Written by
Lalchhandama Colney

Hlim, dam rei nan....

Kan thupui tur hi a phurawm hle mai, hlim leh dam rei te chu kan duh ngawih ngawih hlawm a ni si a. Kan duh hun hunah kan hlim thei ngawt lo a, dam rei pawh kan duh deuh vek awm e. Hlim thei tak bula awm hi a nuam a, harsatna an tawh pawn a tawrh dan an thiam viau zel.

Ei leh in – Kan taksa hi khawl ropui tak a ni a, bung hrang hrang ten an hna ṭheuh ṭha taka an thawh theih nan, vitamin, protein, minerals, etc. a mamawh ṭhin a, chaw ṭha- sa, thlai leh thei te kan ei ṭhin a ngai a ni.

Kut silfaite pawh hi kan la uar tawk lo, sahbawn nen 20 second tal nuai tur a ni. Chaw hi puar lutuka ei a ṭha lo a, rilṭama awm reng pawh hi a ṭha lo. Kan kawchhungte a fai reng theih nan tui thianghlim tam tak kan mamawh a, tui in ṭeuh ṭhin tur a ni.

Insawizawi – Khawpuiah chuan kan hnate a hahdam a, thlan pawh tla mang lovin kan thawk hlawm ṭhin a ni. Hetih lai hian kan taksa in hna ṭha taka a thawh zel theih nan exercise a mamawh ṭhin. Exercise chu kan lak ṭhat loh chuan kan taksa in harsatna a tawk ṭhin. Zunthlum, thisen sang etc. te hi exercise kan lak ṭhat loh vanga lo awm a ni tlangpui.

Insawizawi hian mi a ti harhvang a, kan taksa peng hrang hrang a siamthar reng ṭhin. Chaw ei a ti tui a, tui lutuk tur a veng an ti leh zel bawk.Insawizawi hi a hahthlak lam ai mahin a rei zawng (duration) hi a pawimawh an ti. Mithiamte chuan kea kal emaw tlan emaw hi a ṭha ber an ti.

Zingah hma lutuk a ngai kher lo a, ni chhuah vel lai hi boruak a thianghlim an ti. Pawn chhuah a rem loh pawhin in chhungah chetvelna zawn ṭhin te pawh hi a ṭha. Regular taka insawizawi hian mi a ti tleirawl reng thei.

Nun fimkhur – Nun fimkhur tih hian a huam nual thei awm e - mipat hmeichhiatna laka inthiarfihlim, ruihhlo laka inthiar­fihlim a ṭha. Zu laka inthiarfihlim, inkhawm ve fo leh Bible-te chhiar ṭhin te, ṭawngṭai te pawh ti ve fo ila, rilru leh taksa a lo hrisel zawk nan.

Zuk leh hmuam kan uar a, thil ṭha lo tak a ni. TV, inter­net, mobile phone aṭanga kan thil hmuh duh zawng te pawh fimkhur ila, nunkawng ṭha loah min hruai kawi thei a ni. Ṭhian kawmte pawh fimkhur a ngai. Ṭhian ṭha lo chuan min hruai sual der thei a ni. Kan thawmhnaw hak duh zawng te pawh hi fimkhur ve deuh a ṭha.

Harsatna kan neih hlek chuan doctor-te pan zung zung ila, a ṭulah chuan kan pawisate ui lem lo ila, tlai khaw hnua buai vak ai chuan. A tawp berah chuan engkim chunga thuneitu Pathian hnenah intu­lut ṭhin ila, a nin mal min sawm dawn a ni.

- Lalchhandama Colney