Written by
Zoramliana

Private motor khuahkhirh

Aizawl khawpuiah hian lirthei hi mangan thlak khawpin a pung chak ta. DTO Aizawlin a chhinchhiah danin July 2017 thlengin Aizawl District-ah motor 126470 a awm a, private motor 118976 leh sawrkar motor 7494 a huam. Motor zawng zawng aṭanga 70% aia tam hi Aizawl khawpui chhunga a awm rin a ni. Aizawl Traffic police te chuan nitin motor 60000 vel tlan angin an chhut bawk.

Zirchianna pakhatin a tarlan danin kum 2035 ah chuan Aizawlah hian mihring nuai 6.5 awm tura chhut a ni a, kum 15 liam ta aṭanga chhutin motor register pawh a let nga thawkin a pung. Record-a a landanin kum 2012 aṭanga Aizawl district chhunga lirthei register dan lo enlawk ila.

A chunga mi khi kan chhut chian a, ngaihtuahna kan sen a ngai tawh hle. Kum 2016-17 ang hian motor register hi pung zel ta se tun aṭanga kum 10 a ral leh meuh chuan Aizawl khawpui dinhmun tur chu ngaihtuah pawh a ngamawm loh hial a ni. Hetaing renga motor a pun chuan kawngpuite hi zauhin Lei te hi dawh mah ila hun rei tak a daih lo ang tih a hlauhawm.

Khawvel khawpui lian dangte pawh hi khawpui tawt hian a tibuai nasa a, traffic jam buaipui lo khawpui hi sawi tur a vang hle. Tunlai khawvel khawpui lian ho hian traffic jam/ congestion tihtlem nan hian policy pahnih an nei tlangpui a, chu chu- Public Transport tihchangtlun leh, private motor hman dan leh neih danah khuahkhirhna siam a ni. Public transport hi chu dah ṭha hrih ila, private motor hman dan leh neih danah hi chuan hmalakna mumal kan neih a hun takzet tawh a ni.

Khawvel hmun dangah pawh...

Paris khawpui-ah License plate number a zirin intlanchhawk hun a awm ṭhin a, an hlawhtlin pui hle. Entirnan- number kawpkim te hi tlai dar 5:30 aṭanga zanlai thlengin khawpui chhungah tlan luh phal loh hun an nei ṭhin. Mexico City-ah hian kum 1989 aṭang khan intlan chhawk policy (Hoy No circula) an nei ṭhin a. Entirnan- Sunday-ah number 3 leh 4 a tawpte tlan chhuah an khap a, Thawhṭanniah 4, 5 a tawp te, Thawhlehniah 6 leh 7 a tawp te, chu­tiang zelin ruahmanna an siam belh ṭhin.

Amaherawhchu, a hnua an bawhzui

ṭhat loh avangin motor pahnih nei an pun phah a, air pollution a siam belh ve bawk a ni. Colombia khawpui, Bogota-ah pawh intlan chhawk policy (Pico Y Placa) hi neih ṭhin a ni a. Motor number a zirin peak hour (motor tam hunlai) ah motor tlan phal loh hun siamin kar khatah ni hnih te neih ṭhin a ni a, Mexico city-ah an tihsual hre rengin tlan phal loh hun leh a ni hi an thlak fo ṭhin a, chu chuan motor pahnih nei tur pawh a veng em em a ni.

Kum 2008-a Beijing Olympic neih dawn khan odd-even hmanga intlan chhhawk hi neih a lo ni tawh a, an hlawhtlinpui hle. He Beijing tihdan (space rotation theory) hi Olympic hrang hrang - Athens (1982), Santiago (1986, 2001), Metro Manila (1995), Sao Paulo (1997), La Paz (2003), San Jose (2005), Quito (2010) ah te pawh hlawhtling taka neih tawh a ni. Heng te hian traffic jam 20% laiin a tihniam a ni. Singapore-ah chuan motor license plate-a a tawp ber digit milin intlanchhhawk ṭhin a ni. Entirnan 3 a tawp chu ni 3, 13, 23 ah a chawl ang a, 6 a tawp chu ni 6, 16, 26 chutiang zelin. Thla khata Sunday hmasa ber hi Jakarta, Indonesia-ah chuan car free day-ah an hmang

ṭhin. ‘Three-in-one’ policy an tih mai, kawngpui dung thlan bikah car pakhatah mi pathum tal an chuang tur a ni tih policy te pawh a awm. Beijing khawpuiah pawh kar khata private motor vawikhat hman phallohna dan an nei.

Keini Aizawl khawpuiah chuan miin pawisa a neih chuan dealer-ah a va kal a, awlsam takin motor a lei mai a. Chumi zawhah garage a neih leh nei loh finfiah turin Local Council-te an che chhuak chauh ṭhin. Kan motor neih dan awlsam lutuk te hi ennawn a va ṭul tawh tak em! Singapore khawpuiah chuan duh duhin motor a lei theih loh, ‘Certificate of Entitlement’ an tih mai, motor lei thei tura certificate an neih phawt a ngai a, chu pawh chu an chhan huai dan a zirin (bidding system) a chang thei chin an la awm cheu! Hongkong khawpuia awm ho chuan car leina man nei mah se lirthei dahna tur hmun leina kha car man let sawm vel a nih miau avangin duh duhin motor lei ngawt chi a ni lo.

New York, London leh Singapore khawpuiah te chuan private motor tan bik central area an kalin an tlan luh man (congestion charge) an chawi

ṭhin. Singapore leh Jakarta-ah erawh Electronic Road pricing tih a ni. Private motor te hi public transport motor-te lakah chuan duhsak an hlawh lo em em a, an parking man pawh a sang lawr hle a, London leh New York khawpui lunlaiah phei chuan $30 aṭanga $100 thlengten an chawi hial ṭhin; chu chu sang tak a ni. Singapore khawpuiah chuan phal loh hun chhunga bus lane a private motor va tlan luh ringawt pawh an $130 (cheng 45/46 vela puntir) chawi tur a ni. Beijing khawpuiah pawh motor lei dawnin Lottery system-in an kalpui

ṭhin a, vannei bik nih a ngai a, motor lei diltuin motor thar a neih theihna chance hi 1% chauh a ni an ti hial a ni! Keini zawng kan la vannei a, mahse kan tuar mek zel chu a nih hi.

Aizawl khawpuiah pawh hian khawvel hmun danga an lo tihdan ṭha, kan phak tawka kan tih ve theihte hi kan lakluh thiam ve a ngai. Beijing khawpuiah hian kum 2010 khan motor nuai riat chuang register a ni a, a nghawng a nasat avangin sawrkar a harh chhuak a, kum 2011 aṭang chuan kum tin motor 240000 bak register a phal tawh lo. Keini Aizawl khawpuiah pawh hian hetiang deuha kal hi a hun ve tawh hle lo maw? Ni khata register theih zatte hi 10/15/20 vela tihniam tur hian hmalak a hun tawh hle mai. Bidding/ lottery sytem te hian kal a hun ve tawh em? Entirnan, ni khatah motor 15 chauh register theih ni se, chung zinga panga chu bidding/ lottery system ang ten kal thei ta se, sawrkar tan pawh revenue chan lutuk lohin a kal theih a rinawm. Motor lei tur chu Beijing khawpuiah kum 5 tal a chen a ngai a, tax a clear vek a ngai a, motor dang a nei tur a ni lova, valid driving licence a neih a la ngai zui. Anni zawng an ti tak tak a, keini hi kan ti ve tak tak em?

Dealer-te control dan a awm em? Lirthei lei tum chuan a lei hmain garage certi­ficate te, clearance dangte a tih hmasak a ngai dawn lo’m ni? Motor lei tumten sawrkar aṭanga clearance an neih phawt loh chuan dealer ten motor an hralh theih loh dan te hi siam a hun ve tawh lo maw? Tuna kan kalphungah hi chuan a motor ber kan lei hnuah garage kan buaipui a ni a, thil hi a letling deuh tlat a ni. Motor lei hmain garage certificate/ certificate pawimawh dang a awm tur zawk a ni.

Mexico city-ah an bawhzui ṭhat loh avangin intlanchhawk avangin motor nei an pun phah a, pollution a siam hnem phah a. Hetiang thil a nih avang hian tuna intlan chhhawk/ indin chhawk te pawh hian motor a tipung zawk ang tih a hlauhawm viau a ni. Kan tlai hma hian private motor pung chak lutuk ven nan hmalak a ngai tawh takzet a ni.

Tun October aṭanga intlan chhhawk/ indin chhhawk kan neih mek pawh hi traffic jam tihnep nan a ṭhat rualin private motor-te khuahkhirhna a ni bawk a, thil

ṭha tak niin ka hria.

- Zoramliana