Written by
- Rini
Lunglei

MIZORAM SORKARIN CHHIM BIAL MIPUI HRISELNA A HLAMCHHIAH

Hripui hlauhawm (Coronavirus) in kan Zoram min luhchilh a, mitin kan mangan lai leh pawn pawh chhuak thei lo khawpa lockdown a nih mek laiin Falkawnah chauh a enna khawl a awm si a, kan duhkhawp loin mamawh a phuhru lo kan ti a, 'Lungleiah awm ve se la' tia kan duh em em laiin kan Health Minister leh hotu dangte'n sample 100 test loh chuan permit cancel-sak tur ang hiala mipui hriat atana an puang hi khawi aṭanga he thu hi hmu nge an nih hriat a chakawm bakah, Chhim bial tana Covid-19 enna khawl RT-PCR neih remchang lo anga kan sorkar hruaitute sawi hi kan thinlung a na bawk a ni.

Chhim bial lamah test eng zat nge kan neih tawh a, District ang pawhin eng percentage nge kan nih. Chhimbial hi test ṭul tawh lo turah kan ngai zawk nge? Hetianga hripuiin min luhchilh lai reng hian a test-na khawl donate thei pawh an awm lai hian ṭul kan ti tlat lo hi kan inen dan a hniam lulai tihna a ni. Experience tam takah chuan Asymptomatic aṭanga ‘positive’ tam tak hmuh chhuah a nih avangin khawvel pum leh India ram lam pawh an ngaih a ngam thei lo a. Chuvangin a tam thei ang ber test an ti mek a. Kejriwal phei chuan Delhi khawpuiah house to house test a tum mek a ni a. Hetiang a nih laia Chhimbial tana test ngai tlem bika kan sawrkarin a ngai hi mi pangngai tan lawmna chi a niin kan hre thei lo.

ICMR thuchhuahho an tarchhuahna anmahni website ngeiah pawh hetiang thuchhuah hi hmuh tur a awm lo. Sorkar thuchhuahho leh news-ah pawh keini chuan kan hmu zo lo a ni. ICMR hian private-a test-na pawh Rs 4500/- aiin a to tur a ni lo tih thuchhuah a siam a, hun lo kal zelah test-na a tlawm chhoh zel avangin a test man chung lam bithliah pawh ṭul a ti tawh lo zawk a ni. Hetianga ICMR leh sorkar thuchhuah chiang taka hmuh tur a awm vek laia a harsatna lam ringawt kan sawrkar hotute'n an la sawi reng hi hriat thiam a harin a mak khawp mai. Kan Health Minister berin Rt-PCR set up-na atan Rs Nuaih 100 dawn hman a ngaih thu leh, chu chu tun dinhmunah Lunglei Civil Hospital tan a rem rih lo tih lama a sawi kha ram hmangaih lotu Politician ṭawngkamah kan ngai. Lunglei Civil Hospital hi a dinhmun leh capacity kan hria a, sum tam tak sen ngai lo turah a lang.

A test-na man hi sorkar damdawi inah phei chuan a free-a ti turin thurawn a pe a, hei hi sorkarin a tumsak dawn tihna ang a ni. Aizawla sample test theih kha a test-na hmun Lunglei a nih avanga sorkarin harsa a tih viau nachhan hi sawifiah law law se la a duhawm tak zet a ni. Sample test tur ṭheuh ṭheuh Aizawl a ni emaw Lunglei a ni emaw Delhi emaw state hran hranah pawh eng nge a danglamna kan sorkar hian sawifiah thei se a duhawm tak zet.
Hetih laiin Dr. Thiamsanga'n Lunglei leh a chhehvel hma ngaia sum tam tak senga mi tlawmngaiin a lei chu, "Tuna ZMC-a kan khawl hman mek SPARE atan dah zawk ni se chu awmzia a nei zawkin a rinawm," min tihsak zui phei hi chu hriatthiam har kan ti a, Chhim bial hmuhsitna niah kan ngai.

TrueNat khawl hi casual test a hma a RAT kan hman rin tlak leh si lo ang deuha state tinin RT-PCR neih tam theih loh vanga ICMR in demand sân vanga a phal leh mai mai a ni a, Covid-19 kai kan tam zel avanga demand a sân avangin a phal zau tial tial a ni. Mahse a rin tlak ber RT-PCR a la confirm a ngai tho tih pawh ICMR hian a rawn chhuah tel nghal. He khawl hi a ṭha a, damdawiin tihchangtlun nan pawh sorkarin a mamawh huna a ngaihtuah hi a ṭha em em a, chutihrualin a rin tlak tak tak lohna hriain RT-PCR-a test nawn leh tura thuchhuahah pawh an rawn ziak tel nghal a ni.

ICMR guidelines-ah hian BSL-2 chin a remti tih hi hmuhtheih vek a ni a, private test-na pawh Rs 4500/- aiin a to tur a ni lo a lo tih pawh ken kawh zui ngaiah a ruat tawh lo tih hi hmuhtheih vek a ni a. Chutihlaia a harsatzia sawi nana BSL-3 leh a test man pawh Rs 4500/- tia an la sawi zel hi anmahni pawhin sawi dik an intih bik a rinawm loh a ni.

Tin, state sorkar dangte'n test-na hmun khat aia tam an neih theih laia kan sorkarin neih tuma hma a la ve duh lo hi hriatthiam a har takzet. Mi tlawmngai te'n an lei hial hnu ah pawh hmalak zui tum zawng nilova ṭul lo ti zawng leh sorkar in a tlin lohna lam hlir an la sawi hian kan sawrkar hi responsible and accountable government nih a tum loh zia a ti lang hle in a hriat.

Lungleia sorkar testing facilities a awm hian private angin test-na hrang hlak a ni dawn lova, sorkar testing facilities Lunglei ah a awm ve dawn tihna chauh a ni a, chu chu sorkar hnuaiah a remchan dan angin Lungleia laboratory hi ZMC leh MZU te nen pawh a link theih vek a ni. Hetiang a nih laia Lungleia testing facilities awm ve tur kan sorkarin a ngai hrang bik em em hi eng nge a chhan hriatthiam har kan ti hle bawk a ni.

ZMC a RT-PCR Laboratory din lai pawhin Central Health Ministry leh ICMR list khawiah mah ZMC hi a tel lo, ICMR hnena permit dil chawp vek a niin khawl pawh hi sorkarin a lei chawp vek a ni. Doctor leh technician-ho pawh hi an bun hnua state danga training laktir chawp chauh an ni. Lunglei Civil Hospitalah hian tuna Laboratory hman mek hi BSL-2 a ni a, Microbiologist leh Lab technician, TrueNat enkawltu pawh an awm bawk. Sorkarin manpower a mamawh tamzia a sawi fo hi anni hian RT-PCR hi an enkawl thei nghal tih a hriat reng a. TrueNat-ah ringawt chuan tun hripui lengah hian kan lungawi zo lo. TrueNat hi TB hrik en nana hman ber niin April thla khan ICMR-in Covid-19 test nana hman a remtih chauh a ni a, False positive a hmuh fo thute pawh media-ah kan hmu ṭhin a. Chubakah a capacity a tlemin regular-a hman chi a ni lo a, neih kawp atan chuan a ṭha tih chauh a ni. Hei vang hian khawl ṭha zawk kan mamawhna a sang em em a ni.

Kan Sorkar hruaitute hian approval chungchang an sawi fo pawh hi dil hmasak a ngai lova Laboratory set up fel hnuah COVID-19 test nana hman phalna dil tur chauh a ni a, ICMR-ah kan dil ang a, anni chuan lawm takin an approve nghal ang tih a hriat reng a. Approval dil phawta set up tur pawh a ni lo tih hi kan Sawrkar kan hrilh duh bawk a ni. Tin, RT-PCR hi dedicated COVID-19 en nana ICMR-in a approved ngei hi Lunglei district leh chhim lama hman atan kan duh a ni. State Headquarter ber Aizawlah ZMC a awm a, District Headquarter dangah Lunglei hi second Capital a ni a, chutiang bawkin Damdawiin pawh District Hospital a ni.

Tin, Andra Pradesh State te chuan an ngaih pawimawh avangin Rt- PCR khawl hi an ngah tawh hle a, suspected case chauh ni lovin mipui nawlpui sample enna atan an hmang tawh a. Ram changkang zawk leh ram changtlung zawkte chuan he covid hripui lengah hian an tum ber chu mipui tam thei ang ber test hi a niin Community spread rinhlelh phei chuan duhthusam a ni. Chuvangin mipui zawng zawng Rt-PCR test theih hi thil ṭha ber a ni.
Tuna ZMC-a Rt-PCR test tur chuan guideline strict tak a awm a, a hnuaia tarlan ang hian gudeline criteria a tling ve lo tan chuan test theih a ni lo:

1. Ram danga zin.
2 Covid-19 symptom nei (Khawsik, khuh, thaw hah, etc. nei)
3. Contact history nei, a lo kai tawhho nena a bula lo awm ve tih chiang taka hriat.

Heng a chunga criteria hi neih/fulfill loh chuan Rt-PCR hi test theih a ni lo.

Chutihlaiin North East-ah pawh a hnufûm berte zinga kan la awm laia State dangin harsatna lian tawk lova an tihtheih hi eng nga ti nge kan sorkar hian tih hma hauh aṭanga a theih lohna kawng hlir a zawn tih hi keini Lunglei mite zawhna a ni. Hetianga thih leh dam kara leng tawha kan mangan laia mipui hriselna ngaipawimawh tawk lo leh thudik tluantling lo hmanga mipui rilru lak kawih tum hi Case serious tak a ni a, court-in thiam loh a chantir chuan crime lian tak a ni theih avang keini chuan kan ngai serious lo thei lo a ni.

Hmun ṭhenkhatah phei chuan ni khata sample 40 vel chauh test-te pawh hriat a ni a. ICMR hian sample 100 test loh vanga permit cancel-sak an lo nei tawh reng em? tih te, Lungleia testing facilities din harsatna sorkarin a sawite sûkiang turin ICMR lamin ṭul a tih angte kan sorkar thusawi a rin tlak tawk lo nia hriain, anmahni ngei zawt chiang tura hma lak mek a ni a. ICMR lam aṭanga kan thu hmuh dan azirin Nagaland-in testing facilities an neih theih dan anga hma lak a, court-ah Public Interest Ligitation (PIL)-te hial pawh file tuma hma lak a la ngai mai thei a, Lunglei hmasawn nan mipuite kan ṭanrual a ngai hle a ni.