KAN FAI ZEL DAWN
Mizoramah kan khawpuite faina kawnga intihsiakna a ṭumkhatna atan September, 2017 chhungin buatsaih a ni a; District khawpui pariat(8) leh khaw dang sawm panga(15) khawpuia sawrkarin a lo chhiar, a vaiin khaw sawmhnih pathum(23) ten he intihsiakna atan an hmalakna leh an beihnate ka hmuh ve aṭangin hmu ve lo mipui lo hmuh ve leh hriat ve atan a ṭhenkhat chauh han pho lan ka duh a ni.
Tin, 2016 leh 2017-ah India ram khawpui faia intihsiakna leh endiknate neih a ni tawh a, Aizawl khawpui pawh 2016-ah khawpui 73 zingah 41-na niin, 2017-ah khan nasa taka hmasawnin khawpui 434-ah 105-na a lo ni tawh a. 2018-ah hi chuan top-ten kai pha ngei tura beih a chakawm hle mai. Hei hi kan khawtlang nun leh chetzia hian a tlin hlein hmuh theihin ka hria. Hengah hian tehfung fel tak neiin Quality Council of India mithiamten a hmunah kalin chung tehfung chi hrang hrang hmang chuan uluk taka endik a ni a. Mizorama khawpui fai endikna atan pawh hemi tehfung hrang hrang zulzuia tehin heng khawpui fai intihsiakna hi kalpui ve a ni a. Hetah hian Panel of Expert thlan mi parukin a hmuna kalin uluk taka endik tura ngaih an ni.
Hetianga khawpui fai intihsiakna hi beisei ai mahin kan ngaipawimawhin kan tang hlawm khawp mai. Khaw chhung hmun tin mai hi a fai vuk mai a, tuihawkluankawr thlengin a fai ta duak mai thei hi a ropui khawp mai. Khaw tam zawkah chuan an daihnai lui pawh a thianghlim hle tawh dawn tih a lang. Heng hmuna ṭan an lak ang hian Aizawl khawpui hian ṭan la ve ta ila chuan a hranpaa Chite lui thenfai hna ngaituah pawh hi a tul lo thei mai awm asin tih min ngaihtuahtir hial a ni.
Khawpui fai bera puan tak Biate khua phei kha chuan bawlhhlawh ṭawih thei leh ṭawih thei lo mimal in tinah thliarin a dahna bawm anmahni remchan ang angin an siam a, a ṭhenin polythene bag te, a ṭhenin cartoon box te, a ṭhenin tin te, etc. an hmang a; mikhual leh inlengte pawhin an hriat theihnan ‘a ṭawihthei bawm’ tih leh ‘a ṭawih thei lo bawm’ tih an tar thlap mai a, Aizawl khawpui hian an hnen aṭang hian kan zir ve a ngai dawn a ni. Tin, a ṭawih thei paihna atan chuan an bawlhhlawh paihna (dumping area)-a khur an laihah an chhung a, a khur a khah hunah leiin an chhilh leha chunga chu a ṭawih hunah la chhuakin buh leh thlai, thei leh pangpar huan chawmna atan an hmang ṭangkai tawh mai dawn a ni.
Tin, khawtinah bawlhhlawh paihna, sanitation committee remruatnain, khua aṭanga hmun hla deuhah felfai takin an nei vek. Faina chungchangah hian naupang an phurin ṭhahnemngai ber berah an ṭang hlawm niin a lang bawk. Khawlaiah meizial bung tla mai mai, pan hnah them thauh darh mai mai te leh sahdah hmuam dak pen per mai mai ṭhin kha a bo dawn ta niin a lang, hetiang kawnga kan hma lo lak hi kan chhunzawmin kan nunpui ang a, kan fai zel dawn an ti a ni ber mai.
Ran khuahkhirh kawngah an ti ṭha em em vek mai, tunhma ang khan khawlaiah bawng, ui leh ar che vel hmuh tur a awm tawh lo, a bo vek tawh a ni ringawt mai. Biate khaw bikah chuan bawng awmna tur atan an khaw ram an buatsaih a, a hungna ṭha tak siamin an khuaa bawng awm zawng zawng an dah vek a. Chung chu an tlawh chang chuan an han au va, an lo kal khawm khup khup mai ṭhin a ni awm e, mahni bawng chu duhsakin chi te an liah a, chutiang chuan hun engngemaw chen chu an lo kalpui tawh a, a hlawhtling hle. Tin, bawngpui no nei - hnute sawr lai chu inlamah a neitute hawn tir an phalsak thung.
Tin, vawk in neihna pawh hi kawngpui leh ṭhenawmte in bul hnai lutuka dahte sawn turin an ngen a ni ngei ang, N. Vanlaiphaiah chuan hmeithai pitar pakhat chuan a vawk in a sawn mai theih loh avanga an hriatthiamna, kan awm laiin a rawn dil a ni. Chutiang khawp chuan faina leh thianghlimna kawngah kan khawpui hrang hrangah ṭan lak a lo ni ta leh a lo hlawhtling ta hi kan Missionary lo chhuak hmasa kan pi-pute balhzia sawi ṭhintute khan min han hmuhsak ve leh se a itawm hle mai!
Khaw hrang hrangah a khaw nawtin lungrual takin hma an la a ni ber a, hei hian anmahniah inpumkhatna ṭha tak a kengin mipui tam ber chuan hetianga hmalakna hi ṭha an tiin lawmman dawng kher dawn lo mahse an hlawkpui tawhzia hriain an lawmthu an sawi a, an tha leh zung thawh zel an inhuam thu pawh an sawi an sawi ve a ni. Khaw tam tak chu tuna intihsiakna ruahman hma aṭanga faina kawnga hma lo la reng tawh ṭhinte an ni a, an khuaa malaria vei an awm tawh loh thu hriat tur pawh a awm a ni.
Khaw ṭhenkhat Biate khuaahte chuan faina ringawt duhtawk lovin khaw chei mawi (beautification) lamah pawh nasa takin hma an la a, heng khuate hi ram chhung leh ram pawn lam aṭanga pawha tlawh manhla thamin an chei mawi a, tlawhtu pawh an awm zui theih ngei pawh beiseiawm hle ang. Faina kawnga hmalakna hi kan nun khua a lo nawm a, kan hriselna a lo ṭhat theihna atana pawimawh em em a ni a. Hetiang hi kan tu leh kan fate leh kan thlah lo la awm zel turten a rah duhawm tak an seng theih tur kan buatsaihna a nihzia hriain “Kan fai zel dawn,” tiin beih chhunzawm zel pawh an inhuam vek a ni ber mai.
Hetianga ṭhahnemngai taka ṭan lak hi khua leh tui ṭha nihna leh mite tana malsawmna kawng pawimawh tak a niin siamtu Pathian remtih zawng tak pawh a ni ngei ang. Chuvangin, sawrkarin October 2, 2017 aṭanga October 1, 2018 chhung atana faina kum ‘Cleanliness Year’-a puan a lo nih takah hian mi zawng zawng ṭhahnemngai taka kan chetna turah ngai thei ila a duhawm hle a ni.
- C. Dorema, Khasi Veng,4/30, Kulikawn