bawng note leh ran dang, a hnute sawr lai leh hnathawk atana chhawr lai’ talh khap tum tur a nih thu Article 48-ah dah a ni. Constitution Article 51A-ah chuan ‘thil nung tinreng’ (living creatures) mitinin khawngaih/ lainat tur a nih thu a chuang a. Chumi tihpuitlin nana dan siam ni ^wm taka lang, ‘Prevention of Cruelty to Animals Act, 1960’ (ran tihduhdah khapna dan) kum 1960 khan India sorkarin a siam a.

He Dan siam a nih lai khan, Mizo District kha Assam ram chhunga awm, Sixth Schedule hnuaia District Council neia kan awm lai a nih avangin, Sixth Schedule Paragraph 12-nain a sawi angin, Assam Governor khan Mizo District-a hman ve loh turin thupek (notification) a chhuah hriat a nih loh avangin, leh Assam-a hman tura tih a nih avangin, leh 24 May, 1977 U.T-a kan awm lai khan, UT zawng zawnga hman tura Notification No. 14-22/76-LDI chhuah a nih avangin, Mizoramah pawh hman (applied/ enforced) ni ^wm tak a ni. Mizorama hman tura notification awm leh awm loh hi Vety Department leh Forest Department hian min hrilh thei hauh lo nia! Hemi awmzia chu, UT kan nih chhung leh State kan nih hnuah pawh ‘Mizoramah he Dan hi hman tur a ni’ tihna notification hi India sorkarin fiahfai takin an la siam lo ni tur a ni.

Engpawh ni se, he Dan hnuaia Rules hnawksak kan tih Prevention of Cruelty to Animals (Regulation of Livestock Markets) Rules, 2017 hi chu court sang berin a stay rih a ni.

Tin, he Act hian dan tesep (Rules) tam tak a keng tel a. He Dan hian Mizoramin a b$ka inhumhimna kan neih (special provisions) Article 371G-te hi a kalh lo, lo kalh pawh ni se, he Article 371G pian hmaa he Dan hi lo awm tawh a nih avangin, he Arcile 371G (special provisions) hian min chhan/ hum thei lo.

Tin, he Dan hian bawng leh lawi leh ran/ramsa chauh a huam lo va, mihring ni lo, nungcha eng pawh a huam a nih chu maw le! He Dan hian, rante chu tihnat chang a khap lo va, a duat thei ang bera enkawl leh v>n a ph<t a ni. Mihring duat taka duat a phut a ni ber mai. He Danah hian bawng/lawi etc. talh khapna a lang lo. Ran talhna in (slaughter house) te ṭha tak leh mumal tak siam a, ran talh turte chu na tuarlawktir lova khung leh, a nunrawng lo thei ang bera tihhlum dan ruahman tur a ni tih he Dan Section 9 (e)-ah a chuang.

He Dan section 38-ah chuan, Dan tesep (Rules) he Dan hnuaiah hian siam theih a nih thu tarlan a ni. Chutiang dan tesep chu he Dan hnuaiah hian a awm teuh mai. Chung dan tesep (Rules) zinga mi, tunlai India ram pumpui tinghingtu leh kan khukpui hlut chu, Prevention of Cruelty to Animals (Regulation of Livestock Markets) Rules, 2017 hi a ni. He Rules hi India sorkarin May ni 23, 2017 khan Notification chhuahin, hman nghal turin a tlangzarh a. A huatthlala lai ber chu Rule 22-na hi a ni. Hetah hian ran talh tura hralh khap a ni. A leitu pawhin engti kawng mahin talh turin a hralh thei lo. He Rules-ah hian bawngsa ei khapna chiah chu a awm lo. Mahse, talh khap a nih avangin, talh zet loh chuan, a sa ei tur a awm si loh avangin, ‘bawng talh leh a sa ei chu khap tlat’ tihna a ni.

Dan (Act) hnuaia Dan tesep (Rules) hian a Dan pui (Act) a kalh tur a ni lo. Dan tesep hi a Dan pui (Act) tifamkimtu a ni. He Rules hi chuan, Prevention of Cruelty to Animals Act, 1960 a kalhin a lang. He Act-ah hian bawng talh leh a sa ei khapna a awm lo. Mahse, a Act berin a khap loh, Rules-ah a khapna dan a inzep tlat si. Hei hian, a dan siamtu sorkar rilru, Hindu sakhaw betute rilru leh duhdan India rama laltir tumna a tilanga ngaih theih ni.

He bawng talh/a sa ei khapna dan hi chuan, mi tam tak a tithinurin, harsatna a siam ang a, buaina pawh a chawkchhuak ang tih a langsa vek; mahse, a siamtu sorkar hian Hindu laltir hi a tum viau a ni tih a awl hle. Sorkarin a ṭhiat leh a nih loh chuan, court-in a ṭhiat hial pawh a ngai mai thei. Tunah hian India ram court sang berah ngaihtuah m>k a ni.

Remna leh inlungrual tlanna duhtu tan chuan, hetiang dan te hi chu India ram puma hman tura tih thut chi a ni lo. Kum 1960-a Prevention of Cruelty to Animal Act, 1960 siamtute khan, India ram pumah a ruala hman nghal turin an duang lo. State hrang hrangah a hman hun inang lo thei turin leh a ṭul dan azirin a ṭhen chauh hman theih tur angin an ruahman a ni.

Mr Chanrachud, tun hmaa Chief Justice of India hian, Shillong-ah kum 1976 ?a a lo kalin, vantlang inkhawmah “Dan reng reng hi a hmangtu tur mipuiten an pawm thei em tih hi a pawimawh a ni,” a ti a, a dik khawp mai. He 2017 Rules hi chuan, mi tam tak dikna leh chanvo (right) a laksak a, an eizawnna a tihchhiatsak a, pawm har an ti a nih hi. He Rules, hlim tlan lohna siamtu, mi tam takin an pawm theih loh, buaina chawkchhuaktu hi chu dan ṭha a ni thei lo. Dan ṭha lo chu hman tum ṭalh chi a ni bawk lo.

- R.C.Thanga, Sr. Advocate