Written by
Dr. Vanlalfela State TB Officer Directorate of Health Services

DRUG RESISTANT TB (DR-TB)

Ṭhangkhat lian ral ta hmalama multi-drug resistant TB (TB damdawi ṭhenkhatin TB hrik a tihhlum theih loh te) hlauhawmzia te, a veiten damchhuah leh beiseina an neih tlemzia te leh mi tam takin an thihpui dan ngaihtuah hian, tunlaia damlo te hi chu an vannei. Nikum 2021 chhung khan drug resistant TB (MDR-TB) vei enkawl zinga 70% lai an dam a. Tunhma TB programme-a drug resistant TB te tan hmalakna a awm hma kha chuan phai lamah treatment la tura kal a ngai ṭhin a, phai pan ve thei lo tan chuan damna kawng a vang ṭhin hle. Drug resistant TB test-na kha hmun pui deuhah lo chuan a la awm si lo a ni.

Tunah hian drug resistant TB test-na, culture and drugs susceptibility testing laboratory (C&DST Lab.) chu Falkawnah peih a ni tawh a. Enchhinna (trial run) neih mek a ni a, hman theih thuai beisei a ni. C&DST Lab-ah hian TB damdawi te resistant (resistant tiin kan sawi zel tawh mai ang - TB damdawi pangaiin TB hrik a thah theih loh te sawina) a awm leh awm loh leh damloin a damdawi ei a ngeih dawn leh dawn loh test theih a ni a. Tin state danga sample thawn ṭhin te pawh thawn a ngai tawh dawn lo a ni.

He laboratory-ah hian Line Probe Assay ( LPA) hman theih turin khawl bun tawh bawk a ni. LPA -ah hian TB drugs hrang hrang resistant a awm leh awm loh a test thei bawk dawn a, hun a duh reilo zawk a, result a hriat thei zung zung dawn a ni. C&DST Lab. hi drug resistant bakah TB hrik hmuh chhuahna atan a ṭha a. Amaherawh chu hun a duh rei deuh a, thla hnih dawn a ngai ṭhin. TB hrik hi a ṭhang muangin an pung chak lo a, tih dam a har hle thung. Chuvang chuan laboratory a buaipui pawh a hautak viau a ni.

He laboratory nei tur hian a buaipui hun chhung pawh a rei a, kum 2014 khan a hmun tur room siam ṭan a ni a, a tirah nuai 13 in bulṭan a ni. A hnuah nuai tam fe hman ral leh a ni a, a khawl hrang hrang bun leh buaipui tur hian international contractor FIND company rawih an ni. Cheng nuai 300 dawn seng tura ngaih a ni. Thawh zawh ṭep a nih tawh laiin, Covid-19 laboratory atan hman lailawk a lo ni bawk nen hun a kal thui ta hle a ni.

Hman theih a nih hunah follow up sample test nan hman phawt a ni ang a. He laboratory hman theih tak tak ni tur chuan NTEP recognise a nih phawt a ngai a, chumi nei tur chuan thil tam tak tih tur a la awm a, hun a la ngai rei deuh dawn. Fimkhur a ngai a, a hmantlak tak tak dawn em tih an en chiang phawt ṭhin.

Drug resistant TB damlo hi kumtin mi ṭhahnem tak hmuh an ni ṭhin a, anniho tan hian he laboratory hi a nghahhlelhawm a. An damdawi ei lai an ngeih leh ngeih loh test zui reng a ngai a, treatment tih danglam a ngai fo bawk. Result hmuh tlai leh harsatna hrang hrang avangin hmun danga sample thawn te a bahlah fo a. Damdawi ei zawh hnu pawhin result thleng mumal lo a awm ṭhin a, dama chhiar theih loh an awm fo a ni. Hei hian kan performance tehna thlengin a tih hniam phah ṭhin a ni.

Tuna kan khawl hman mek CBNAAT leh Truenat te hi an ṭangkai hle a, TB hmuh chhuahna bakah damdawi chikhat rifampicin resistant test nan hman a ni. Rifampicin resistant a awm hian damdawi dang resistant a awm tel ṭhin avangin multi drug resistant TB (damdawi pakhat aia tam resistant) tih ṭhin a ni. Rifam­picin baka TB damdawi dang resistant test tur chuan kan sawi tak C&DST Lab. leh LPA lab. te hman a ngai tawh a ni.

DR-TB damdawi: TB damdawi hi chi tam a awm lo a, damdawi te hi resistant a awm fo a vangin treatment a buaithlak ṭhin hle. Vanneihthlak takin tun hnaiah Bedaquiline leh Delaminid TB damdawi thar hmuhchhuah a ni a, drug resistant TB treatment atan hman nghal a ni. Heng hi damloin an ngeih bakah injection awm tawh loin treatment a pek theih phah a. Damlo tan treatment lak a ti nuam hle a ni.

- Dr. Vanlalfela State TB Officer Directorate of Health Services